Nadire Kabinelerin ve Osmanlı Devleti’nin XIX. Yüzyılda Katıldığı Uluslararası Fuarların Türk Müzeciliğinin Gelişimine Katkısı
Özet
İnsan deneyimleri hakkında bilgi sağlayan müzelerin tarihsel oluşumu, değerli ürünlerin toplanması bağlamında ele alındığında, antik çağlara kadar uzanan uzun bir geçmişe sahiptir. Hem dünya hem de Türk müzeciliğinin gelişimi, bu uzun süreçte çeşitli unsurlar temelinde şekillenmiştir. Müzeciliğin gelişimine katkıda bulunan bu unsurlar arasında iki yaklaşım önemli bir yere sahiptir. Bunlar: “Merak Kabinleri” ve “19. Yüzyıl Dünya Fuarları”dır. Erken dönemlerden itibaren farklı disiplinlerden insanların özellikle ilginç, sıra dışı, nadir ve garip görünümlü objelerden oluşan merak kabinleri oluşturması, koleksiyonculuğun ve dolayısıyla müzelerin gelişimine önemli ölçüde katkıda bulunmuştur. Öyle ki, bu bağlamda toplanan eserler, daha sonra ortaya çıkacak olan müze çeşitliliğinin kaynağı olmuştur. Aslında, modern zamanlarda müzelerin sınıflandırılması ve belirli bir disiplin içindeki oluşumları tamamen merak kabinlerinde toplanan eserlerin gruplandırılmasına göre oluşturulmuştur. Öte yandan, 19. yüzyılda açılan dünya fuarları da sanayi, tarım, sanat vb. alanlara odaklanmıştır. Birçok farklı alandan eserlerin sergilendiği organizasyonlar olarak, sadece kültürlerarası etkileşime değil, aynı zamanda müzecilik açısından ciddi gelişmelere ve farkındalığın artmasına da katkıda bulunmuşlardır. Türk müzeciliğinin gelişimi, bir yandan merak kabinlerinin oluşturulmasıyla, diğer yandan da açılan dünya fuarlarının etkisiyle önemli ölçüde değişmiş ve gelişmiştir. Bu çalışmada, 19. yüzyılda açılan merak kabinelerinin ve dünya fuarlarının Türk müzeciliğinin gelişimine etkisi incelenmiştir.
The historical formation of museums, which provide information about human experiences, has a long history dating back to ancient times, when viewed in the context of collecting valued products. The development of both world and Turkish museology has developed based on various elements in this long process. Two approaches have an important place among these elements that contribute to the development of museology. These are: “Cabinets of Curiosity” and “19th Century World Fairs. The creation of cabinets of curiosity, especially objects with interesting, unusual, rare and strange appearances, by people from different disciplines since the early periods, has contributed significantly to the development of collecting and, as a result, of museums. So much so that the works collected in this context were the source of the museum diversification that would emerge later. As a matter of fact, in modern times, the classification of museums and their formation within a certain discipline were created entirely according to the grouping of works collected within cabinets of curiosity. On the other hand, world fairs opened in the 19th century also focused on industry, agriculture, art, etc. As organizations where works from many different fields are exhibited, they have contributed to not only an intercultural interaction, but also to serious developments in terms of museology and to raise awareness. The development of Turkish Museology has undergone a significant change and developed significantly, on the one hand, with the creation of cabinets of curiosity and, on the other hand, with the influence of the world fairs opened in the 19th century. In this study, the impact of cabinets of curiosity and World Fairs opened in the 19th century on the development of Turkish museology was examined.
Referanslar
Akyol Altun, Didem (2003). Dünya Fuarlarının/Expoların Mimari Değerlendirilmesi: Türk Pavyonları, Dokuz Eylül Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü/Mimarlık Bölümü Bina Bilgisi Ana Bilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, İzmir.
Artun, Ali (2006). Müze ve Modernlik Tarih Sahneleri-Sanat Müzeleri 1, İletişim Yayınları, İstanbul.
Artun, Ali (2019). Halil Edhem-Modern Sanat Müzesinin Tasarımı–Müzecilik Yazıları, İletişim Yayınları, İstanbul.
Artun, Ali (2021). Mümkün Olmayan Müze-Müzeler Ne Gösteriyor?, İletişim Yayınları, İstanbul.
Cezar, Mustafa (1995). Sanatta Batı ya Açılış ve Osman Hamdi, Erol Kerim Aksoy Kültür, Eğitim, Spor ve Sağlık Vakfı Yayını, İstanbul.
Edhem, Halil (1932). “Müzeler”, I. Türk Tarih Kongresi, Konferanslar, Müzakere Zabıtaları, T.C. Maarif Vekaleti, 2-10 Temmuz 1932.
Ergüney, Yeşim Duygu (2015). On Dokuzuncu Yüzyılın İkinci Yarısında Dünya Fuarları ve Osmanlı Devleti’nin Mimari Temsili, Yıldız Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Mimarlık Anabilim Dalı Mimarlık Tarihi ve Kuramı Programı, Doktora Tezi, İstanbul.
Gerçek, Ferruh (1999). Türk Müzeciliği, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara.
Göçek, F. Müge (1999). Burjuvazinin Yükselişi İmparatorluğun Çöküşü, Ayraç Yayınları, Ankara.
Göğüş, Ceren, 19. yy Avusturya Gazeteleri Işığında Osmanlı İmparatorluğunun 1873 Viyana Dünya
Sergisine Katılımı, İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü İstanbul, Yüksek Lisans Tezi, Aralık 2006.
Gültekin, M. Edip (1982). “Sergi-i Umumi Osmani (1863 İstanbul Sergisi)”, İstanbul Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi.
Karaoğlu, Hande Engin, 2019. Osmanlı İmparatorluğunun Son Döneminde Halkla İlişkiler Örneği Olarak Dünya Fuarları, T.C. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Halkla İlişkiler ve Tanıtım Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, Ankara.
Konukcu, İrem (2007). Özel Koleksiyonların Müzelere Dönüştürülmesi, Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
Köksal, Ayşe H. (2021). Resim Heykel Müzesi- Bir Varoluş Öyküsü, İletişim Yayınları, İstanbul.
Nazır, Bayram 2009. Dersaadet Ticaret Odası ve Uluslararası Sergiler, History Studies, C.1, S.1, s.180-195
Önsoy, Rıfat, 1983, “Osmanlı İmparatorluğu’nun Katıldığı Uluslararası Sergiler ve Sergi-i Umumi-i Osmani (1863 İstanbul Sergisi)”, Belleten, C.47, S.185, s. 195-236.
Shaw, Wendy M. K. (2004). Osmanlı Müzeciliği Müzeler, Arkeoloji ve Tarihin Görselleştirilmesi, İletişim Yayınları, İstanbul.
Sülün, Ebru Nalan (2019). Türkiye’de Çağdaş Sanat Koleksiyonculuğu, Hayalperest Yayınevi, İstanbul.
Turan, Gülname (2009). Turkey in the Great Exhibition of 1851, Desing Issues, C. 25, S.1. s. 64-79, Erişim Tarihi 09.03.2023, https://www.jstor.org/stable/20627794?seq=2.
Yasa Yaman, Zeynep (2012). İmparatorluk’tan Cumhuriyet’e Sanat, (Z. Yasa Yaman ed.), Ankara Resim Heykel Müzesi, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ankara.
Referanslar
Akyol Altun, Didem (2003). Dünya Fuarlarının/Expoların Mimari Değerlendirilmesi: Türk Pavyonları, Dokuz Eylül Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü/Mimarlık Bölümü Bina Bilgisi Ana Bilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, İzmir.
Artun, Ali (2006). Müze ve Modernlik Tarih Sahneleri-Sanat Müzeleri 1, İletişim Yayınları, İstanbul.
Artun, Ali (2019). Halil Edhem-Modern Sanat Müzesinin Tasarımı–Müzecilik Yazıları, İletişim Yayınları, İstanbul.
Artun, Ali (2021). Mümkün Olmayan Müze-Müzeler Ne Gösteriyor?, İletişim Yayınları, İstanbul.
Cezar, Mustafa (1995). Sanatta Batı ya Açılış ve Osman Hamdi, Erol Kerim Aksoy Kültür, Eğitim, Spor ve Sağlık Vakfı Yayını, İstanbul.
Edhem, Halil (1932). “Müzeler”, I. Türk Tarih Kongresi, Konferanslar, Müzakere Zabıtaları, T.C. Maarif Vekaleti, 2-10 Temmuz 1932.
Ergüney, Yeşim Duygu (2015). On Dokuzuncu Yüzyılın İkinci Yarısında Dünya Fuarları ve Osmanlı Devleti’nin Mimari Temsili, Yıldız Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Mimarlık Anabilim Dalı Mimarlık Tarihi ve Kuramı Programı, Doktora Tezi, İstanbul.
Gerçek, Ferruh (1999). Türk Müzeciliği, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara.
Göçek, F. Müge (1999). Burjuvazinin Yükselişi İmparatorluğun Çöküşü, Ayraç Yayınları, Ankara.
Göğüş, Ceren, 19. yy Avusturya Gazeteleri Işığında Osmanlı İmparatorluğunun 1873 Viyana Dünya
Sergisine Katılımı, İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü İstanbul, Yüksek Lisans Tezi, Aralık 2006.
Gültekin, M. Edip (1982). “Sergi-i Umumi Osmani (1863 İstanbul Sergisi)”, İstanbul Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi.
Karaoğlu, Hande Engin, 2019. Osmanlı İmparatorluğunun Son Döneminde Halkla İlişkiler Örneği Olarak Dünya Fuarları, T.C. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Halkla İlişkiler ve Tanıtım Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, Ankara.
Konukcu, İrem (2007). Özel Koleksiyonların Müzelere Dönüştürülmesi, Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul.
Köksal, Ayşe H. (2021). Resim Heykel Müzesi- Bir Varoluş Öyküsü, İletişim Yayınları, İstanbul.
Nazır, Bayram 2009. Dersaadet Ticaret Odası ve Uluslararası Sergiler, History Studies, C.1, S.1, s.180-195
Önsoy, Rıfat, 1983, “Osmanlı İmparatorluğu’nun Katıldığı Uluslararası Sergiler ve Sergi-i Umumi-i Osmani (1863 İstanbul Sergisi)”, Belleten, C.47, S.185, s. 195-236.
Shaw, Wendy M. K. (2004). Osmanlı Müzeciliği Müzeler, Arkeoloji ve Tarihin Görselleştirilmesi, İletişim Yayınları, İstanbul.
Sülün, Ebru Nalan (2019). Türkiye’de Çağdaş Sanat Koleksiyonculuğu, Hayalperest Yayınevi, İstanbul.
Turan, Gülname (2009). Turkey in the Great Exhibition of 1851, Desing Issues, C. 25, S.1. s. 64-79, Erişim Tarihi 09.03.2023, https://www.jstor.org/stable/20627794?seq=2.
Yasa Yaman, Zeynep (2012). İmparatorluk’tan Cumhuriyet’e Sanat, (Z. Yasa Yaman ed.), Ankara Resim Heykel Müzesi, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ankara.
