Su, Enerji ve Finansal Performansın Değerlendirilmesi: Güzelyurt Sulama Şebekesi Örneği
Özet
Çalışma alanında, «Sulama Enerji Kullanımında Verimlilik» göstergesi setine bakıldığında,birim alan başına enerji tüketiminde, toplam harcamalar içindeki enerji maliyetinde ve sulama şebekesine sağlanan birim sulama suyuna karşılık gelen enerji maliyetinde önemli bir artış olduğu gözlemlenmektedir. Bu durunun temel nedeni, tarımsal enerji tarifelerinde ciddi bir artış olmasıdır. Bu bağlamda, özellikle çalışma alanının yüksek güneş ışığına maruz kaldığı göz önüne alındığında, enerji talebini yenilenebilir enerji kaynaklarından karşılayarak enerji maliyetlerini azaltmanın gerekliliği düşünülmektedir ve güneş enerjisi kullanımına uygun bir bölge olduğunu göstermektedir. Ayrıca, enerji maliyetlerini etkileyen en önemli faktörlerden biri su tüketimidir. Su tüketimini minimize etmek için hacim tabanlı ultrasonik ölçüm sistemlerine geçiş yapmak gereklidir. İşletme ve bakım faaliyetlerinden sorumlu su kullanıcı birlikleri, sulama tesisinin sürdürülebilirliğini sağlamak için sulama ücret tarifelerini önemli ölçüde artırmıştır. Ancak bu, su kullanıcılarından işletme ve bakım sulama ücreti borçlarını zamanında veya tam olarak tahsil edememe sorununa yol açmıştır. Gerçek bakım ve onarım giderlerinin toplam gelire oranı, çalışma yılları 2021- 2022 için ortalama %6 olarak belirlenmiştir ve su kullanıcı birlikleri yönetmeliği tarafından belirlenen en az %15’lik yasal gerekliliği karşılayamamaktadır. Su kullanıcı birliğinin daha sürdürülebilir bir iş modeline sahip olabilmesi için en kritik faktör, birliğin gelirinin giderlerini karşılaması gerektiğidir. Çalışma alanı için gider karşılama oranı ortalama olarak %28’dir, bu da birliğin giderlerini karşılayamadığını göstermektedir. Çalışma alanındaki çok düşük gelir-gider oranının ana nedenlerinden biri, önceki yıllardan devreden biriken enerji maliyet borçlarıdır. Bütçeyi dengelemek için işletme ve bakım sulama ücretleri yüksek belirlenir. Ancak bu da yetersiz gelir toplamaya yol açar. Ayrıca, gelir toplamayı artırmak için önlemler alınmalıdır. Biriken sulama ücreti borçları için, vadesi geldiğinde çiftçilerin ödeme alışkanlıkları geliştirmelerini teşvik etmek için gerekli yasal prosedürlerin uygulanması önemlidir. Çalışma alanında uygulanan sulama ücret tarifesi hacim tabanlı değil, dönüm başına dayalıdır ve bu da çiftçilerin kontrolsüz su tüketimine yol açmaktadır. Sulama suyu ücreti TL/saat ve/veya TL/dekar bazında belirlenmektedir. Bu durum aşırı su kullanımına neden olmaktadır. Ücretlendirmenin TL/m3 esasına göre yapılması hem su kullanım etkinliğini artırır hem de olası sorunların önlenmesi açısından önemlidir (22). Bu bağlamda, çiftçilere daha verimli ve etkili su kullanımı konusunda eğitim ve farkındalık kampanyaları düzenlemenin esas olduğu düşünülmektedir.
Referanslar
. Sun, H., Saeedi, P., Karuranga, S., Pinkepank, M., Ogurtsova, K., Duncan, B. B., ... & Magliano, D. J. (2022). IDF Diabetes Atlas: Global, regional and country-level diabetes prevalence estimates for 2021 and projections for 2045. Diabetes research and clinical practice, 183, 109119.
Sultonov, A. O. (2020). Problems of optimal use of water resources for crop irrigation. Journal of Central Asian Social Studies, 1(01), 26-33.
Asibi, A. E., Chai, Q., & Coulter, J. A. (2019). Rice blast: A disease with implications for global food security. Agronomy, 9(8), 451.
Fernández-Pacheco, D. G., Ferrández-Villena, M., Molina-Martínez, J. M., & Ruiz-Canales, A. (2015). Performance indicators to assess the implementation of automation in water user associations: A case study in southeast Spain. Agricultural Water Management, 151, 87-92.
Hake, K. S., Kadam, U. S., Patil, S. T., & Jadhav, P. I. H. (2022). The performance evaluation of water users association: A case study of Shree Datta water user association Mirewadi.
Arslan, F., Córcoles Tendero, J. I., Rodríguez Díaz, J. A., & Zema, D. A. (2023). Comparison of irrigation management in water user associations of Italy, Spain and Turkey using benchmarking techniques. Water Resources Management, 37(1), 55-74.
Değirmenci, H., & Kartal, S. (2019). Akdeniz bölgesinde bulunan sulama şebekelerinin kalite indeksi ile değerlendirilmesi. Mustafa Kemal Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi, 24, 269-277.
Molden, D.J., Sakthivadivel, R., Perry, C.J., Fraiture, C.D., Kloezen, W.H. 1998. Indicators for Comparing Performance of Irrigated Agricultural Systems. IWMI, Research Report 20, Colombo, 26 p.
Tarjuelo, J. M., Rodriguez-Diaz, J. A., Abadía, R., Camacho, E., Rocamora, C., & Moreno, M. A. (2015). Efficient water and energy use in irrigation modernization: Lessons from Spanish case studies. Agricultural Water Management, 162, 67-77.
Aydın, M., Yıldırım, M. U., Fayrap, A., & Özdal, H. (2021). Evaluation of the use of prepaid water meter on some irrigation management performance indicators: A case study. International Journal of Agriculture Environment and Food Sciences, 5(4), 701-708.
Corcoles, J. I., De Juan, J. A., Ortega, J. F., Tarjuelo, J. M., & Moreno, M. A. (2010). Management evaluation of Water Users Associations using benchmarking techniques. Agricultural Water Management, 98(1), 1-11.
Molden, D., Oweis, T., Steduto, P., Bindraban, P., Hanjra, M. A., & Kijne, J. (2010). Improving agricultural water productivity: Between optimism and caution. Agricultural water management, 97(4), 528-535.
Kartal, S., Değirmenci, H., Arslan, F., Gizlenci İ. (2023). Evaluation of some Water, Energy and Financial Indicators: A Case Study of Esenli Water User Association in Yozgat, Türkiye. Journal of Agricultural Sciences (Tarim Bilimleri Dergisi), 29(2):643-654.
Çiftçi Ş, Değirmenci H 2022. Sulama Performans Göstergeleri ve TOPSİS Yöntemi ile Asi Havzası Sulama Birliklerinin Analizi. KSÜ Tarım ve Doğa Derg 25 (1): 169-180.
Carrillo-Cobo MT, Rodriguez-Diaz, J A & Camacho-Poyato E (2010). The role of energy audits in irrigated areas. The case of ‘Fuente Palmera’ irrigation district (Spain). Spanish Journal of Agricultural Research 8(S2): S152-S161. doi.org/10.5424/sjar/201008S2-1358.
Vanino, S., Capone, S., Nino, P., Fabiani, S., Barouchas, P., & Maretas, D. Irrigation management by water users associations: case studies in the regions of Apulia, Epirus and Western Greece.
Kartal, S., Arslan, F., & Değirmenci, H. (2020). Sulama Şebekelerinde Bakım Performansının Değerlendirilmesi: Yozgat İli Örneği. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 52(1), 36-45.
Uysal, Ö.K., Atış, E., 2010. Assessing the performance of participatory irrigation management over time: A case study from Turkey. Agriculture Water Management, 97: 1017-1025.
Abdisamad, Q. A. (2021). Karataş Sulama Birliği Performansının Değerlendirilmesi. Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyosistem Mühendisliği Ana Bilim Dalı. Yüksek Lisans Tezi.
Çakmak, B., Polat, H.E., Kendirli, B., Gökalp, Z., 2009. Asartepe sulama birliğinde sulama performansının belirlenmesi: Türkiye’den bir çalışma. Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 22 (1): 1-8.
Sesveren, S., & Karakaya, F. G. (2019). Kartalkaya sol sahil sulama birliği bazı performans göstergeleri, sulama problemleri ve çözüm önerileri. Journal of the Institute of Science and Technology, 9(1), 76-84.
Gençoğlu M., Değirmenci H. 2019. Sulama Performansının Değerlendirilmesi: Kırıkhan Sulama Birliği Örneği. KSÜ Tarım ve Doğa Dergisi 22(3): 436-443.
Sönmezyıldız, E. ve Çakmak B. 2013. Eskişehir Beyazaltın Köyü arazi toplulaştırma alanında sulama performansının değerlendirilmesi. Akdeniz Üniversitesi, Ziraat Fakültesi Dergisi, 26 (1): 33-40.
Ersöz, T. ve Çamoğlu, G. 2020. Bursa İlindeki Sulama Birliklerinin Performans Göstergelerinin Karşılaştırmalı Değerlendirmesi. Bursa Uludag Üniv. Ziraat Fak. Derg., 34(2), s. 267-285.
Kartal, S., 2018. Sulama Şebeke Performanslarının Çok Değişkenli Bazı İstatistiksel Yöntemlerle Değerlendirilmesi: Türkiye Örneği. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyosistem Mühendisliği Ana Bilim Dalı. Doktora Tezi.
Ateşal, K. (2022). Akıncı Ovası Sulama Birliğinin Sulama Performansının Değerlendirilmesi. Siirt Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyosistem Ana Bilim Dalı. Yüksek Lisans Tezi.
Jiménez-Bello, M. Á., Alzamora, F. M., Castel, J. R., & Intrigliolo, D. S. (2011). Validation of a methodology for grouping intakes of pressurized irrigation networks into sectors to minimize energy consumption. Agricultural Water Management, 102(1), 46-53.
Cengiz, A., Uçar, Y., 2021. Acıpayam Sulama Şebekesi Performansının Değerlendirilmesi. Türk Bilim ve Mühendislik Dergisi, 3(1): 22-29, 2021.
Cengiz M., Uçar Y., 2018. Isparta İli Sulama Kooperatiflerinde Sulama İşletmeciliğinin Değerlendirilmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 1. Uluslararası Tarımsal Yapılar ve Sulama Kongresi Özel Sayısı:501-511, 2018.
Referanslar
. Sun, H., Saeedi, P., Karuranga, S., Pinkepank, M., Ogurtsova, K., Duncan, B. B., ... & Magliano, D. J. (2022). IDF Diabetes Atlas: Global, regional and country-level diabetes prevalence estimates for 2021 and projections for 2045. Diabetes research and clinical practice, 183, 109119.
Sultonov, A. O. (2020). Problems of optimal use of water resources for crop irrigation. Journal of Central Asian Social Studies, 1(01), 26-33.
Asibi, A. E., Chai, Q., & Coulter, J. A. (2019). Rice blast: A disease with implications for global food security. Agronomy, 9(8), 451.
Fernández-Pacheco, D. G., Ferrández-Villena, M., Molina-Martínez, J. M., & Ruiz-Canales, A. (2015). Performance indicators to assess the implementation of automation in water user associations: A case study in southeast Spain. Agricultural Water Management, 151, 87-92.
Hake, K. S., Kadam, U. S., Patil, S. T., & Jadhav, P. I. H. (2022). The performance evaluation of water users association: A case study of Shree Datta water user association Mirewadi.
Arslan, F., Córcoles Tendero, J. I., Rodríguez Díaz, J. A., & Zema, D. A. (2023). Comparison of irrigation management in water user associations of Italy, Spain and Turkey using benchmarking techniques. Water Resources Management, 37(1), 55-74.
Değirmenci, H., & Kartal, S. (2019). Akdeniz bölgesinde bulunan sulama şebekelerinin kalite indeksi ile değerlendirilmesi. Mustafa Kemal Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi, 24, 269-277.
Molden, D.J., Sakthivadivel, R., Perry, C.J., Fraiture, C.D., Kloezen, W.H. 1998. Indicators for Comparing Performance of Irrigated Agricultural Systems. IWMI, Research Report 20, Colombo, 26 p.
Tarjuelo, J. M., Rodriguez-Diaz, J. A., Abadía, R., Camacho, E., Rocamora, C., & Moreno, M. A. (2015). Efficient water and energy use in irrigation modernization: Lessons from Spanish case studies. Agricultural Water Management, 162, 67-77.
Aydın, M., Yıldırım, M. U., Fayrap, A., & Özdal, H. (2021). Evaluation of the use of prepaid water meter on some irrigation management performance indicators: A case study. International Journal of Agriculture Environment and Food Sciences, 5(4), 701-708.
Corcoles, J. I., De Juan, J. A., Ortega, J. F., Tarjuelo, J. M., & Moreno, M. A. (2010). Management evaluation of Water Users Associations using benchmarking techniques. Agricultural Water Management, 98(1), 1-11.
Molden, D., Oweis, T., Steduto, P., Bindraban, P., Hanjra, M. A., & Kijne, J. (2010). Improving agricultural water productivity: Between optimism and caution. Agricultural water management, 97(4), 528-535.
Kartal, S., Değirmenci, H., Arslan, F., Gizlenci İ. (2023). Evaluation of some Water, Energy and Financial Indicators: A Case Study of Esenli Water User Association in Yozgat, Türkiye. Journal of Agricultural Sciences (Tarim Bilimleri Dergisi), 29(2):643-654.
Çiftçi Ş, Değirmenci H 2022. Sulama Performans Göstergeleri ve TOPSİS Yöntemi ile Asi Havzası Sulama Birliklerinin Analizi. KSÜ Tarım ve Doğa Derg 25 (1): 169-180.
Carrillo-Cobo MT, Rodriguez-Diaz, J A & Camacho-Poyato E (2010). The role of energy audits in irrigated areas. The case of ‘Fuente Palmera’ irrigation district (Spain). Spanish Journal of Agricultural Research 8(S2): S152-S161. doi.org/10.5424/sjar/201008S2-1358.
Vanino, S., Capone, S., Nino, P., Fabiani, S., Barouchas, P., & Maretas, D. Irrigation management by water users associations: case studies in the regions of Apulia, Epirus and Western Greece.
Kartal, S., Arslan, F., & Değirmenci, H. (2020). Sulama Şebekelerinde Bakım Performansının Değerlendirilmesi: Yozgat İli Örneği. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 52(1), 36-45.
Uysal, Ö.K., Atış, E., 2010. Assessing the performance of participatory irrigation management over time: A case study from Turkey. Agriculture Water Management, 97: 1017-1025.
Abdisamad, Q. A. (2021). Karataş Sulama Birliği Performansının Değerlendirilmesi. Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyosistem Mühendisliği Ana Bilim Dalı. Yüksek Lisans Tezi.
Çakmak, B., Polat, H.E., Kendirli, B., Gökalp, Z., 2009. Asartepe sulama birliğinde sulama performansının belirlenmesi: Türkiye’den bir çalışma. Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 22 (1): 1-8.
Sesveren, S., & Karakaya, F. G. (2019). Kartalkaya sol sahil sulama birliği bazı performans göstergeleri, sulama problemleri ve çözüm önerileri. Journal of the Institute of Science and Technology, 9(1), 76-84.
Gençoğlu M., Değirmenci H. 2019. Sulama Performansının Değerlendirilmesi: Kırıkhan Sulama Birliği Örneği. KSÜ Tarım ve Doğa Dergisi 22(3): 436-443.
Sönmezyıldız, E. ve Çakmak B. 2013. Eskişehir Beyazaltın Köyü arazi toplulaştırma alanında sulama performansının değerlendirilmesi. Akdeniz Üniversitesi, Ziraat Fakültesi Dergisi, 26 (1): 33-40.
Ersöz, T. ve Çamoğlu, G. 2020. Bursa İlindeki Sulama Birliklerinin Performans Göstergelerinin Karşılaştırmalı Değerlendirmesi. Bursa Uludag Üniv. Ziraat Fak. Derg., 34(2), s. 267-285.
Kartal, S., 2018. Sulama Şebeke Performanslarının Çok Değişkenli Bazı İstatistiksel Yöntemlerle Değerlendirilmesi: Türkiye Örneği. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyosistem Mühendisliği Ana Bilim Dalı. Doktora Tezi.
Ateşal, K. (2022). Akıncı Ovası Sulama Birliğinin Sulama Performansının Değerlendirilmesi. Siirt Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyosistem Ana Bilim Dalı. Yüksek Lisans Tezi.
Jiménez-Bello, M. Á., Alzamora, F. M., Castel, J. R., & Intrigliolo, D. S. (2011). Validation of a methodology for grouping intakes of pressurized irrigation networks into sectors to minimize energy consumption. Agricultural Water Management, 102(1), 46-53.
Cengiz, A., Uçar, Y., 2021. Acıpayam Sulama Şebekesi Performansının Değerlendirilmesi. Türk Bilim ve Mühendislik Dergisi, 3(1): 22-29, 2021.
Cengiz M., Uçar Y., 2018. Isparta İli Sulama Kooperatiflerinde Sulama İşletmeciliğinin Değerlendirilmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 1. Uluslararası Tarımsal Yapılar ve Sulama Kongresi Özel Sayısı:501-511, 2018.
