Halk Edebiyatının Temel Kavramları
Özet
Halk edebiyatı; halk ozanlarının veya adı belli olmayan kimselerin, yarattıkları şiir, destan, hikâye vb. türleri içine alır ve geniş halk kitlelerinin edebî zevk, düşünce, inanç ve hayat görüşlerini sade bir dille aktaran eserlere sahiptir. Halk dilinin güzel ve etkileyici bir biçimde kullanıldığı bu eserlerin bireylerin düşünce, duygu ve hayallerinin biçimlendirilmesinde önemli bir rolü bulunmaktadır. Halk edebiyatı ürünleri; toplumun beklentileri, umutları ve hayata bakışını, yansıtmasının yanında kültürel ve manevi değerlerini de saklar ve korur. Ayrıca sanat amacı gütmeden süssüz, sade ve konuşma diliyle yazılmaları, çocukların ve gençlerin dil gelişimine, algı ve dikkat özelliklerine uygun olmaları onlardan eğitim-öğretimde rahatlıkla yararlanılabileceği anlamına gelmektedir. Ama ürünler, Türkçe öğretim programı ve Diller için Avrupa Ortak Başvuru Metni (D-AOBM) kazanımlarına göre sınıflandırılmalı ve öğrencilerin seviyelerine uygun olanlar ders materyali olarak seçilmelidir.
Türk Halk Edebiyatı ürünlerini karşılamak için pek çok kavram kullanılmaktadır. Bu ürünlerin eğitim-öğretimde kullanılabilmesi için hangi kavramların bilinmesi gerektiğinin tespiti hem eğiticiler hem de öğrenciler açısından büyük kolaylık sağlayacaktır. Bu çalışmada öncelikle alan yazın incelenerek çalışmaya hangi kavramların dâhil edileceğine karar verilmiştir. Buna bağlı olarak kavramlar hakkında kısaca bilgi verilmiş daha sonra gerekli ise kavrama uygun örnekler verilerek kavramın anlaşılmasına katkı sağlanmıştır.
Folk literature includes the genres such as poems, epics and stories etc. created by folk poets or anonymous people, and possesses works that convey the literary tastes, thoughts, beliefs and life views of large masses of people in a simple vernacular. These works, in which the folk language is used pleasantly and impressively, have an important role to play in shaping the thoughts, feelings and dreams of individuals.
In addition to reflecting the expectations, hopes and attitude to life of societies, the folk literature products preserve and protect their cultural and spiritual values as well. Furthermore, the fact that they are written in unadorned, simple and colloquial language without any artistic purpose, and that they are suitable for the language development, perception and attention characteristics of children and young people, signifies that they can be easily used in education as well. Nevertheless, the products should be classified according to the Turkish curriculum and the Common European Framework of Reference for Languages (CEFR) achievements, and the folk literature products that are appropriate to the students' levels should be selected as course materials. Numerous concepts are utilized in an attempt to describe the Turkish Folk Literature products. Identification of which concepts should be recognized in order to use these products in education will enable great convenience for both educators and students.In the present study, primarily, the relevant literature was reviewed and it was established which concepts to include in the study. Based on this, brief information about the concepts was offered, and then, depending on the particular case, some examples appropriate for the concept were presented to contribute to the comprehension of the concept.
Referanslar
Alptekin, A. B. (2009). Âşık Veysel. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayını.
Alptekin, A. B. (2018). Efsane Ve Motifleri Üzerine. Ankara: Akçağ Yayınları.
Birdoğan, N. (2001). Şah İsmail Hatai, Yaşamı ve Yapıtları. İstanbul: Kaynak Yayınları.
Boratav, P. N. (1988). 100 Soruda Türk Halk Edebiyatı. İstanbul: Gerçek Yayınları.
Cemiloğlu, M. (2005). Türkçe Öğretimi. Bursa: Alfa Akademi.
Düzgün, D. (1997). Âşık Mevlüt İhsanî, Hayatı, Sanatı ve Şiirlerinden Seçmeler. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Yayınları.
Elçin, Ş. (1981). Halk Edebiyatına Giriş. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
Eliade, M. (1993). Mitlerin Özellikleri. İstanbul: Simavi Yayınları.
Erdal, K. (2020). Örneklerle Değerler Eğitimi. Bursa: Sentez Yayıncılık.
Ergin, M. (1989). Dede Korkut Kitabı I. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Günay, U. (1990). "Halk Şiirinde «Ayak» Konusunda Düşünceler", Millî Folklor, I, 2, 8: 32-34.
Günay, U. (2018). Türkiye’de Âşık Tarzı Şiir Geleneği Ve Rüya Motifi. Ankara: Akçağ Yayınları.
Karadağ, M. (2004). Türk Halk Edebiyatı Anlatı Türleri. Ankara: Ürün Yayınları.
Kardaş, M. N. ve Koç, R. (2018). Dil ve Edebiyat Eğitiminin temel Kavramları. Ankara: Pegem Akademi.
Kaya, D. (2007). Türk Halk Edebiyatı Terimleri Sözlüğü. Ankara: Akçağ Yayınları.
Kurt, B. (2020). "Türkülerde Alkış ve Kargış Kullanımı". Ç.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C. 29-1, s. 189-199
Miyasoğlu, M. (1999). Dede Korkut Kitabı. Ankara: Akçağ Yayınları.
Oğuz, M. Ö. (2001). Halk Şiirinde Tür, Şekil Ve Makam. Ankara: Akçağ Yayınları.
Olgun, Y. (1989). Tarihî Bursa Efsaneleri (Derleme, İnceleme), Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Halk Bilimi Anabilimi Dalı, (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi), Bursa.
Özalp, Ö. H. (2017). İki Güzel İnsan. (haz.) M. Gözükara, & İ. K. Özalp, İki Yürek Bir Oldu Sazsız Atışma /Şiir. Ankara: Sage Yayıncılık.
Öztürk, A. (1986). Türk Anonim Edebiyatı. İstanbul: Bayrak Yayımcılık.
Pekin, N. S. & Karaman, N. N. (1982). Temel Edebiyat Bilgileri. İstanbul: Nimetoğlu yayınları.
Sakaoğlu, S. (2018). Efsane Araştırmaları. Konya: Kömen Yayınları.
Seyidoğlu, B. (2016). Erzurum Efsaneleri. İstanbul: Dergâh Yayınları.
Seyidoğlu, B. (2017). Mitoloji üzerine Araştırmalar. İstanbul: Dergâh Yayınları.
Şahin, H. (2021). Türkçede Organ İsimleriyle Kurulmuş Deyimler. Bursa: Türk Ocakları Derneği Bursa Şubesi.
Yabgu, M. Â. (1992). "Kayseri/Talas’ta söylenen bilmeceler", Milli Folklor, 2 (15). s. 38-40.
Yılar, Ö. (2010). Halk Bilimi ve Eğitim. Ankara: Pegem Akademi.
Referanslar
Alptekin, A. B. (2009). Âşık Veysel. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayını.
Alptekin, A. B. (2018). Efsane Ve Motifleri Üzerine. Ankara: Akçağ Yayınları.
Birdoğan, N. (2001). Şah İsmail Hatai, Yaşamı ve Yapıtları. İstanbul: Kaynak Yayınları.
Boratav, P. N. (1988). 100 Soruda Türk Halk Edebiyatı. İstanbul: Gerçek Yayınları.
Cemiloğlu, M. (2005). Türkçe Öğretimi. Bursa: Alfa Akademi.
Düzgün, D. (1997). Âşık Mevlüt İhsanî, Hayatı, Sanatı ve Şiirlerinden Seçmeler. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Yayınları.
Elçin, Ş. (1981). Halk Edebiyatına Giriş. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
Eliade, M. (1993). Mitlerin Özellikleri. İstanbul: Simavi Yayınları.
Erdal, K. (2020). Örneklerle Değerler Eğitimi. Bursa: Sentez Yayıncılık.
Ergin, M. (1989). Dede Korkut Kitabı I. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Günay, U. (1990). "Halk Şiirinde «Ayak» Konusunda Düşünceler", Millî Folklor, I, 2, 8: 32-34.
Günay, U. (2018). Türkiye’de Âşık Tarzı Şiir Geleneği Ve Rüya Motifi. Ankara: Akçağ Yayınları.
Karadağ, M. (2004). Türk Halk Edebiyatı Anlatı Türleri. Ankara: Ürün Yayınları.
Kardaş, M. N. ve Koç, R. (2018). Dil ve Edebiyat Eğitiminin temel Kavramları. Ankara: Pegem Akademi.
Kaya, D. (2007). Türk Halk Edebiyatı Terimleri Sözlüğü. Ankara: Akçağ Yayınları.
Kurt, B. (2020). "Türkülerde Alkış ve Kargış Kullanımı". Ç.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C. 29-1, s. 189-199
Miyasoğlu, M. (1999). Dede Korkut Kitabı. Ankara: Akçağ Yayınları.
Oğuz, M. Ö. (2001). Halk Şiirinde Tür, Şekil Ve Makam. Ankara: Akçağ Yayınları.
Olgun, Y. (1989). Tarihî Bursa Efsaneleri (Derleme, İnceleme), Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Halk Bilimi Anabilimi Dalı, (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi), Bursa.
Özalp, Ö. H. (2017). İki Güzel İnsan. (haz.) M. Gözükara, & İ. K. Özalp, İki Yürek Bir Oldu Sazsız Atışma /Şiir. Ankara: Sage Yayıncılık.
Öztürk, A. (1986). Türk Anonim Edebiyatı. İstanbul: Bayrak Yayımcılık.
Pekin, N. S. & Karaman, N. N. (1982). Temel Edebiyat Bilgileri. İstanbul: Nimetoğlu yayınları.
Sakaoğlu, S. (2018). Efsane Araştırmaları. Konya: Kömen Yayınları.
Seyidoğlu, B. (2016). Erzurum Efsaneleri. İstanbul: Dergâh Yayınları.
Seyidoğlu, B. (2017). Mitoloji üzerine Araştırmalar. İstanbul: Dergâh Yayınları.
Şahin, H. (2021). Türkçede Organ İsimleriyle Kurulmuş Deyimler. Bursa: Türk Ocakları Derneği Bursa Şubesi.
Yabgu, M. Â. (1992). "Kayseri/Talas’ta söylenen bilmeceler", Milli Folklor, 2 (15). s. 38-40.
Yılar, Ö. (2010). Halk Bilimi ve Eğitim. Ankara: Pegem Akademi.
