Gölcük (Kocaeli) Şehrinin Kuruluşu ve Gelişimi ile Antropojenik Kökenli Topografik Değişimlerin Modellenmesi
Özet
Doğal ve beşerî koşullar etkisinde gelişen yerleşmeler, son yıllarda sanayileşme, ulaşım, göç ve teknolojik gelişmelerle oldukça geniş sahalara yayılmakta, meydana gelen bu durum jeomorfolojik koşullar üzerinde antropojenik değişimlere yol açmaktadır. Bu çalışmada CBS ve uzaktan algılama teknikleri kullanarak Gölcük (Kocaeli) şehrinin gelişimi ve antropojenik kökenli rölyef değişimi incelenmiştir. Gölcük ilçesi, coğrafi konumu, özellikle tersane ve donanma için elverişli kıyı jeomorfolojisi özellikleri, diğer fiziki coğrafya koşulları, ulaşım imkanları ile 1930’lı yıllarda kurulmuştur. 1955 yılında Donanma Komutanlığı ve Değirmendere arasındaki kıyıda yoğunlaşan yerleşim alanları 3,03 km2’lik alan kaplamaktaydı. 1985 yılında 7,51 km2, 2000 yılında 17,8 km2’lik alan kaplayan yerleşim alanları, jeomorfolojik koşullar ve 17 Ağustos 1999 depreminden etkilenmiş, kıyıdan uzaklaşarak güney-güneydoğuya yönelmiştir. Gölcük, donanma, tersane ve sanayi özelliği ile günümüzde 200.000’e yakın nüfusa ulaşmış, kentsel alan 28,7 km2’ye yükselmiş ve kıyıdan uzaklaşarak yükselti ve eğimin artış gösterdiği alanlarda yeni yerleşim alanları oluşmuştur. Bu alanlarda ise eğim ve topografik rölyefin yüksek değerleri ile kentsel alan sahası, antropojenik kökenli jeomorfolojik değişimlerin artmasına neden olmuştur.
Settlements, which have developed under the influence of natural and human conditions, have spread over large areas in recent years with industrialisation, transportation, migration and technological developments, and this situation leads to anthropogenic changes in geomorphological conditions. In this study, the development of the city of Gölcük (Kocaeli) and anthropogenic relief change were analysed by using GIS and remote sensing techniques. Gölcük district was established in the 1930s with its geographical location, coastal geomorphological features especially favourable for shipyards and navy, other physical geography conditions and transportation facilities. In 1955, the settlements concentrated on the coast between the Naval Command and Değirmendere covered an area of 3.03 km2. In 1985, the settlements covering an area of 7.51 km2 and 17.8 km2 in 2000 were affected by geomorphological conditions and the earthquake of 17 August 1999, and moved away from the coast and headed south-southeast. Gölcük, with its navy, shipyard and industrial characteristic, has reached a population of nearly 200.000 today, the urban area has increased to 28,7 km2 and new settlements have been formed in areas where elevation and slope increase away from the coast. In these areas, the high values of slope and topographic relief and the urban area caused an increase in geomorphological changes of anthropogenic origin.
Referanslar
Bolat, S., & Dogan, M. (2022). Uzun dönemli (1984-2020) arazi kullanımı değişiminin tespiti ve modellemesi (2035): Gölcük İlçesi’nin analizi. Coğrafya Dergisi, 44, 169-181.
Brandolini P., Faccini F., Paliaga G. & Piana P., (2018), Man-made landforms survey and mapping of an urban historical center in a coastal mediterranean environment. Eografia Fisica e Dinamica Quaternaria, 41, 23-34.
Brandolini, P., Cappadonia, C., Luberti, G., Donadio, C., Stamatopoulos, L., Di Maggio,C. … Del Monte, M. (2019). Geomorphology of the Anthropocene in Mediterranean Urban Areas. SAGE Progress in Physical Geography, 20 (10). 1-34.
Cao, W., Sofia, G., & Tarolli, P. (2020). Geomorphometric Characterisation of Natural and Anthropogenic Land Covers. Progress in Earth and Planetary Science, 7 (2). 1-17.
Coates, D. (1976). Urban Geomorphology. Geological Society of America, Boulder, Colo, USA
Efe, R. Demirci, A., (2001), Gölcük Depreminin Yerşekili Özelliklerinin Şiddet ile Hasar Dağılışına Etkisi, Türk Coğrafya Dergisi, 36, 1-15.
Erginal, A. E. ve Erginal, G. (2003). Çanakkale şehrinde yer seçiminin jeomorfolojik açıdan değerlendirilmesi. Doğu Coğrafya Dergisi, 9, 94–116.
Faccini, F., Giardino, M., Paliaga, G., Perotti, L., Brandolini, P. (2021) Urban geomorphology of Genoa old city (Italy), Journal of Maps, 17 (4), 51-64,
Galitekin, A. N., (2005). Gölcük, Tarihçe ve Kültür Mirası Eserleri, Gölcük Belediyesi Kültür Yayınları, No: 6, Kocaeli.
Hassan, M., Almatar, M., Torab, M., D Allen, C., (2020), Environmental Urban Plan for Failaka Island, Kuwait: A Study in Urban Geomorphology, Sustainability (MDPI), 12, 1-21.
Kawamura, M., Jayamana, S., & Tsujiko, Y. (1996). Relation between social and environmental conditions in Colombo Sri Lanka and the Urban Index estimated by satellite remote sensing data. The International Archives of Photogrammetry and Remote Sensing, 31(PART B7), 321–326.
Mandarino, A., Luino, F., Turconi, L., Faccini, F., (2021) Urban geomorphology of a historical city straddling the Tanaro River (Alessandria, NW Italy), Journal of Maps, 17 (4), 29-41,
Mohapatra, S. N., Pani, P., Sharma, M., (2014), Rapid Urban Expansion and Its Implications on Geomorphology: A Remote Sensing and GIS Based Study, HPC Geography Journal, 14, 361-371
Myneni, R. B., Hall, F. G., Sellers, P.J. & Marshak, A.L. (1995). The interpretation of spectral vegetation indexes, IEEE Transactions on Geoscience and Remote Sensing, 33, 481-486
Özşahin E. (2014). CBS Kullanılarak Şehir ve Jeomorfoloji Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: Tekirdağ Şehri Örneği. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6, 93-122.
Özşahin, E., (2015) Tekirdağ’da Kentsel Gelişim ve Jeomorfolojik Birimler Arasındaki İlişkinin Zamansal Değişimi, Turkish Studies (Winter) 10 (1), 579-602.
Öztürk, D. (2022). Sentinel-2A MSI ve Landsat-9 OLI-2 Görüntüleri Kullanılarak Farklı Geçirimsiz Yüzey İndekslerinin Karşılaştırmalı Değerlendirmesi: Samsun Örneği. Ege Coğrafya Dergisi, 31 (2), 401-423. DOI: 10.51800/ecd.1175827
Sındır., R., (2022). Yerleşme ve Jeomorfoloji İlişkisi, Van Kenti Örneği, Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 132, 98-118
Südaş, İ., (2004). 17 Ağustos 1999 Marmara Depreminin Nüfus ve Yerleşme Üzerindeki Etkileri: Gölcük (Kocaeli) Örneği, Ege Coğrafya Dergisi, 13, 73-91.
Szabó, J. (2010). Anthropogenic Geomorphology: Subject and System. Szabó, J., David, L., & Loczy, D. (Ed.). (ss. 3-10). Dordrecht, Heidelberg, London, New York: Springer.
Tarolli, P., Cao, W., Sofia, G., Evans, D., & Ellis, E. (2019). From features to fingerprints: A general diagnostic framework for anthropogenic geomorphology. Progress in Physical Geography. 43 (1). 95-128.
Terrone M, Piana P, Paliaga G, D’Orazi M, Faccini F., (2021), Coupling Historical Maps and LiDAR Data to Identify Man-Made Landforms in Urban Areas. ISPRS International Journal of Geo-Information. 10 (5), 349.
Thornbush, M., (2015). Geography, urban geomorphology and sustainability, Royal Geographical Society (with the Institute of British Geographers), 47 (4), 350-353.
Ulugün, Y., (2008). Seyahatnamelerde Kocaeli ve Çevresi, İzmit Rotary Kulübü Y., No: 18, Kocaeli.
Uyanıker, F. (2021). Gölcük Deniz Ana Üs Komutanlığının Tarihi Gelişimi (1921-2016). SAVSAD Savunma ve Savaş Araştırmaları Dergisi, 31 (1), 79-116.
Uzun, M. (2021) Gölcük ve Karamürsel’de (Kocaeli) Antropojenik Kökenli Jeomorfolojik Değişimlerin Potansiyel Risk Analizi, Istanbul International Geography Congress Proceedings Book (s. 13-26) içinde. İstanbul, Türkiye: Istanbul University Press.
Uzuner, E., & Akincitürk, N. (2020). Deprem Sonrası Kentsel Yayılma Sürecine Dair Bir Değerlendirme: Kocaeli / Gölcük Örneği. Dirençlilik Dergisi, 4 (1), 65–75.
Wierzbicki, G., Ostrowski, P., Bartold, P., Bujakowski, F., Falkowski, T., Osiński, P., (2021) Urban geomorphology of the Vistula River valley in Warsaw, Journal of Maps, 17 (4), 170-185,
Yalçınlar, İ. (1967). Türkiye’deki bazı şehirlerin kuruluş ve gelişmelerinde jeomorfolojik temeller. İstanbul Üniversitesi Coğrafya Enstitüsü Dergisi, 8 (17),53-66.
Zha, Y., Gao, J., & Ni, S. (2003). Use of normalized difference built-up index in automatically mapping urban areas from TM imagery. International Journal of Remote Sensing, 24 (3), 583–594.
Referanslar
Bolat, S., & Dogan, M. (2022). Uzun dönemli (1984-2020) arazi kullanımı değişiminin tespiti ve modellemesi (2035): Gölcük İlçesi’nin analizi. Coğrafya Dergisi, 44, 169-181.
Brandolini P., Faccini F., Paliaga G. & Piana P., (2018), Man-made landforms survey and mapping of an urban historical center in a coastal mediterranean environment. Eografia Fisica e Dinamica Quaternaria, 41, 23-34.
Brandolini, P., Cappadonia, C., Luberti, G., Donadio, C., Stamatopoulos, L., Di Maggio,C. … Del Monte, M. (2019). Geomorphology of the Anthropocene in Mediterranean Urban Areas. SAGE Progress in Physical Geography, 20 (10). 1-34.
Cao, W., Sofia, G., & Tarolli, P. (2020). Geomorphometric Characterisation of Natural and Anthropogenic Land Covers. Progress in Earth and Planetary Science, 7 (2). 1-17.
Coates, D. (1976). Urban Geomorphology. Geological Society of America, Boulder, Colo, USA
Efe, R. Demirci, A., (2001), Gölcük Depreminin Yerşekili Özelliklerinin Şiddet ile Hasar Dağılışına Etkisi, Türk Coğrafya Dergisi, 36, 1-15.
Erginal, A. E. ve Erginal, G. (2003). Çanakkale şehrinde yer seçiminin jeomorfolojik açıdan değerlendirilmesi. Doğu Coğrafya Dergisi, 9, 94–116.
Faccini, F., Giardino, M., Paliaga, G., Perotti, L., Brandolini, P. (2021) Urban geomorphology of Genoa old city (Italy), Journal of Maps, 17 (4), 51-64,
Galitekin, A. N., (2005). Gölcük, Tarihçe ve Kültür Mirası Eserleri, Gölcük Belediyesi Kültür Yayınları, No: 6, Kocaeli.
Hassan, M., Almatar, M., Torab, M., D Allen, C., (2020), Environmental Urban Plan for Failaka Island, Kuwait: A Study in Urban Geomorphology, Sustainability (MDPI), 12, 1-21.
Kawamura, M., Jayamana, S., & Tsujiko, Y. (1996). Relation between social and environmental conditions in Colombo Sri Lanka and the Urban Index estimated by satellite remote sensing data. The International Archives of Photogrammetry and Remote Sensing, 31(PART B7), 321–326.
Mandarino, A., Luino, F., Turconi, L., Faccini, F., (2021) Urban geomorphology of a historical city straddling the Tanaro River (Alessandria, NW Italy), Journal of Maps, 17 (4), 29-41,
Mohapatra, S. N., Pani, P., Sharma, M., (2014), Rapid Urban Expansion and Its Implications on Geomorphology: A Remote Sensing and GIS Based Study, HPC Geography Journal, 14, 361-371
Myneni, R. B., Hall, F. G., Sellers, P.J. & Marshak, A.L. (1995). The interpretation of spectral vegetation indexes, IEEE Transactions on Geoscience and Remote Sensing, 33, 481-486
Özşahin E. (2014). CBS Kullanılarak Şehir ve Jeomorfoloji Arasındaki İlişkinin İncelenmesi: Tekirdağ Şehri Örneği. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 6, 93-122.
Özşahin, E., (2015) Tekirdağ’da Kentsel Gelişim ve Jeomorfolojik Birimler Arasındaki İlişkinin Zamansal Değişimi, Turkish Studies (Winter) 10 (1), 579-602.
Öztürk, D. (2022). Sentinel-2A MSI ve Landsat-9 OLI-2 Görüntüleri Kullanılarak Farklı Geçirimsiz Yüzey İndekslerinin Karşılaştırmalı Değerlendirmesi: Samsun Örneği. Ege Coğrafya Dergisi, 31 (2), 401-423. DOI: 10.51800/ecd.1175827
Sındır., R., (2022). Yerleşme ve Jeomorfoloji İlişkisi, Van Kenti Örneği, Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 132, 98-118
Südaş, İ., (2004). 17 Ağustos 1999 Marmara Depreminin Nüfus ve Yerleşme Üzerindeki Etkileri: Gölcük (Kocaeli) Örneği, Ege Coğrafya Dergisi, 13, 73-91.
Szabó, J. (2010). Anthropogenic Geomorphology: Subject and System. Szabó, J., David, L., & Loczy, D. (Ed.). (ss. 3-10). Dordrecht, Heidelberg, London, New York: Springer.
Tarolli, P., Cao, W., Sofia, G., Evans, D., & Ellis, E. (2019). From features to fingerprints: A general diagnostic framework for anthropogenic geomorphology. Progress in Physical Geography. 43 (1). 95-128.
Terrone M, Piana P, Paliaga G, D’Orazi M, Faccini F., (2021), Coupling Historical Maps and LiDAR Data to Identify Man-Made Landforms in Urban Areas. ISPRS International Journal of Geo-Information. 10 (5), 349.
Thornbush, M., (2015). Geography, urban geomorphology and sustainability, Royal Geographical Society (with the Institute of British Geographers), 47 (4), 350-353.
Ulugün, Y., (2008). Seyahatnamelerde Kocaeli ve Çevresi, İzmit Rotary Kulübü Y., No: 18, Kocaeli.
Uyanıker, F. (2021). Gölcük Deniz Ana Üs Komutanlığının Tarihi Gelişimi (1921-2016). SAVSAD Savunma ve Savaş Araştırmaları Dergisi, 31 (1), 79-116.
Uzun, M. (2021) Gölcük ve Karamürsel’de (Kocaeli) Antropojenik Kökenli Jeomorfolojik Değişimlerin Potansiyel Risk Analizi, Istanbul International Geography Congress Proceedings Book (s. 13-26) içinde. İstanbul, Türkiye: Istanbul University Press.
Uzuner, E., & Akincitürk, N. (2020). Deprem Sonrası Kentsel Yayılma Sürecine Dair Bir Değerlendirme: Kocaeli / Gölcük Örneği. Dirençlilik Dergisi, 4 (1), 65–75.
Wierzbicki, G., Ostrowski, P., Bartold, P., Bujakowski, F., Falkowski, T., Osiński, P., (2021) Urban geomorphology of the Vistula River valley in Warsaw, Journal of Maps, 17 (4), 170-185,
Yalçınlar, İ. (1967). Türkiye’deki bazı şehirlerin kuruluş ve gelişmelerinde jeomorfolojik temeller. İstanbul Üniversitesi Coğrafya Enstitüsü Dergisi, 8 (17),53-66.
Zha, Y., Gao, J., & Ni, S. (2003). Use of normalized difference built-up index in automatically mapping urban areas from TM imagery. International Journal of Remote Sensing, 24 (3), 583–594.
