Başkale’nin (Van) Kentsel Fonksiyon Alanları
Özet
Başkale ilçesi Doğu Anadolu Bölgesinin Yukarı Murat Van Bölümünün Van yöresinde yer alır. İlçenin hem doğu hem de batı kesimi dağlarla çevrilidir. İlçenin ortasından Zap Nehri’nin bir kolu olan Çığlı Suyu geçmektedir. Başkale ilçesinin toplam yüzölçümü 2837 km²dir. Başkale ilçe merkezi ise, ilçe arazisinin yaklaşık olarak orta kısmında yer almaktadır. İlçenin doğu ve batısı yüksek dağlık alanlarla çevrelenmiş olmasına rağmen, geçişe imkân sağlayan alçak yerler de bulunmaktadır. Bu yerler, Başkale ve İran arasında mal ve insan kaçakçılığının yapılmasını kolaylaştırmıştır. Bir yerin özellikle başka ülkelerle olan sınır bağları, genelde o yerin gelişmesinde önemli rol oynamaktadır. Ancak Başkale’nin İran ile olan sınır hatları, ilçenin gelişmesi için yeterli olmamıştır. Başkale ilçe merkezinin nüfus miktarı 20.000’in altındadır. Bunun yanı sıra merkez mahallelerinin kenar kesimlerinde, yoğun bir şekilde tarım ve hayvancılık yapılmaktadır. Bütün bu özellikler, Başkale’nin kasaba karakterinde olduğunu göstermektedir. Kentsel alanda 275 hektar ile en fazla kullanım alanı, konutlara ayrılmıştır. Bu sayı, toplam kentsel alanın %38’ini geçmektedir. Konutlardan sonra en önemli pay %35 ile tarım alanlarınındır. Kasabanın merkezi iş sahası, büyük oranda Hafıziye Mahallesinde bulunmaktadır. Kasabada merkezi iş sahasındaki ticari mekanların büyük kısmı, dinlenme, eğlenme, yeme-içme ihtiyaçları için ayrılmıştır. Daha sonra sırasıyla, günlük ihtiyaçlar, periyodik ihtiyaçlar ve uzun vadeli ihtiyaçların giderilebileceği mekanlar gelmektedir. Merkezi iş sahasındaki ticari faaliyetler, büyük oranda kırsal kesimden gelen nüfusa yöneliktir. Köylerden gelen kişilerin yoğunluğuna göre, ticari hareketlilik de değişmektedir. Kasabada, eğitim faaliyetlerinde kullanılan alan, 9 hektardır. Bu alanlar toplam alanın %1,3’ünü oluşturmaktadır. Askeriyenin kullanımı için ayrılan alan 6,7 hektardır. Bölgede uzun yıllar boyunca güvenlik sorunlarının yaşanması ve ilçenin İran ile sınırının bulunması askeriye için fazla alan ayrılmasını gerekli kılmıştır. Kentteki iktisadi faaliyetlerin gerçekleştirildiği 2 hektarlık bir alan bulunmaktadır. Bunun dışında kasabada, idari ve resmî kurumlar 5 hektar, dini tesisler 1,9 hektar, sağlık tesisleri ise 1,5 hektar alan kaplamaktadır. Başkale, toplam 66 köyün idari merkezidir. 53 köy, kısa ve uzun vadeli ihtiyaçlarını karşılamak için birinci derecede Başkale’yi tercih etmektedir. 12 köyün ihtiyaçlarında Başkale ikinci, 1 köyün ihtiyaçlarını karşılamada ise üçüncü sıradadır. İlçenin kuzey kesiminde yer alan köylerin, ticari faaliyetlerde genelde Van şehrinin, ilçenin güneydoğusunda yer alan köylerin ise, Yüksekova etkisi altındadır.
Referanslar
Acar, S., Cinoğlu, D. Ş., Karagöz, T., Kayğısız, G., (2022). İlçelerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması 2022. Ankara: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. Erişim adresi https://www.sanayi.gov.tr/assets/pdf/birimler/2022-ilce-sege.pdf
Arvas, T. Z. (2016). Devlet Salnamelerine Göre 1848-1918 Yılları Arasında Van Vilayeti'nin İdari Taksimatı. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 30, 401-415.
Başkale Belediyesi Zabıta Müdürlüğü (2018), Başkale İlçe Merkezindeki İşyerlerinin Türü ve Bulunduğu Caddeye Ait Bilgiler.
Başkale Kaymakamlığı Brifing Raporu (2022), Başkale İlçe eğitim verileri.
Başkale İlçe Sağlık Müdürlüğü (2022), Başkale ilçe sağlık verileri.
Çiçek, H. (2005). Yerleşme Kademelerinin Belirlenmesi ve TR83 Bölgesi Merkezleri Sistemi. İçinde Değişen-Dönüşen Kent ve Bölge, 8, 323-340.
DİE. (1935-2000) Genel Nüfus Sayımları.
DPT. (1982). Türkiye'de Yerleşme Merkezlerinin Kademelenmesi (Ülke Yerleşme Merkezleri Sistemi) (Cilt I). Ankara.
Karpat, K. (1985). Ottoman Population, 1830-1914: Demographic and Social Characteristics. America: The University of Wisconsin.
Kılıç, O. (2001). Van Eyaletine Bağlı Sancaklar ve İdari Statüleri (1558-1740). Osmanlı Araştırmaları, 21(21).
Kılıç, S. (2006). Van 2006 Kültür ve Turizm Envanteri I- Tarihsel Değerler. Van Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayını, Van.
Mangaltepe, İ. (2004). XIX. Yüzyıl Seyahatnamelerinde Hakkari Sancağının Kazaları. YYÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 6, 5-37.
Özçağlar, A. (1997). Türkiye’de Belediye Örgütlü Yerleşmelerin Coğrafî Dağılışı. Ankara Üniversitesi Türkiye Coğrafyası Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 6, 243-272.
Özgen, Ö. (2016). Hakkari Vilayetinin Sosyo - İktisadi ve Siyasi Yapısı (1923-1960), Yayımlanmamış Doktora Tezi, Uşak Üniversitesi, Uşak.
Sezen, T. (2006). Osmanlı Yer Adları. Ankara: TC Başbakanlik Devlet Arşivleri Genel Müdürlüǧü.
Turna, M. (2016). Başkale İlçe Analizi,. Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı (DAKA), Planlama, Programlama ve Koordinasyon Birimi Yayını, Van.
TÜİK ADNKS. (2007-2021). Nüfus, Göç ve Eğitim Verileri.
Uluçam, A. (2000). Ortaçağ ve Sonrasında Van Gölü Çevresi Mimarlığı I. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
URL1. https://tr.euronews.com/2020/03/14/ulkelerde-kisi-basina-kac-doktor-ve-hastane-yatagi-dusuyor-turkiye-de-durum-ne adresinden ulaşılmıştır.Erişim tarihi: 17.11.2022.
Referanslar
Acar, S., Cinoğlu, D. Ş., Karagöz, T., Kayğısız, G., (2022). İlçelerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması 2022. Ankara: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı. Erişim adresi https://www.sanayi.gov.tr/assets/pdf/birimler/2022-ilce-sege.pdf
Arvas, T. Z. (2016). Devlet Salnamelerine Göre 1848-1918 Yılları Arasında Van Vilayeti'nin İdari Taksimatı. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 30, 401-415.
Başkale Belediyesi Zabıta Müdürlüğü (2018), Başkale İlçe Merkezindeki İşyerlerinin Türü ve Bulunduğu Caddeye Ait Bilgiler.
Başkale Kaymakamlığı Brifing Raporu (2022), Başkale İlçe eğitim verileri.
Başkale İlçe Sağlık Müdürlüğü (2022), Başkale ilçe sağlık verileri.
Çiçek, H. (2005). Yerleşme Kademelerinin Belirlenmesi ve TR83 Bölgesi Merkezleri Sistemi. İçinde Değişen-Dönüşen Kent ve Bölge, 8, 323-340.
DİE. (1935-2000) Genel Nüfus Sayımları.
DPT. (1982). Türkiye'de Yerleşme Merkezlerinin Kademelenmesi (Ülke Yerleşme Merkezleri Sistemi) (Cilt I). Ankara.
Karpat, K. (1985). Ottoman Population, 1830-1914: Demographic and Social Characteristics. America: The University of Wisconsin.
Kılıç, O. (2001). Van Eyaletine Bağlı Sancaklar ve İdari Statüleri (1558-1740). Osmanlı Araştırmaları, 21(21).
Kılıç, S. (2006). Van 2006 Kültür ve Turizm Envanteri I- Tarihsel Değerler. Van Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü Yayını, Van.
Mangaltepe, İ. (2004). XIX. Yüzyıl Seyahatnamelerinde Hakkari Sancağının Kazaları. YYÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 6, 5-37.
Özçağlar, A. (1997). Türkiye’de Belediye Örgütlü Yerleşmelerin Coğrafî Dağılışı. Ankara Üniversitesi Türkiye Coğrafyası Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 6, 243-272.
Özgen, Ö. (2016). Hakkari Vilayetinin Sosyo - İktisadi ve Siyasi Yapısı (1923-1960), Yayımlanmamış Doktora Tezi, Uşak Üniversitesi, Uşak.
Sezen, T. (2006). Osmanlı Yer Adları. Ankara: TC Başbakanlik Devlet Arşivleri Genel Müdürlüǧü.
Turna, M. (2016). Başkale İlçe Analizi,. Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı (DAKA), Planlama, Programlama ve Koordinasyon Birimi Yayını, Van.
TÜİK ADNKS. (2007-2021). Nüfus, Göç ve Eğitim Verileri.
Uluçam, A. (2000). Ortaçağ ve Sonrasında Van Gölü Çevresi Mimarlığı I. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
URL1. https://tr.euronews.com/2020/03/14/ulkelerde-kisi-basina-kac-doktor-ve-hastane-yatagi-dusuyor-turkiye-de-durum-ne adresinden ulaşılmıştır.Erişim tarihi: 17.11.2022.
