Türkiye-Avrupa Birliği Çevre Politikaları Uyum Sürecinin Hava Kalitesi Kontrolüne Yansımaları
Özet
Türkiye’nin Avrupa Birliği çevre politikalarına uyum süreci, diğer çevre sorunlarında olduğu gibi hava kalitesinin kontrolünde de önemli sayılmaktadır. Türkiye’ de hızlı kentleşme, endüstrileşme motorlu taşıtlar, kalitesiz yakıt kullanımı gibi faktörlere bağlı olarak, genellikle soğuk dönemde (Ekim-Mart arası), hava kirliliği yaşanmaktadır. Hava kirleticilerin konsantrasyonlarına ait limit değerler, uluslararası kuruluşlar ve çeşitli ülkeler tarafından “hava kirliliği standartları” ile belirlenmiştir. Türkiye’de de hava kalitesinin korunması ve yönetimine dair mevzuatta birçok yönetmelik bulunmaktadır. Bu bakımdan Türkiye’nin “Avrupa Birliği Limit Değerleri” ile başlatmış olduğu uyum süreci ve taahhüt edilen zaman kesiti, hava kirliliğinin kontrolünde belirleyici olmuştur. Bu çalışmada Türkiye’nin hava kalitesinin korunmasına yönelik politikalar ve kirleticilerin limit değerleri, Avrupa Birliği uyum süreci öncesini ve sonrasını temsil edecek şekilde iki dönem halinde irdelenmiştir. Ancak, hava kirleticilerin verilerindeki yetersizlikler sebebiyle uzun süreli ölçümü yapılan kükürt dioksit (SO2) ve partiküler maddeyle (PM10) kıyaslamalar yapılabilmiştir. Söz konusu kirleticilerin yıllık ortalama değerlerinde düşüş gerçekleşmesine rağmen, maksimum konsantrasyonlar, henüz birçok şehirde yüksek seyretmektedir. Gerek kükürt dioksit (SO2) ve gerekse partiküler madde (PM10), ortalamalar, maksimumlar ve limit değerler açısından incelenmiştir. Ayrıca coğrafi bilgi sistemleri yardımıyla üretilen haritalarla bu verilerin dağılımları yapılmıştır. Veriler, uyum süreci öncesine ait olan Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği ile Avrupa Birliği- Türkiye Limit Değerleriyle” karşılaştırılmış, bu sürecin etkileri belirlenmeye çalışılmıştır.
The Process of Turkey's Alignment with European Union Environmental Policies is considered crucial for the control of air quality, as in other environmental issues. In Turkey, air pollution is often experienced, especially during the cold season (between October and March), due to factors such as rapid urbanization, industrialization, motorized vehicles, and the use of low-quality fuels. Limit values for air pollutant concentrations have been determined internationally by various organizations and countries as 'air pollution standards.' Turkey also has numerous regulations pertaining to the preservation and management of air quality. Therefore, Turkey's alignment process with the 'European Union Limit Values' and the committed timeframe has played a decisive role in controlling air pollution. This study examines Turkey's policies for preserving air quality and the limit values for pollutants in two separate periods: pre-European Union alignment process and post-alignment process. However, due to deficiencies in air pollutant data, only sulfur dioxide (SO2) and particulate matter (PM10) with long-term measurements were compared. Although there has been a decrease in annual average values of these pollutants, maximum concentrations still remain high in many cities. Sulfur dioxide (SO2) and particulate matter (PM10) are examined in terms of averages, maximums, and limit values. Additionally, maps generated using Geographical Information System (GIS) depict the distribution of these data. The data is compared with the pre-alignment process 'Air Quality Assessment and Management Regulation' and the 'European Union-Turkey Limit Values' to determine the effects of this process.
Referanslar
AB Çevre Müzakerelerinde Türkiye (file:///E:/AB%20%C3%87EVRE%20M%C3%9CZAKERELER%C4%B0NDE%20T%C3%9CRK%C4%B0YE.pdf. Erişim Trarihi: 25/08/2023).
Çakır, Sümer. G. (2014). Hava Kirliği Kontrolü: Türkiye’de Hava Kirliliğini Önlemeye Yönelik Yasal Düzenlemelerin ve Örgütlenmelerin İncelenmesi. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, 13, 37 – 56.
Erinç, S. (1984). Ortam Ekolojisi ve Degredasyonal Ekosistem Değişiklikleri. İstanbul Üniversitesi. Deniz Bilimleri Ve Coğrafya. Enstitüsü Yayınları, No: 1, İstanbul.
EU (European Commission), (2019). Air Quality Standard. https://ec.europa.eu/environment/air/quality/standards.htm,(Erişim Tarihi: 5 /03/ 2020).
Garipağaoğlu, N. (2015). Türkiye Ortam Sorunları Coğrafyası. Yeditepe Yayınevi (Genişletilmiş ve Güncellenmiş 2. Baskı), İstanbul.
Garipağaoğlu, N. (2008). Türkiye Şehirlerinin Hava Kalitesinin Zamanla Değişimine Bağlı Bir Sınıflandırma. 5.Ulusal Coğrafya Sempozyumu. 357-368, Ankara.
Garipağaoğlu, N. (2002). Türkiye’de Hava Kirliliği ve Coğrafi Esasları. Arya Matbaacılık Yayıncılık LTD. ŞTİ. İstanbul
Garipağaoğlu, N. (2019). Türkiye Hava Kalitesinin Havza Tabanlı İncelenmesi ve Yönetilmesine Dair Bir Öneri. 1. İstanbul Uluslararası Coğrafya Kongresi Bildiri Kitabı, 933-949, İstanbul.
Garipağaoğlu, N. (2020). Türkiye’nin Hava Kalitesinin Maksimumlar ve Limit Değerler Açısından İncelenmesi. Türkiye’de Coğrafya Araştırmaları. 186-222. Gazi Kitabevi, Ankara.
İBB, Çevre Koruma Ve kontrolü Daire Başkanlığı Çevre Koruma Müdürlüğü (https://havakalitesi.ibb.gov.tr/Icerik/mevzuat/turkiye-standartlari).
İnecik, S. (1994). Hava Kirliliği. İstanbul Teknik Üniversitesi Matbaası, İstanbul.
Karpuzcu, M. (1994). Çevre Kirlenmesi Ve Kontrolü. Kubbealtı Neşriyatı, 28, İstanbul.
Kırımhan, S. (2006). Hava Kirliliği Ve Kontrolü. Turhan Kitabevi, Ankara.
T.C. Çevre, Şehircilik Ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Ulusal Hava Kalitesi izleme Ağı (https://www.havaizleme.gov.tr. Erişim tarihi: 04-05-2022).
T.C. Çevre Ve Şehircilik Bakanlığı, Hava Kalitesi Bülteni (2011-2014). (http://www.csb.gov.tr/ Erişim tarihi: 03-02-2016).
T.C. Çevre Ve Şehircilik Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği (https://cygm.csb.gov.tr/yonetmelikler Erişim Tarihi: 10-5-2021).
TÜİK, Hava İstatistikeri (1990-2011). (https://biruni.tuik.gov.tr/cevredagitimapp/hava.zul Erişim tarihi: 3-4-2008, 10-3-2010).
(https://cevreonline.com/yonetmelikler/).
(http: //www.mevzuat.adalet.gov.tr/ 12-03-2009).
(http: //www.cevreorman.gov.tr/yasa/ 12-03-2009).
https://www.mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=19678&mevzuatTur=KurumVeKurulusYonetmeligi&mevzuatTertip=5(Erişim Tarihi: 01/09/2023).
https://www.ab.gov.tr/siteimages/birimler/kpb/2021_turkiye_report_tr_27.11.2022_22.05.pdf (Erişim Tarihi: 06/09/2023).
Referanslar
AB Çevre Müzakerelerinde Türkiye (file:///E:/AB%20%C3%87EVRE%20M%C3%9CZAKERELER%C4%B0NDE%20T%C3%9CRK%C4%B0YE.pdf. Erişim Trarihi: 25/08/2023).
Çakır, Sümer. G. (2014). Hava Kirliği Kontrolü: Türkiye’de Hava Kirliliğini Önlemeye Yönelik Yasal Düzenlemelerin ve Örgütlenmelerin İncelenmesi. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, 13, 37 – 56.
Erinç, S. (1984). Ortam Ekolojisi ve Degredasyonal Ekosistem Değişiklikleri. İstanbul Üniversitesi. Deniz Bilimleri Ve Coğrafya. Enstitüsü Yayınları, No: 1, İstanbul.
EU (European Commission), (2019). Air Quality Standard. https://ec.europa.eu/environment/air/quality/standards.htm,(Erişim Tarihi: 5 /03/ 2020).
Garipağaoğlu, N. (2015). Türkiye Ortam Sorunları Coğrafyası. Yeditepe Yayınevi (Genişletilmiş ve Güncellenmiş 2. Baskı), İstanbul.
Garipağaoğlu, N. (2008). Türkiye Şehirlerinin Hava Kalitesinin Zamanla Değişimine Bağlı Bir Sınıflandırma. 5.Ulusal Coğrafya Sempozyumu. 357-368, Ankara.
Garipağaoğlu, N. (2002). Türkiye’de Hava Kirliliği ve Coğrafi Esasları. Arya Matbaacılık Yayıncılık LTD. ŞTİ. İstanbul
Garipağaoğlu, N. (2019). Türkiye Hava Kalitesinin Havza Tabanlı İncelenmesi ve Yönetilmesine Dair Bir Öneri. 1. İstanbul Uluslararası Coğrafya Kongresi Bildiri Kitabı, 933-949, İstanbul.
Garipağaoğlu, N. (2020). Türkiye’nin Hava Kalitesinin Maksimumlar ve Limit Değerler Açısından İncelenmesi. Türkiye’de Coğrafya Araştırmaları. 186-222. Gazi Kitabevi, Ankara.
İBB, Çevre Koruma Ve kontrolü Daire Başkanlığı Çevre Koruma Müdürlüğü (https://havakalitesi.ibb.gov.tr/Icerik/mevzuat/turkiye-standartlari).
İnecik, S. (1994). Hava Kirliliği. İstanbul Teknik Üniversitesi Matbaası, İstanbul.
Karpuzcu, M. (1994). Çevre Kirlenmesi Ve Kontrolü. Kubbealtı Neşriyatı, 28, İstanbul.
Kırımhan, S. (2006). Hava Kirliliği Ve Kontrolü. Turhan Kitabevi, Ankara.
T.C. Çevre, Şehircilik Ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Ulusal Hava Kalitesi izleme Ağı (https://www.havaizleme.gov.tr. Erişim tarihi: 04-05-2022).
T.C. Çevre Ve Şehircilik Bakanlığı, Hava Kalitesi Bülteni (2011-2014). (http://www.csb.gov.tr/ Erişim tarihi: 03-02-2016).
T.C. Çevre Ve Şehircilik Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği (https://cygm.csb.gov.tr/yonetmelikler Erişim Tarihi: 10-5-2021).
TÜİK, Hava İstatistikeri (1990-2011). (https://biruni.tuik.gov.tr/cevredagitimapp/hava.zul Erişim tarihi: 3-4-2008, 10-3-2010).
(https://cevreonline.com/yonetmelikler/).
(http: //www.mevzuat.adalet.gov.tr/ 12-03-2009).
(http: //www.cevreorman.gov.tr/yasa/ 12-03-2009).
https://www.mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=19678&mevzuatTur=KurumVeKurulusYonetmeligi&mevzuatTertip=5(Erişim Tarihi: 01/09/2023).
https://www.ab.gov.tr/siteimages/birimler/kpb/2021_turkiye_report_tr_27.11.2022_22.05.pdf (Erişim Tarihi: 06/09/2023).
