Diyarbakır’da Kentsel Büyüme Sürecinin İzlenmesi ve Modellenmesi: Mekânsal İstatistiksel Analiz

Dündar Dağlı; Ayşe Çağlıyan

doi:10.37609/akya.2852

Yazarlar

Dündar Dağlı

Ayşe Çağlıyan

DOI: https://doi.org/10.37609/akya.2852.c9660

Özet

Kentsel büyüme, kentsel genişlemeyle ortaya çıkan mekânsal ve demografik değişim süredir. Türkiye’de özellikle 1950’li yıllardan sonra kentleşme hızının artması kontrolsüz bir biçimde kentsel yayılmayı beraberinde getirmiştir. Bu durum kent çevresinde çevresel sorunlara neden olarak başta tarım olmak üzere arazi kullanımı örtüsü sınıflarının değişim ve dönüşümüne neden olmuştur. Böylece kentsel gelişimin belirlenmesi, izlenmesi ve kentsel büyüme alanlarının geleceğe yönelik olarak modellenmesi önem kazanmaktadır. Bu araştırmada, Diyarbakır’da kentsel büyüme dinamikleri belirlenerek kentsel büyümenin izlenmesi ve geleceğe yönelik modellenmesi amaçlanmaktadır. Böylece, Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve Uzaktan Algılama (UA) yardımıyla farklı dönemlere ait uydu görüntüleri sınıflandırılarak kentsel büyüme analizlerinde çeşitli mekânsal istatistiksel yöntemler kullanılmıştır. Bulgular, Diyarbakır’da kent merkezinden çevreye doğru yoğunlaşan hızlı kentsel büyümeye işaret etmektedir. Kentsel gelişim dönemleri içerisinde kentsel büyüme periferik kentleşme biçiminde ortaya çıkmıştır. Kentsel büyüme alanlarının çevreye doğru seyrek yerleşim alanları üzerinde yoğunlaşarak gelişim gösterdiği belirlenmiştir. Araştırma sonuçları, lineer yol ağları boyunca kentin batı-kuzeybatı yönünde büyümeye devam edeceğini göstermektedir.

Urban growth is the spatial and demographic change that occurs with urban expansion. The increase in the rate of urbanization in Turkey, especially after the 1950s, brought about uncontrolled urban expansion. This situation has caused environmental problems in the urban environment and caused the change and transformation of land use cover classes, especially agriculture. Thus, determining and monitoring urban development and modeling urban growth areas for the future becomes important. This research aims to determine urban growth dynamics in Diyarbakır, monitor urban growth and model it for the future. Thus, various spatial statistical methods were used in urban growth analysis by classifying satellite images from different periods with the help of Geographic Information Systems (GIS) and Remote Sensing (RS). The findings point to rapid urban growth in Diyarbakır, concentrated from the city center to the periphery. During urban development periods, urban growth emerged in the form of peripheral urbanization. It has been determined that urban growth areas develop by concentrating on sparsely settled areas towards the periphery. Research results show that the city will continue to grow in the west-northwest direction along linear road networks.

Referanslar

Aliağaoğlu, A., & Uğur, A. (2010). Şehir Coğrafyası. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım

Ayazlı, I. E. (2019). Monitoring of urban growth with improved model accuracy by statistical methods. Sustainability (Switzerland), 11 (20). Doi: 10.3390/su11205579

Bhatta, B. (2009). Analysis of urban growth pattern using remote sensing and GIS: A case study of Kolkata, India. International Journal of Remote Sensing, 30 (18), 4733–4746. Doi: 10.1080/01431160802651967

Bhatta, B. (2009). Modelling of urban growth boundary using geoinformatics. International Journal of Digital Earth, 2 (4), 359-381, Doi: 10.1080/17538940902971383

Dağlı D. & Çağlıyan, A. (2019). Diyarbakir’da Şehirsel Büyümeyi Etkileyen Değişkenlerin Coğrafi Analizi. 1. İstanbul Uluslararası Coğrafya Kongresi, 20-22 Haziran 2019, İstanbul, (ss. 294-296).

Dutta, I., & Das, A. (2019). Application of geo-spatial indices for detection of growth dynamics and forms of expansion in English Bazar Urban Agglomeration, West Bengal. Journal of Urban Management, 8 (2), 288–302. Doi: 10.1016/j.jum.2019.03.007

Fang, C., & Yu, D. (2017). Urban agglomeration: An evolving concept of an emerging phenomenon. Landscape and Urban Planning, 162, 126–136. Doi: 10.1016/j.landurbplan.2017.02.014

Işık, Ş. (2005). Türkiye'de kentleşme ve kentleşme modelleri. Ege Coğrafya Dergisi, 14 (1-2), 57-71

Karadoğan, S. (2015). Yerleşmeye etkileri açısından Diyarbakır kenti ve yakın çevresinin doğal peyzaj unsurları. Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri kültürel peyzajı içinde (s. 1-16). Diyarbakır: Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi Yayınları.

Keleş, R. (1961). Şehir ve Bölge Planlaması Bakımından Şehirleşme Hareketleri. Ankara: Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları

Keleş, R. (1998). Kentbilim Terimleri Sözlüğü. Ankara: İmge Kitapevi

Keleş, R. (2015). Kentleşme Politikası. Ankara: İmge Kitabevi

Li, C., Li, J., & Wu, J. (2018). What drives urban growth in China? A multi-scale comparative analysis. Applied Geography, 98, 43–51. Doi: 10.1016/j.apgeog.2018.07.002

Liu, X., Li, X., Chen, Y., Tan, Z., Li, S., & Ai, B. (2010). A new landscape index for quantifying urban expansion using multi-temporal remotely sensed data. Landscape Ecology, 25 (5), 671–682. Doi: 10.1007/s10980-010-9454-5

Northam, M.R. (1979). Urban Geography. New York: John Wiley & Sons.

Patriche, C. V., Pirnau, R., Grozavu, A., & Rosca, B. (2016). A comparative analysis of binary Logistic Regression and Analytical Hierarchy Process for landslide susceptibility assessment in the Dobrov River Basin, Romania. Pedosphere, 26 (3), 335–350. Doi: 10.1016/S1002-0160(15)60047-9

Patriche, C.V., Vasiliniuc, I. & Biali, G. (2015). Quantıtative evaluation of landslide susceptibility in the Bârlad Basin. Environmental Engineering and Management Journal, 14 (9), 2229-2236. Doi: 10.30638/eemj.2015.237

Rahaman, M., Dutta, S., Sahana, M., & Das, D. N. (2018). Analysing urban sprawl and spatial expansion of Kolkata urban agglomeration using geospatial approach. In Applications and Challenges of Geospatial Technology: Potential and Future Trends (pp. 205–221). Springer International Publishing. Doi: 10.1007/978-3-319-99882-4_12

Ramachandra, T. V., Aithal, B. H., & Sowmyashree, M. V. (2014). Urban structure in Kolkata: metrics and modelling through geo-informatics. Applied Geomatics, 6 (4), 229–244. Doi: 10.1007/s12518-014-0135-y

Sharma, R., & Joshi, P. K. (2013). Monitoring urban landscape dynamics over Delhi (India) using remote sensing (1998-2011) inputs. Journal of the Indian Society of Remote Sensing, 41(3), 641–650. Doi: 10.1007/s12524-012-0248-x

Siddiqui, A., Siddiqui, A., Maithani, S., Jha, A. K., Kumar, P., & Srivastav, S. K. (2018). Urban growth dynamics of an Indian metropolitan using CA Markov and Logistic Regression. Egyptian Journal of Remote Sensing and Space Science, 21 (3), 229–236. Doi: 10.1016/j.ejrs.2017.11.006

Sudhira, H. S., Ramachandra, T. V., & Jagadish, K. S. (2004). Urban sprawl: Metrics, dynamics and modelling using GIS. International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation, 5 (1), 29–39. Doi: 10.1016/j.jag.2003.08.002

Tolun-Denker, B. (1976). Şehir İçi Arazi Kullanılışı. İstanbul: İstanbul Üniv. Edeb. Fak. Yayınları

Tözün, V. (1941). Diyarbakır şehir coğrafyası. Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Yıllık Araştırmalar Dergisi, 1, 481-498.

Traore, A., & Watanabe, T. (2017). Modeling determinants of urban growth in Conakry, Guinea: A spatial logistic approach. Urban Science, 1 (2), 12.

Tümertekin, E. (1973). Türkiye’de Şehirleşme ve Şehirsel Fonksiyonlar. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Coğrafya Enstitüsü Yayınları