Yaşlılarda Ruh Sağlığı
Özet
Dünyada ve ülkemizde yaşlı nüfusun artışı, aile yapısında ve çevresel koşullardaki olumsuz değişikler nedeniyle yaşlılarda ruhsal sorunlarda artış gözlenmekte ve biyopiskososyal sağlığının önemi giderek artmaktadır. Yaşlılar yaşadıkları sorunlar nedeniyle desteğe ihtiyaçları olduğu için bu sorunlar yalnızca yaşlı bireyi değil, ona bakım veren yakınlarını da doğrudan etkilemektedir. Yaşlıların fiziksel özelliklerinin yanında ruhsal ve sosyal özelliklerinin ve sorunlarının bilinmesi; yaşlıların sağlığının korunmasına, geliştirilmesine, hastalıkların tanılanmasına, bakımına, tedavisine ve rehabilitasyonuna yönelik multidisipliner yaklaşımların belirlenmesi, planlanması, uygulanması ve sonuçlarının değerlendirilmesi açısından önem taşımaktadır. Yaşlılarda Ruh Sağlığı konulu bu bölümde her yaş ve her meslek grubundaki bireylerin yaşlıların ruh sağlığının önemine dikkatlerini çekmek ve bu konudaki farkındalıklarını artırmak amaçlanmaktadır.
Referanslar
Türk Dil Kurumu (TDK). Güncel Türkçe Sözlük.2021. Erişim adresi: http://sozluk.gov.tr/ (Erişim Tarihi: 05.11.2021).
Aydıner Boylu, A., Günay, G. Life Satisfaction and Quailty of Life Among the Elderly: Moderating Effect of Activities of Daily Living. Turkish Journal of Geriatrics. 2017; 20 (1): 61-69.
Büken NÖ, Büken E. Yaşlanma olgusu ve tıp etiği. Geriatri. 2003; 6(2): 75-9.
World Health Organization (WHO). Tecnical Report Series. 2016. Erişim adresi: https://www.who.int/ageing/WHO-GSAP-2017.pdf. (Erişim tarihi: 10.11.2021).
World Health Organization (WHO). Global Health and Aging. 2011. Erişim adresi: https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf. (Erişim tarihi: 10.11.2021).
Pew Research Center (PRC). Attitudes about Aging: A Global Perspective. Global Aging Report.2014. Erişim adresi: https://www.pewresearch.org/global/2014/01/30/attitudes-about-aging-a-global-perspective/ (Erişim Tarihi: 2018).
Granic, A., Mendonça, N., Hill, et al. Nutrition in the very old. Nutrients.2018; 10(3): 269.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi; 2008-2022. 2022. Erişim adresi: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index? (Erişim tarihi: 2023).
Kaptan, G. Yaşlanma ve Yaşlılık ile İlgili Tanımlamalar. In: G. Kaptan (ed.) Geriatrik Bakım İlkeleri, İstanbul: Nobel Tıp Kitabevi. 2013: 1-10.
Duru Aşiret G. Yaşlanma ile İlgili Kavramlar ve Teoriler. In: S Kapucu (ed.) Geriatri Hemşireliği, Ankara: Hipokrat Yayıncılık. 2019: 1-16.
Öksüzokyar, M. M., Eryiğit Çisen, S., Düzen Öğüt, et al. Biyolojik yaşlanma nedenleri ve etkileri. MAKÜ Sag. Bil. Enst. Derg . 2016; 4: 34-41.
Yıldırım F, Hablemitoğlu Ş, Abukan B. Bir grup yaşlı üzerinde Thunder Bay Ölçeğinin Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Toplum ve Sosyal Hizmet. 2014: 25(2); 21-36.
Cangöz, B. ve Uluç, S. Yaşlılık döneminde meydana gelen psikolojik değişiklikler. In: G. Y. Kutsal (Ed.) Temel Geriatri. Ankara: Güneş Tıp Kitabevleri. 2007; 45-54.
Eyüboğlu, C., Şişli, Z., Kartal , M. Yaşam Döngüsünde Yaşlılığın Psikolojik Boyutu. Turkish Family Physician. 2012: 3(1); 18-22.
Jung, S., Siedlecki, K. Attitude Toward Own Aging: Age Invariance and Construct Validity Across Middle-Aged, Young-Old, and Old-Old Adults . Journal of Adult Development.2018: 25 (2); 141-149.
Yıldız, H. Yaşlılıkta Görülen Fizyolojik ve Psikolojik Değişiklikler. In: RP. Bölüktaş. (Ed.). Temel Gerentoloji. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Açık ve Uzaktan Eğitim Fakültesi Yayınları. 2010; 44-64.
Dedeli Ö.Yaşlanma ile Meydana Gelen Fizyolojik Değişiklikler/ Sorunlar. In: G. Kaptan. (Ed.). Geriatrik Bakım İlkeleri. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevi. 2013; 766-790.
Ağar, A.Yaşlılarda ortaya çıkan fizyolojik değişiklikler. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi. 2020: 3(3); 347-354.DOI: 10.38108/ouhcd.752133.
Friedenberg, R. M. Dementia: One of the greatestfears of aging. Radiology.2003: 229(3); 632-635.Doi:10.1148/radiol.2293031280.
Eker E. Alzheimer hastalığı. In: Uğur M, Balcıoğlu İ, Kocabaşoğlu N, editörler. Türkiye’de Sık Karşılaşılan Psikiyatrik Hastalıklar. 1. Baskı. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikleri Sempozyum Dizisi No: 62 Yayınları. 2008; 85-110.
Sable JA, Jeste DV. Anxiety disorders in older adults. Current Psychiatry Reports. 2001; 3(4): 302-307.
Aslan M, Hocaoğlu Ç. Yaşlılarda İntihar Davranışı. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar.2014; 6(3): 294-309 doi:10.5455/cap.20131229101314.
Güven S.Yaşlılıkta Aile ilişkileri. Toplumsal Sosyal Hizmet. 2000; 1(10): 92-99.
Agrawal, S., Jaiswal, S. Anasakti: Stress and coping in old age. Indian Journal of Gerontology. 2013; 27(4): 665-673.
Greenglass, E., Fiksenbaum,L., Eaton, J. The relationship between coping, social support, functional disabilty and depression in the elderly. Anxiety, Stress and Coping. 2006: 19(1); 15-31.
Chang, L. Reexamining the relationship between leisure and stress among older adults. Journal of Leisure Research.2015: 3(47); 358-372.
Vasunilashorn S.; Lynch, S. M., Glei, D.A.et al. Exposure to sressors and trajectories of perceived stress among older adults. Journal of Gerontology, Series B: Psychological Seciences and Social Sciences.2014: 70(2); 329-337.
Cairney, J., & Krause, N. Negative life events and age-related decline in mastery: Are older adults more vulnerable to the control-eroding effect of stress? Journal of Gerontology.2008: 63B(3);162-170.
Lauderdale SA, Sheikh JI. Anxiety disorders in older adults. Clinics in geriatric medicine. 2003; 19(4): 721-742.
Eroğlu MZ, Annagür BB, İçbay E. Yaşlılarda yaygın anksiyete bozukluğunun değerlendirilmesi. Gaziantep Medical Journal.2012; 18(3): 143-147.
Hellwiga S, Domschke K. Anxiety in Late Life: An Update on Pathomechanisms. Gerontology 2019; 65: 465–473.
Bryant, C, Jackson, H, Ames, D., The prevalence of anxiety in older adults: Methodological issues and a review of the literatüre. Journal of Affective Disorders. 2008: 109 (3); 233-250.
Gellis ZD, Kim EG, Mccracken SG. Anxiety Disorders in Older Adults; Literature Review, Master’s Advanced Currıculum (Mac) Project Mental Health And Agıng Resource Revıew 2014 Revision, Council On Social Work Education. Geriatrics Education Center. 2014; 1-6.
Hayslip, B., Hansson, R. O. Death awareness and adjustment across the life span. Handbook of Death and Dying. 2003: (1); 437-447.
Özen, D. Huzurevinde yaşayan yaşlılarda ölüm kaygısının günlük yaşam işlevlerine etkisi. 2008.Yüksek Lisans tezi, Haliç Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
Ersanlı, E. Yaşlıya Bakım Hizmetleri, Psikolojik, Sosyal ve Bedensel Açıdan Yaşlılık. Ankara: Pegem Akademi. 2008.
Top, F. Ü., Saraç, A., Yaşar, G. Huzurevinde yaşayan bireylerde depresyon düzeyi, ölüm kaygısı ve günlük yaşam işlevlerinin belirlenmesi. Klinik Psikiyatri. 2010: 13;14-22.
Yelboğa, N. Yaşlılıkta ölüm anksiyetesi. Journal of Current Researches on Health Sector. 2017: 7(2); 53-68.
Kızılkaya, M., Koştu, N. Yaşlılıkta ölüm, kavramı ve hemşirelik yaklaşımı. Atatürk Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi. 2005: 9(4); 69-73.
Öz, F. Yaşamın son evresi: Yaşlılık, psikososyal açıdan gözden geçirme. Kriz Dergisi. 2002: 10(2); 17-28.
Kastenbaum, R. Death anxiety. Arizona State University, Tempe AZUSA.2007.
Kübler-Ross, E. Ölüm ve Ölmek Üzerine. (E. Uşşaklı, Çev., N. B. Ak, Ed.) 1. Baskı, Ankara, APRIL Yayıncılık. 2010.
Tang, C. S. K., Wu, A. M. Et al. . Psychosocial correlates of death anxiety among Chinese college students. Death Studies. 2002: 26(6); 491-499.
Karaca, F.,Yıldız, M. Thorson-Powell ölüm kaygısı ölçeğinin Türkçe çevirisinin normal populasyonda geçerlik ve güvenirlik çalışması. Tabula Rasa. 2001: 1(1); 43-55.
45.Tanhan F. Ölüm kaygısıyla baş etme eğitiminin ölüm kaygısı ve psikolojik iyi olma düzeyine etkisi. Doktora tezi, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara, 2007.
Yalom, I.D. Varoluşçu Psikoterapi. İstanbul: Kabalcı Yayınları. 2000.
Cüceloğlu, D. İnsan ve davranışı. İstanbul: Remzi Kitabevi. 2015.
Yalom, I. D. Güneşe bakmak ölümle yüzleşmek. (Çeviri: Z. İyidoğan Babayiğit). İstanbul: Kabalcı Yayınevi. 2008.
Kneisl CR, Trigoboff E. Contemporary Psychiatric Mental Health Nursing. 3rd ed. New Jersey: Pearson Education. 2012; 234-59.
Harvath TA, McKenzie GL. Depression in older adults. In: Boltz M, Capezuti E, Fulmer T, Zwicker D, O’Meara A, eds. Evidence-Based Geriatric Nursing Protocols for Best Practice. 4th ed. New York: Springer Publishing Company. 2012; 135-62.
Kennedy-Malone L, Fletcher K, Martin-Plank L. Advanced Practice Nursing in the Care of Older Adults. 1st ed. Philadelphia: F.A. Davis Company. 2014: 545-600.
Lyness JM, Kim J, Tang W, Tu X et al. The clinical significance of subsyndromal depression in older primary care patients. American Journal of Geriatric Psychiatry. 2007;15(3): 214-23.
Erden Aki Ö. Yaşlıda Psikiyatrik Sorunlar. Birinci Basamak İçin Temel Geriatri, Ankara. 2012: 16.
4.Eliopoulos C. Fast Facts for the Gerontology Nurse. 1st ed. New York: Springer Publishing Company. 2014; 155-78.
Hoogerduijn JG, Schuurmans MJ, Duijnstee MS et al. A Systematic Review of Predictors and Screening Instruments to Identify Older Hospitalized Patients at Risk for Functional Decline. Journal of Clinical Nursing. 2007; 16(1): 46-57.
Blazer DG, Hybels CF, Hays JC. Demography and epidemiology of psychiatric disorders in late life. In The American Psychiatric Publishing Texbook of Geriatric Psychiatry, 3rd ed. (Eds. DG Blazer DC Steffens , EW Busse), Washington DC, American Psychiatric Press. 2004: 27-29.
Özgüven HD. İntihar davranışının epidemiyolojisi. Türkiye Klinikleri Psikiyatri Özel Dergisi. 2008;1(3):1-7.
Türkiye İstatistik Kurumu. Ölüm ve Ölüm Nedeni İstatistikleri.2019 Erişim adresi: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Olum-ve-Olum-Nedeni-Istatistikleri-2019-33710, Erişim tarihi: 11.10.2022.
Charney DS, Reynolds CF, Lewis L, et al. Depression and bipolar support alliance consensus statement on the unmet needs in diagnosis and treatment of mood disorders in late life. Arch Gen Psychiatr. 2003; 60: 664-72.
Conwell Y, Raby WN, Caine ED. Suicide and aging II: the psychobiological interface. Int Psychogeriatr. 1995; 7: 165-181.
Hiçdurmaz D. Yaşlılık Depresyonu ve Hemşirelik Bakımı. Turkiye Klinikleri J Psychiatr Nurs-Special Topics. 2016; 2(1): 32-39.
Schladitz, K., Löbner M., Stein J. et al. Grief and loss in old age: Exploration of the association between grief and depression. Journal of Affective Disorders. 2021: 283; 285-292.
63.Shear MK. Grief and mourning gone awry: pathway and course of complicated grief. Dialogues Clin Neurosci. 2012;14(2):119–128.
Newson R. S., Boelen P. A., Hek K., et al. The prevalence and characteristics of complicated grief in older adults, J Affect Disord. 2011; 32(1–2): 231–238.
Crome I., Crome P., Rao RT . Addiction and ageing-awareness, assessment and action.Age and Ageing. 2011; 40(6): 657-8).
66.Colliver JD, Compton WM, Gfroerer JC, et al. Projecting drug use among aging baby boomers in 2020. Annals of Epidemiology. 2006; 16 (4): 257–265).
Wu LT, Blazer DG. Illicit and nonmedical drug use among older adults: A review. Journal of Aging and Health. 2011; 23(3): 481–504. doi:10.1177/0898264310386224).
Dijkstra, M. T. M., Van Dierendonck, D., Evers, A. Responding to conflict at work and individual well-being: The mediating mole of flight behavior and feelings of helplessness. The European Journal of Work and Organizational Psychology. 2005: 14;119-135.
Gurvit H, Emre M, Tinaz S. et al. The prevalence of dementia in an urban Turkish population. American journal of Alzheimer's disease and other dementias. 2008; 23(1): 67-76.
Kutlu L., Şişman F.N. Dünyada ve Türkiye’de Yaşlıların Ruhsal Durumu, Hizmet Sunumu ve Hemşireliğin Yeri. Turkiye Klinikleri J Psychiatr Nurs-Special Topics. 2016; 2(1): 1-9.
Feri CP, Prince M, Brayna C, et al. Global prevalance of dementia: a Delphi consensus study. Lancet. 2005; 366: 2112-2117.
Corada MM, Brookmayer R, Paganini-Hill A et al. Dementia incidence continues to increase with age in the oldest old: the 90+ study. Ann Neurol. 2010; 67: 114-121.
Alzheimer's Disease International (ADI). From plan to impact Progress towards targets of the “Global action plan on dementia.”. London. 2018.
Michael, E. ve Gordon, M. The Encyclopedia of Health&Aging the Complete Guide to Well-Being in Your Later Years. Toronto: Key Porter Books Limited. 2001.
Akyar, İ. Demanslı Hasta Bakımı ve Bakım Modelleri. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Dergisi. 2011; 18(2): 79-88.
Hanağası H. Demans kavramı ve hastaya yaklaşım. Klinik Gelişim. 2010; 10(1): 44-47.
Erkol G. Kognitif bozukluklar ve demans. İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikleri Nörolog Olmayanlar İçin Nöroloji Sempozyum Dizisi.2005; 42: 237-248.
World Health Organization (WHO). Consultation on the development of the global dementia observatory. Geneva. 2017.
Küçük L, Kaya H. Koroner Yoğun Bakım Sürecinde Yaşanan Psikiyatrik Bir Durum: Deliryum Ne Kadar Tanıyoruz? Maltepe Üniversitesi Hemşirelik Bilim ve Sanatı Dergisi. 2011; 4(1): 162-6.
Asi Karadaş S., Okanlı A. Deliryum ve Hemşirelik Bakımı. Turkiye Klinikleri J Psychiatr Nurs-Special Topics. 2016; 2(1): 21-26.
Akıncı SB, Şahin A. Yoğun Bakımda Deliryum. Yoğun Bakım Dergisi. 2005; 5(1): 26-35.
Ökdem F.Ş. Deliryum. Kriz Dergisi, 2005; 13(1): 33-45.
Kaya E., Sönmez S., Barlas F.Deliryum. Okmeydanı Tıp Dergisi 29(Ek sayı 2). 2013; 70-74, 2013.
Özdemir L.Yoğun Bakım Hastasında Deliryumun Yönetimi ve Hemşirenin Sorumlulukları. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi. 2014; 90–98.
Morandi A, Jackson JC. Delirium in the intensive care unit: A review. Neurol Clin. 2011; 29: 749-763.
American Psychiatric Association.Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5). Çeviri: Köroğlu E. Amerikan Psikiyatri Birliği, Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal Elkitabı, 5. Baskı. Ankara, Hekimler Yayın Birliği. 2014: 63-89.
Özkorumak E , Aykut DS , Tiryaki A.Orta-ileri ve Genç Yaş Mani Hastalarının Karşılaştırılması . Journal of Mood Disorders. 2014; 4(2): 47-52.
Valiengo Lda C, Stella F, Forlenza OV. Mood disorders in the elderly: prevalence, functional impact, and management challenges. Neuropsychiatr Dis Treat. 2016; 24(12): 2105-14.
Sajatovic M, Strejilevich SA, Gildengers AG. A report on older-age bipolar disorder from the International Society for Bipolar Disorders Task Force. Bipolar Disord. 2015; 17(7): 689-704.
WHO. Elder abuse, 2015. Erişim adresi: http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs357/en Erişim Tarihi: 11.11.2021.
Pavlik, V. N., Hyman, D. J., Festa, N. A., Dyer, C. B. (2001). Quantifying the problem of abuse and neglect in adults-analysis of statewide database. Journal of American Geriatrics Society.2001: 49(1); 45-48.
Lök N. Türkiye'de yaşlı istismarı ve ihmali: sistematik derleme. Current Approaches in Psychiatry. 2015;7(2):149-56.
Kıssal A.,Beşer A. Yaşlı İstismar ve İhmalinin Değerlendirilmesi. TAF Preventive Medicine Bulletin. 2009; 8(4): 357-364.
Centers for Disease Control and Prevention [CDC]. (2020). Risk and protective factors. National Center for Injury Prevention and Control, Division of Violence Prevention.Erişim adresi:, https://www.cdc.gov/violenceprevention/elderabuse/riskprotectivefactors.html. Erişim tarihi: 26.09.2021.
Hoover, R. M., Polson M. (2014). Detecting elder abuse and neglect: assessment and ıntervention. American Family Physician. 2014: 89(6); 453-460.
Wang, X. M., Brisbin, S.Elder abuse: an approach to identification, assessment and intervention. Canadian Medical Association Journal. 2015; 187(8): 575–581.
World Health Organization [WHO]. World report on violence and health, abuse of the elderly. Geneva. 2002: 123-143.
98. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ). Aging and life course: Elder abuse.2014. Erişim adresi: http://www.who.int/ ageing/projects/elder_abuse/en/, e.t: Erişim tarihi:08.11.2021.
Acierno R, Hernandez MA, Amstadter AB, et al. Prevalence and correlates of emotional, physical, sexual, and financial abuse and potential neglect in the United States: the National Elder Mistreatment Study. American Journal of Public Health. 2010; 100: 292-7.
Fadıloğlu, Ç. ve Şenuzun Aykar, F. Yaşlıda istismar ve ihmale yaklaşım. Ege Tıp Dergisi. 2012; 51: 69-77.
101.Toseland, R. W., McCallion, P., Smith, T., & Banks, S. Supporting Caregivers of Frail Older Adults in an HMO Setting. American Journal of Orthopsychiatr. 2004; 74(3): 349–364.
Kalınkara V, Kalaycı I.Yaşlıya Evde Bakım Hizmeti Veren Bireylerde Yaşam Doyumu, Bakım Yükü ve Tükenmişlik. Yaşlı Sorunları Araştırma Dergisi. 2017; 10(2): 19-39.
Demir Çelebi Ç, Yukay Yüksel M. Yaşlılık ve Yaşlılara Sunulan Psikolojik Danışma ve Rehberlik Uygulamalarına Bir Bakış. Kalem Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi. 2014: 4 (2); 175-202.
Referanslar
Türk Dil Kurumu (TDK). Güncel Türkçe Sözlük.2021. Erişim adresi: http://sozluk.gov.tr/ (Erişim Tarihi: 05.11.2021).
Aydıner Boylu, A., Günay, G. Life Satisfaction and Quailty of Life Among the Elderly: Moderating Effect of Activities of Daily Living. Turkish Journal of Geriatrics. 2017; 20 (1): 61-69.
Büken NÖ, Büken E. Yaşlanma olgusu ve tıp etiği. Geriatri. 2003; 6(2): 75-9.
World Health Organization (WHO). Tecnical Report Series. 2016. Erişim adresi: https://www.who.int/ageing/WHO-GSAP-2017.pdf. (Erişim tarihi: 10.11.2021).
World Health Organization (WHO). Global Health and Aging. 2011. Erişim adresi: https://www.who.int/ageing/publications/global_health.pdf. (Erişim tarihi: 10.11.2021).
Pew Research Center (PRC). Attitudes about Aging: A Global Perspective. Global Aging Report.2014. Erişim adresi: https://www.pewresearch.org/global/2014/01/30/attitudes-about-aging-a-global-perspective/ (Erişim Tarihi: 2018).
Granic, A., Mendonça, N., Hill, et al. Nutrition in the very old. Nutrients.2018; 10(3): 269.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi; 2008-2022. 2022. Erişim adresi: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index? (Erişim tarihi: 2023).
Kaptan, G. Yaşlanma ve Yaşlılık ile İlgili Tanımlamalar. In: G. Kaptan (ed.) Geriatrik Bakım İlkeleri, İstanbul: Nobel Tıp Kitabevi. 2013: 1-10.
Duru Aşiret G. Yaşlanma ile İlgili Kavramlar ve Teoriler. In: S Kapucu (ed.) Geriatri Hemşireliği, Ankara: Hipokrat Yayıncılık. 2019: 1-16.
Öksüzokyar, M. M., Eryiğit Çisen, S., Düzen Öğüt, et al. Biyolojik yaşlanma nedenleri ve etkileri. MAKÜ Sag. Bil. Enst. Derg . 2016; 4: 34-41.
Yıldırım F, Hablemitoğlu Ş, Abukan B. Bir grup yaşlı üzerinde Thunder Bay Ölçeğinin Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Toplum ve Sosyal Hizmet. 2014: 25(2); 21-36.
Cangöz, B. ve Uluç, S. Yaşlılık döneminde meydana gelen psikolojik değişiklikler. In: G. Y. Kutsal (Ed.) Temel Geriatri. Ankara: Güneş Tıp Kitabevleri. 2007; 45-54.
Eyüboğlu, C., Şişli, Z., Kartal , M. Yaşam Döngüsünde Yaşlılığın Psikolojik Boyutu. Turkish Family Physician. 2012: 3(1); 18-22.
Jung, S., Siedlecki, K. Attitude Toward Own Aging: Age Invariance and Construct Validity Across Middle-Aged, Young-Old, and Old-Old Adults . Journal of Adult Development.2018: 25 (2); 141-149.
Yıldız, H. Yaşlılıkta Görülen Fizyolojik ve Psikolojik Değişiklikler. In: RP. Bölüktaş. (Ed.). Temel Gerentoloji. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Açık ve Uzaktan Eğitim Fakültesi Yayınları. 2010; 44-64.
Dedeli Ö.Yaşlanma ile Meydana Gelen Fizyolojik Değişiklikler/ Sorunlar. In: G. Kaptan. (Ed.). Geriatrik Bakım İlkeleri. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevi. 2013; 766-790.
Ağar, A.Yaşlılarda ortaya çıkan fizyolojik değişiklikler. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi. 2020: 3(3); 347-354.DOI: 10.38108/ouhcd.752133.
Friedenberg, R. M. Dementia: One of the greatestfears of aging. Radiology.2003: 229(3); 632-635.Doi:10.1148/radiol.2293031280.
Eker E. Alzheimer hastalığı. In: Uğur M, Balcıoğlu İ, Kocabaşoğlu N, editörler. Türkiye’de Sık Karşılaşılan Psikiyatrik Hastalıklar. 1. Baskı. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikleri Sempozyum Dizisi No: 62 Yayınları. 2008; 85-110.
Sable JA, Jeste DV. Anxiety disorders in older adults. Current Psychiatry Reports. 2001; 3(4): 302-307.
Aslan M, Hocaoğlu Ç. Yaşlılarda İntihar Davranışı. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar.2014; 6(3): 294-309 doi:10.5455/cap.20131229101314.
Güven S.Yaşlılıkta Aile ilişkileri. Toplumsal Sosyal Hizmet. 2000; 1(10): 92-99.
Agrawal, S., Jaiswal, S. Anasakti: Stress and coping in old age. Indian Journal of Gerontology. 2013; 27(4): 665-673.
Greenglass, E., Fiksenbaum,L., Eaton, J. The relationship between coping, social support, functional disabilty and depression in the elderly. Anxiety, Stress and Coping. 2006: 19(1); 15-31.
Chang, L. Reexamining the relationship between leisure and stress among older adults. Journal of Leisure Research.2015: 3(47); 358-372.
Vasunilashorn S.; Lynch, S. M., Glei, D.A.et al. Exposure to sressors and trajectories of perceived stress among older adults. Journal of Gerontology, Series B: Psychological Seciences and Social Sciences.2014: 70(2); 329-337.
Cairney, J., & Krause, N. Negative life events and age-related decline in mastery: Are older adults more vulnerable to the control-eroding effect of stress? Journal of Gerontology.2008: 63B(3);162-170.
Lauderdale SA, Sheikh JI. Anxiety disorders in older adults. Clinics in geriatric medicine. 2003; 19(4): 721-742.
Eroğlu MZ, Annagür BB, İçbay E. Yaşlılarda yaygın anksiyete bozukluğunun değerlendirilmesi. Gaziantep Medical Journal.2012; 18(3): 143-147.
Hellwiga S, Domschke K. Anxiety in Late Life: An Update on Pathomechanisms. Gerontology 2019; 65: 465–473.
Bryant, C, Jackson, H, Ames, D., The prevalence of anxiety in older adults: Methodological issues and a review of the literatüre. Journal of Affective Disorders. 2008: 109 (3); 233-250.
Gellis ZD, Kim EG, Mccracken SG. Anxiety Disorders in Older Adults; Literature Review, Master’s Advanced Currıculum (Mac) Project Mental Health And Agıng Resource Revıew 2014 Revision, Council On Social Work Education. Geriatrics Education Center. 2014; 1-6.
Hayslip, B., Hansson, R. O. Death awareness and adjustment across the life span. Handbook of Death and Dying. 2003: (1); 437-447.
Özen, D. Huzurevinde yaşayan yaşlılarda ölüm kaygısının günlük yaşam işlevlerine etkisi. 2008.Yüksek Lisans tezi, Haliç Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
Ersanlı, E. Yaşlıya Bakım Hizmetleri, Psikolojik, Sosyal ve Bedensel Açıdan Yaşlılık. Ankara: Pegem Akademi. 2008.
Top, F. Ü., Saraç, A., Yaşar, G. Huzurevinde yaşayan bireylerde depresyon düzeyi, ölüm kaygısı ve günlük yaşam işlevlerinin belirlenmesi. Klinik Psikiyatri. 2010: 13;14-22.
Yelboğa, N. Yaşlılıkta ölüm anksiyetesi. Journal of Current Researches on Health Sector. 2017: 7(2); 53-68.
Kızılkaya, M., Koştu, N. Yaşlılıkta ölüm, kavramı ve hemşirelik yaklaşımı. Atatürk Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi. 2005: 9(4); 69-73.
Öz, F. Yaşamın son evresi: Yaşlılık, psikososyal açıdan gözden geçirme. Kriz Dergisi. 2002: 10(2); 17-28.
Kastenbaum, R. Death anxiety. Arizona State University, Tempe AZUSA.2007.
Kübler-Ross, E. Ölüm ve Ölmek Üzerine. (E. Uşşaklı, Çev., N. B. Ak, Ed.) 1. Baskı, Ankara, APRIL Yayıncılık. 2010.
Tang, C. S. K., Wu, A. M. Et al. . Psychosocial correlates of death anxiety among Chinese college students. Death Studies. 2002: 26(6); 491-499.
Karaca, F.,Yıldız, M. Thorson-Powell ölüm kaygısı ölçeğinin Türkçe çevirisinin normal populasyonda geçerlik ve güvenirlik çalışması. Tabula Rasa. 2001: 1(1); 43-55.
45.Tanhan F. Ölüm kaygısıyla baş etme eğitiminin ölüm kaygısı ve psikolojik iyi olma düzeyine etkisi. Doktora tezi, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara, 2007.
Yalom, I.D. Varoluşçu Psikoterapi. İstanbul: Kabalcı Yayınları. 2000.
Cüceloğlu, D. İnsan ve davranışı. İstanbul: Remzi Kitabevi. 2015.
Yalom, I. D. Güneşe bakmak ölümle yüzleşmek. (Çeviri: Z. İyidoğan Babayiğit). İstanbul: Kabalcı Yayınevi. 2008.
Kneisl CR, Trigoboff E. Contemporary Psychiatric Mental Health Nursing. 3rd ed. New Jersey: Pearson Education. 2012; 234-59.
Harvath TA, McKenzie GL. Depression in older adults. In: Boltz M, Capezuti E, Fulmer T, Zwicker D, O’Meara A, eds. Evidence-Based Geriatric Nursing Protocols for Best Practice. 4th ed. New York: Springer Publishing Company. 2012; 135-62.
Kennedy-Malone L, Fletcher K, Martin-Plank L. Advanced Practice Nursing in the Care of Older Adults. 1st ed. Philadelphia: F.A. Davis Company. 2014: 545-600.
Lyness JM, Kim J, Tang W, Tu X et al. The clinical significance of subsyndromal depression in older primary care patients. American Journal of Geriatric Psychiatry. 2007;15(3): 214-23.
Erden Aki Ö. Yaşlıda Psikiyatrik Sorunlar. Birinci Basamak İçin Temel Geriatri, Ankara. 2012: 16.
4.Eliopoulos C. Fast Facts for the Gerontology Nurse. 1st ed. New York: Springer Publishing Company. 2014; 155-78.
Hoogerduijn JG, Schuurmans MJ, Duijnstee MS et al. A Systematic Review of Predictors and Screening Instruments to Identify Older Hospitalized Patients at Risk for Functional Decline. Journal of Clinical Nursing. 2007; 16(1): 46-57.
Blazer DG, Hybels CF, Hays JC. Demography and epidemiology of psychiatric disorders in late life. In The American Psychiatric Publishing Texbook of Geriatric Psychiatry, 3rd ed. (Eds. DG Blazer DC Steffens , EW Busse), Washington DC, American Psychiatric Press. 2004: 27-29.
Özgüven HD. İntihar davranışının epidemiyolojisi. Türkiye Klinikleri Psikiyatri Özel Dergisi. 2008;1(3):1-7.
Türkiye İstatistik Kurumu. Ölüm ve Ölüm Nedeni İstatistikleri.2019 Erişim adresi: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Olum-ve-Olum-Nedeni-Istatistikleri-2019-33710, Erişim tarihi: 11.10.2022.
Charney DS, Reynolds CF, Lewis L, et al. Depression and bipolar support alliance consensus statement on the unmet needs in diagnosis and treatment of mood disorders in late life. Arch Gen Psychiatr. 2003; 60: 664-72.
Conwell Y, Raby WN, Caine ED. Suicide and aging II: the psychobiological interface. Int Psychogeriatr. 1995; 7: 165-181.
Hiçdurmaz D. Yaşlılık Depresyonu ve Hemşirelik Bakımı. Turkiye Klinikleri J Psychiatr Nurs-Special Topics. 2016; 2(1): 32-39.
Schladitz, K., Löbner M., Stein J. et al. Grief and loss in old age: Exploration of the association between grief and depression. Journal of Affective Disorders. 2021: 283; 285-292.
63.Shear MK. Grief and mourning gone awry: pathway and course of complicated grief. Dialogues Clin Neurosci. 2012;14(2):119–128.
Newson R. S., Boelen P. A., Hek K., et al. The prevalence and characteristics of complicated grief in older adults, J Affect Disord. 2011; 32(1–2): 231–238.
Crome I., Crome P., Rao RT . Addiction and ageing-awareness, assessment and action.Age and Ageing. 2011; 40(6): 657-8).
66.Colliver JD, Compton WM, Gfroerer JC, et al. Projecting drug use among aging baby boomers in 2020. Annals of Epidemiology. 2006; 16 (4): 257–265).
Wu LT, Blazer DG. Illicit and nonmedical drug use among older adults: A review. Journal of Aging and Health. 2011; 23(3): 481–504. doi:10.1177/0898264310386224).
Dijkstra, M. T. M., Van Dierendonck, D., Evers, A. Responding to conflict at work and individual well-being: The mediating mole of flight behavior and feelings of helplessness. The European Journal of Work and Organizational Psychology. 2005: 14;119-135.
Gurvit H, Emre M, Tinaz S. et al. The prevalence of dementia in an urban Turkish population. American journal of Alzheimer's disease and other dementias. 2008; 23(1): 67-76.
Kutlu L., Şişman F.N. Dünyada ve Türkiye’de Yaşlıların Ruhsal Durumu, Hizmet Sunumu ve Hemşireliğin Yeri. Turkiye Klinikleri J Psychiatr Nurs-Special Topics. 2016; 2(1): 1-9.
Feri CP, Prince M, Brayna C, et al. Global prevalance of dementia: a Delphi consensus study. Lancet. 2005; 366: 2112-2117.
Corada MM, Brookmayer R, Paganini-Hill A et al. Dementia incidence continues to increase with age in the oldest old: the 90+ study. Ann Neurol. 2010; 67: 114-121.
Alzheimer's Disease International (ADI). From plan to impact Progress towards targets of the “Global action plan on dementia.”. London. 2018.
Michael, E. ve Gordon, M. The Encyclopedia of Health&Aging the Complete Guide to Well-Being in Your Later Years. Toronto: Key Porter Books Limited. 2001.
Akyar, İ. Demanslı Hasta Bakımı ve Bakım Modelleri. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Dergisi. 2011; 18(2): 79-88.
Hanağası H. Demans kavramı ve hastaya yaklaşım. Klinik Gelişim. 2010; 10(1): 44-47.
Erkol G. Kognitif bozukluklar ve demans. İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikleri Nörolog Olmayanlar İçin Nöroloji Sempozyum Dizisi.2005; 42: 237-248.
World Health Organization (WHO). Consultation on the development of the global dementia observatory. Geneva. 2017.
Küçük L, Kaya H. Koroner Yoğun Bakım Sürecinde Yaşanan Psikiyatrik Bir Durum: Deliryum Ne Kadar Tanıyoruz? Maltepe Üniversitesi Hemşirelik Bilim ve Sanatı Dergisi. 2011; 4(1): 162-6.
Asi Karadaş S., Okanlı A. Deliryum ve Hemşirelik Bakımı. Turkiye Klinikleri J Psychiatr Nurs-Special Topics. 2016; 2(1): 21-26.
Akıncı SB, Şahin A. Yoğun Bakımda Deliryum. Yoğun Bakım Dergisi. 2005; 5(1): 26-35.
Ökdem F.Ş. Deliryum. Kriz Dergisi, 2005; 13(1): 33-45.
Kaya E., Sönmez S., Barlas F.Deliryum. Okmeydanı Tıp Dergisi 29(Ek sayı 2). 2013; 70-74, 2013.
Özdemir L.Yoğun Bakım Hastasında Deliryumun Yönetimi ve Hemşirenin Sorumlulukları. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi. 2014; 90–98.
Morandi A, Jackson JC. Delirium in the intensive care unit: A review. Neurol Clin. 2011; 29: 749-763.
American Psychiatric Association.Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5). Çeviri: Köroğlu E. Amerikan Psikiyatri Birliği, Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal Elkitabı, 5. Baskı. Ankara, Hekimler Yayın Birliği. 2014: 63-89.
Özkorumak E , Aykut DS , Tiryaki A.Orta-ileri ve Genç Yaş Mani Hastalarının Karşılaştırılması . Journal of Mood Disorders. 2014; 4(2): 47-52.
Valiengo Lda C, Stella F, Forlenza OV. Mood disorders in the elderly: prevalence, functional impact, and management challenges. Neuropsychiatr Dis Treat. 2016; 24(12): 2105-14.
Sajatovic M, Strejilevich SA, Gildengers AG. A report on older-age bipolar disorder from the International Society for Bipolar Disorders Task Force. Bipolar Disord. 2015; 17(7): 689-704.
WHO. Elder abuse, 2015. Erişim adresi: http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs357/en Erişim Tarihi: 11.11.2021.
Pavlik, V. N., Hyman, D. J., Festa, N. A., Dyer, C. B. (2001). Quantifying the problem of abuse and neglect in adults-analysis of statewide database. Journal of American Geriatrics Society.2001: 49(1); 45-48.
Lök N. Türkiye'de yaşlı istismarı ve ihmali: sistematik derleme. Current Approaches in Psychiatry. 2015;7(2):149-56.
Kıssal A.,Beşer A. Yaşlı İstismar ve İhmalinin Değerlendirilmesi. TAF Preventive Medicine Bulletin. 2009; 8(4): 357-364.
Centers for Disease Control and Prevention [CDC]. (2020). Risk and protective factors. National Center for Injury Prevention and Control, Division of Violence Prevention.Erişim adresi:, https://www.cdc.gov/violenceprevention/elderabuse/riskprotectivefactors.html. Erişim tarihi: 26.09.2021.
Hoover, R. M., Polson M. (2014). Detecting elder abuse and neglect: assessment and ıntervention. American Family Physician. 2014: 89(6); 453-460.
Wang, X. M., Brisbin, S.Elder abuse: an approach to identification, assessment and intervention. Canadian Medical Association Journal. 2015; 187(8): 575–581.
World Health Organization [WHO]. World report on violence and health, abuse of the elderly. Geneva. 2002: 123-143.
98. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ). Aging and life course: Elder abuse.2014. Erişim adresi: http://www.who.int/ ageing/projects/elder_abuse/en/, e.t: Erişim tarihi:08.11.2021.
Acierno R, Hernandez MA, Amstadter AB, et al. Prevalence and correlates of emotional, physical, sexual, and financial abuse and potential neglect in the United States: the National Elder Mistreatment Study. American Journal of Public Health. 2010; 100: 292-7.
Fadıloğlu, Ç. ve Şenuzun Aykar, F. Yaşlıda istismar ve ihmale yaklaşım. Ege Tıp Dergisi. 2012; 51: 69-77.
101.Toseland, R. W., McCallion, P., Smith, T., & Banks, S. Supporting Caregivers of Frail Older Adults in an HMO Setting. American Journal of Orthopsychiatr. 2004; 74(3): 349–364.
Kalınkara V, Kalaycı I.Yaşlıya Evde Bakım Hizmeti Veren Bireylerde Yaşam Doyumu, Bakım Yükü ve Tükenmişlik. Yaşlı Sorunları Araştırma Dergisi. 2017; 10(2): 19-39.
Demir Çelebi Ç, Yukay Yüksel M. Yaşlılık ve Yaşlılara Sunulan Psikolojik Danışma ve Rehberlik Uygulamalarına Bir Bakış. Kalem Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi. 2014: 4 (2); 175-202.
