Depremin İkincil Mağdurları
Özet
Günümüzde teknoloji alanında yaşanan gelişmeler bir konu hakkındaki bilginin birey, toplum ya da ilgili olanlarla paylaşılmasının saniyeler içerisinde olmasına imkan tanımıştır. Bu yönüyle iletişim, haberleşme, bilgi paylaşımı vb. konularda aracı olan kitle iletişim araçları ile sosyal medya platformları kolay ulaşılabilinen güçlü veri kaynaklarıdır. Dolayısıyla birey ve toplumlar birçok medya araçları sayesinde anlık ve günlük bilgi ve habere erişme imkanı elde etmiştir. Ancak bu imkan ve kaynaklar yanlış ve kontrolsüz şekilde farklı amaçlar için kullanıldığı durumlarda ise toplum için ciddi zararları olan bir duruma dönüşebilmektedir. Nitekim deprem gibi olağanüstü afet süreçinde daha yoğun şekilde kullanımının olduğu, bireylerin dikkat ve takiplerinin daha fazla toplandığı medya araçlarında kontrolsüz, denetimsiz ve teyitsiz yapılan haber ve bilgilendirmeler dezenformasyona neden olmaktadır. Böylece deprem gibi afetlerin yaşandığı dönemde sunulan bilgi ve haberler toplumda daha fazla mağduriyetlerin oluşmasına zemin oluşturmaktadır. Bu bağlamda çalışmayla deprem döneminde kitle iletişim araçları ile yapılan haber ve bilgilendirilmelerin birey ve toplum üzerinde yaptığı olumsuz etkilere dikkat çekmek amaçlanmıştır.
Referanslar
Avçin, E. ve Erkoç, B. (2021). Covid-19 Pandemi Sürecinde Sağlık Anksiyetesi, Yaşam Doyumu ve İlişkili Değişkenler. Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi, 17, 1-13.
Awad, E. ve Ghaziri, H. (2004). Knowledge Management. Prentice Hall Publishing.
Barutçugil, İ. (2002). Bilgi Yönetimi. Kariyer Yayıncılık.
Braf, E. (2002). Knowledge or Information - What Makes the Difference?. K. Liu, R. J. Clarke, P. B. Andersen, R. K. Stamper ve E. S. Abou-Zeid (Ed.), Organizational Semiotics (s. 71-90) içinde. Springer.
Buckman, R. (2004). Building a Knowledge - Driven Organization. McGrawHill Companies Pub.
Chen, X., Sin, S.C. J., Theng, Y. L. ve Lee, C. S. (2015). Why Students Share Misinformation on Social Media: Motivation, Gender, and Study-level Differences. The Journal of Academic Librarianship, 41(5), 583-592.
Çanakçi, M., Öztürk, S. ve Şaşmazlar, C. (2022). Afet ve Kriz Yönetiminde Sosyal Medyanın Kullanımı Üzerine Bir Araştırma: Twitter Örneği. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 11(3), 882 – 897.
Davenport, T. H. ve Prusak, L. (2001). İş Dünyasında Bilgi Yönetimi: Kuruluşlar Ellerindeki Bilgiyi Nasıl Yönetirler. (G. Günay, Çev.). Rota Yayınları.
Demiröz, K. (2020). Afet Kriz Yönetiminde Sosyal Medyanın İşlevselliği ve Zararları Üzerine Bir İnceleme. Dirençlilik Dergisi, 4(2), 293-304.
Fallis, D. (2014). A Functional Analysis of Disinformation. iConference, Berlin, 4-7 March, 621-627. https://www.semanticscholar.org/paper/A-Functional-Analysis-of-Disinformation-Fallis/ac521e650b57d5a0f86244d1a9348e7d7306fb1d
Girgin, A. (2002). Haber Yazmak. Der Yayınları.
Güneş, A. (2018). Yazılı Basında Haber Söylemi: 24 Haziran 2018 Cumhurbaşkanlığı ve Milletvekili Seçim Haberlerinin Çözümlenmesi. İstanbul Arel Üniversitesi İletişim Çalışmaları Dergisi, 6(12), 13-42.
Karakulakoğlu, S. E. (2015). Doğal Afet ve Acil Durumların Yönetiminde Sosyal Medya Kullanımı: Twitter Örneği. S. Ersöz Karakulakoğlu ve Ö. Uğurlu (Ed.), İletişim Çalışmalarında Dijital Yaklaşımlar Twitter (s. 281-294) içinde. Heretik Yayınevi.
Karlova, N. A. ve Fisher, K. E. (2013). “Plz RT”: A Social Diffusion Model of 75 Misinformation and Disinformation for Understanding Human Information Behaviour. Information Research, 18, 1-17.
Kovach, B. ve Rosenstiel, T. (2007). The Elements of Journalism: What Newspeople Should Know and The Public Should Expect. Three Rivers Press.
Kurtuluş, Ö. (2023). Deprem ve Sosyal Medya - 17 Şubat 2023. https://ozgurkurtulus.com.tr/deprem-ve-sosyal-medya/#:~:text=Afetler%20s%C4%B1ras%C4%B1nda%20insanlar%20panik%20ve,ileti%C5%9Fiminin%20en%20%C3%B6nemli%20sorunlar%C4%B1ndan%20biri. adresinden 02 Temmuz 2023 tarihinde alınmıştır.
Onat, F. (2010). Bir Halkla İlişkiler Uygulama Alanı Olarak Sosyal Medya Kullanımı: Sivil Toplum Örgütleri Üzerine Bir İnceleme. Gazi Üniversitesi İletişim Fakültesi İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 31, 103-122.
Onat, H. (2023). Bilgi, Bilim ve Bilimsel Yöntem. https://acikders.ankara.edu.tr/pluginfile.php/73646/mod_resource/content/0/1.%20%C3%9Cnite.pdf adresinden 17 Haziran 2023 tarihinde alınmıştır.
Özen, Ü. ve Naralan, A. (2009). Temel Bilgi Teknolojileri. İmaj Yayınevi.
Rigel, N. (2000). İleti Tasarımında Haber. Der Yayınları.
Safko, L. (2012). The Social Media Bible Tactics, Tools and Strategies for Business Success (Third Ed.). John Wiley and Sons.
Sayımer, İ. (2008). Sanal Ortamda Halkla İlişkiler. Beta Yayınları.
Schlapp, H. (2000). Gazeteciliğe Giriş. (I. Aygün, Çev.). Vestfalya Yayın.
Scott, P. R. ve Jacka, J. M. (2013). Sosyal Medya Kurumsal Yönetim ve Risk Rehberi. (T. Bozbey, Çev.). Türkiye İç Denetim Enstitüsü Yayınları, Yayın No: 6.
Selvi, M. (2023). Deprem Zamanında Sosyal Medya ve Riskler. https://www.aa.com.tr/tr/analiz/gorus-deprem-zamaninda-sosyal-medya-ve-riskler/2828653 adresinden 01 Temmuz 2023 tarihinde alınmıştır.
Soydan, E. ve Alpaslan, N. (2014). Medyanın Doğal Afetlerdeki İşlevi. İstanbul Sosyal Bilimler Dergisi, 7, 54–64.
Söyler, Y. (2013). Kamu Hukuku Açısından İnternet İçeriğinin Düzenlenmesi ve Bu Alanda Devletin İdari Yaptırım Uygulama Yetkisi. [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Gazi Üniversitesi.
Şentürk, E. (2023). Depremlerin Yol Açtığı Ruhsal Travmalar Nelerdir?. https://npistanbul.com/depremlerin-yol-actigi-ruhsal-travmalar-nelerdir adresinden 01 Temmuz 2023 tarihinde alınmıştır.
Taylor, M., Wells, G., Howell, G. ve Raphael, B. (2012). A Facebook Study from ‘Cyclone Yasi Update’: The Role of Social Media as Psychological First Aid as a Support to Community Resilience Building. Australian Journal of Emergency Management, 27(1), 20-26.
Tekek, M. (2011). Sosyal Medya ve Arap Baharı. http://www.orsam.org.tr/tr/yazigoster.aspx?ID=2964 adresinden 26 Haziran 2023 tarihinde alınmıştır.
Tokgöz, O. (2020). Temel Gazetecilik. İmge Kitabevi.
Velev, D. ve Zlateva, P. (2012). Use of Social Media in Natural Disaster Management. Intl. Proc. of Economic Development and Research, 39, 41-45.
Vural, A. M., Boztepe Taşkıran, H., Türkoğlu, S., Sarı, M., Maral, T., Keskin, R. K., Koparan, E., Yüncüoğlu, B., Gülnar, M., Ağca, M. E., Şahin, H. ve Ünlü, T. T. (2022). Risk İletişiminde Geleneksel Medya: Gazete Haberlerinin Deprem Felaketleri Örnekleminde Analizi. Selçuk İletişim, 15(2), 672-701.
Ward, S. (2004). The Invension of Journalism Ethics: The Path to Objectivity and Beyond. McGill-Queen's University Press.
AFAD. (2023). Kahramanmaraş-Pazarcık’ta Meydana Gelen Deprem Hk. Basın Bülteni-1. https://www.afad.gov.tr/kahramanmaras-pazarcikta-meydana-gelen-deprem-hk-basin-duyurusu-1 adresinden 01 Temmuz 2023 tarihinde alınmıştır.
AFAD. (2014). Açıklamalı Afet yönetimi Terimleri Sözlüğü. Ankara: T.C. Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, https://www.afad.gov.tr/aciklamali-afet-yonetimi-terimleri-sozlugu adresinden 29 Haziran 2023 tarihinde alınmıştır.
Arap Baharı. (2023). Arap Baharı. https://tr.wikipedia.org/wiki/Arap_Bahar%C4%B1 adresinden 26 Haziran 2023 tarihinde alınmıştır.
Cumhuriyet. (2023). “Sahte Hesap Açıp ‘Enkaz Altındayım’ Tweet'i Attılar.” https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/sahte-hesap-acip-enkaz-altindayim-tweeti-attilar-1716252 adresinden 09 Temmuz 2023 tarihinde alınmıştır.
Npistanbul. (2023). Sosyal Medyada Depremle İlgili Dikkat Edilmesi Gerekenler. https://npistanbul.com/sosyal-medyada-depremle-ilgili-dikkat-edilmesi-gerekenler adresinden 03 Temmuz 2023 tarihinde alınmıştır.
TMMOB Makina Mühendisleri Odası. (2023). 1900 Sonrası Türkiye’deki Depremler. http://www1.mmo.org.tr/resimler/dosya_ekler/8273773702779a0_ek.pdf adresinden 29 Haziran 2023 tarihinde alınmıştır.
Uluç, D. (2003). İlk Körfez Savaşı'nı Nayirah başlattı. Hürriyet Gazetesi. 23 Mart 2003. https://www.hurriyet.com.tr/gundem/ilk-korfez-savasini-nayirah-baslatti-38444720 adresinden 09 Temmuz 2023 tarihinde alınmıştır.
TDK. (2023). Türk Dil Kurumu Sözlükleri. https://sozluk.gov.tr/ adresinden 16 Haziran 2023 tarihinde alınmıştır.
Referanslar
Avçin, E. ve Erkoç, B. (2021). Covid-19 Pandemi Sürecinde Sağlık Anksiyetesi, Yaşam Doyumu ve İlişkili Değişkenler. Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi, 17, 1-13.
Awad, E. ve Ghaziri, H. (2004). Knowledge Management. Prentice Hall Publishing.
Barutçugil, İ. (2002). Bilgi Yönetimi. Kariyer Yayıncılık.
Braf, E. (2002). Knowledge or Information - What Makes the Difference?. K. Liu, R. J. Clarke, P. B. Andersen, R. K. Stamper ve E. S. Abou-Zeid (Ed.), Organizational Semiotics (s. 71-90) içinde. Springer.
Buckman, R. (2004). Building a Knowledge - Driven Organization. McGrawHill Companies Pub.
Chen, X., Sin, S.C. J., Theng, Y. L. ve Lee, C. S. (2015). Why Students Share Misinformation on Social Media: Motivation, Gender, and Study-level Differences. The Journal of Academic Librarianship, 41(5), 583-592.
Çanakçi, M., Öztürk, S. ve Şaşmazlar, C. (2022). Afet ve Kriz Yönetiminde Sosyal Medyanın Kullanımı Üzerine Bir Araştırma: Twitter Örneği. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 11(3), 882 – 897.
Davenport, T. H. ve Prusak, L. (2001). İş Dünyasında Bilgi Yönetimi: Kuruluşlar Ellerindeki Bilgiyi Nasıl Yönetirler. (G. Günay, Çev.). Rota Yayınları.
Demiröz, K. (2020). Afet Kriz Yönetiminde Sosyal Medyanın İşlevselliği ve Zararları Üzerine Bir İnceleme. Dirençlilik Dergisi, 4(2), 293-304.
Fallis, D. (2014). A Functional Analysis of Disinformation. iConference, Berlin, 4-7 March, 621-627. https://www.semanticscholar.org/paper/A-Functional-Analysis-of-Disinformation-Fallis/ac521e650b57d5a0f86244d1a9348e7d7306fb1d
Girgin, A. (2002). Haber Yazmak. Der Yayınları.
Güneş, A. (2018). Yazılı Basında Haber Söylemi: 24 Haziran 2018 Cumhurbaşkanlığı ve Milletvekili Seçim Haberlerinin Çözümlenmesi. İstanbul Arel Üniversitesi İletişim Çalışmaları Dergisi, 6(12), 13-42.
Karakulakoğlu, S. E. (2015). Doğal Afet ve Acil Durumların Yönetiminde Sosyal Medya Kullanımı: Twitter Örneği. S. Ersöz Karakulakoğlu ve Ö. Uğurlu (Ed.), İletişim Çalışmalarında Dijital Yaklaşımlar Twitter (s. 281-294) içinde. Heretik Yayınevi.
Karlova, N. A. ve Fisher, K. E. (2013). “Plz RT”: A Social Diffusion Model of 75 Misinformation and Disinformation for Understanding Human Information Behaviour. Information Research, 18, 1-17.
Kovach, B. ve Rosenstiel, T. (2007). The Elements of Journalism: What Newspeople Should Know and The Public Should Expect. Three Rivers Press.
Kurtuluş, Ö. (2023). Deprem ve Sosyal Medya - 17 Şubat 2023. https://ozgurkurtulus.com.tr/deprem-ve-sosyal-medya/#:~:text=Afetler%20s%C4%B1ras%C4%B1nda%20insanlar%20panik%20ve,ileti%C5%9Fiminin%20en%20%C3%B6nemli%20sorunlar%C4%B1ndan%20biri. adresinden 02 Temmuz 2023 tarihinde alınmıştır.
Onat, F. (2010). Bir Halkla İlişkiler Uygulama Alanı Olarak Sosyal Medya Kullanımı: Sivil Toplum Örgütleri Üzerine Bir İnceleme. Gazi Üniversitesi İletişim Fakültesi İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 31, 103-122.
Onat, H. (2023). Bilgi, Bilim ve Bilimsel Yöntem. https://acikders.ankara.edu.tr/pluginfile.php/73646/mod_resource/content/0/1.%20%C3%9Cnite.pdf adresinden 17 Haziran 2023 tarihinde alınmıştır.
Özen, Ü. ve Naralan, A. (2009). Temel Bilgi Teknolojileri. İmaj Yayınevi.
Rigel, N. (2000). İleti Tasarımında Haber. Der Yayınları.
Safko, L. (2012). The Social Media Bible Tactics, Tools and Strategies for Business Success (Third Ed.). John Wiley and Sons.
Sayımer, İ. (2008). Sanal Ortamda Halkla İlişkiler. Beta Yayınları.
Schlapp, H. (2000). Gazeteciliğe Giriş. (I. Aygün, Çev.). Vestfalya Yayın.
Scott, P. R. ve Jacka, J. M. (2013). Sosyal Medya Kurumsal Yönetim ve Risk Rehberi. (T. Bozbey, Çev.). Türkiye İç Denetim Enstitüsü Yayınları, Yayın No: 6.
Selvi, M. (2023). Deprem Zamanında Sosyal Medya ve Riskler. https://www.aa.com.tr/tr/analiz/gorus-deprem-zamaninda-sosyal-medya-ve-riskler/2828653 adresinden 01 Temmuz 2023 tarihinde alınmıştır.
Soydan, E. ve Alpaslan, N. (2014). Medyanın Doğal Afetlerdeki İşlevi. İstanbul Sosyal Bilimler Dergisi, 7, 54–64.
Söyler, Y. (2013). Kamu Hukuku Açısından İnternet İçeriğinin Düzenlenmesi ve Bu Alanda Devletin İdari Yaptırım Uygulama Yetkisi. [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Gazi Üniversitesi.
Şentürk, E. (2023). Depremlerin Yol Açtığı Ruhsal Travmalar Nelerdir?. https://npistanbul.com/depremlerin-yol-actigi-ruhsal-travmalar-nelerdir adresinden 01 Temmuz 2023 tarihinde alınmıştır.
Taylor, M., Wells, G., Howell, G. ve Raphael, B. (2012). A Facebook Study from ‘Cyclone Yasi Update’: The Role of Social Media as Psychological First Aid as a Support to Community Resilience Building. Australian Journal of Emergency Management, 27(1), 20-26.
Tekek, M. (2011). Sosyal Medya ve Arap Baharı. http://www.orsam.org.tr/tr/yazigoster.aspx?ID=2964 adresinden 26 Haziran 2023 tarihinde alınmıştır.
Tokgöz, O. (2020). Temel Gazetecilik. İmge Kitabevi.
Velev, D. ve Zlateva, P. (2012). Use of Social Media in Natural Disaster Management. Intl. Proc. of Economic Development and Research, 39, 41-45.
Vural, A. M., Boztepe Taşkıran, H., Türkoğlu, S., Sarı, M., Maral, T., Keskin, R. K., Koparan, E., Yüncüoğlu, B., Gülnar, M., Ağca, M. E., Şahin, H. ve Ünlü, T. T. (2022). Risk İletişiminde Geleneksel Medya: Gazete Haberlerinin Deprem Felaketleri Örnekleminde Analizi. Selçuk İletişim, 15(2), 672-701.
Ward, S. (2004). The Invension of Journalism Ethics: The Path to Objectivity and Beyond. McGill-Queen's University Press.
AFAD. (2023). Kahramanmaraş-Pazarcık’ta Meydana Gelen Deprem Hk. Basın Bülteni-1. https://www.afad.gov.tr/kahramanmaras-pazarcikta-meydana-gelen-deprem-hk-basin-duyurusu-1 adresinden 01 Temmuz 2023 tarihinde alınmıştır.
AFAD. (2014). Açıklamalı Afet yönetimi Terimleri Sözlüğü. Ankara: T.C. Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, https://www.afad.gov.tr/aciklamali-afet-yonetimi-terimleri-sozlugu adresinden 29 Haziran 2023 tarihinde alınmıştır.
Arap Baharı. (2023). Arap Baharı. https://tr.wikipedia.org/wiki/Arap_Bahar%C4%B1 adresinden 26 Haziran 2023 tarihinde alınmıştır.
Cumhuriyet. (2023). “Sahte Hesap Açıp ‘Enkaz Altındayım’ Tweet'i Attılar.” https://www.cumhuriyet.com.tr/haber/sahte-hesap-acip-enkaz-altindayim-tweeti-attilar-1716252 adresinden 09 Temmuz 2023 tarihinde alınmıştır.
Npistanbul. (2023). Sosyal Medyada Depremle İlgili Dikkat Edilmesi Gerekenler. https://npistanbul.com/sosyal-medyada-depremle-ilgili-dikkat-edilmesi-gerekenler adresinden 03 Temmuz 2023 tarihinde alınmıştır.
TMMOB Makina Mühendisleri Odası. (2023). 1900 Sonrası Türkiye’deki Depremler. http://www1.mmo.org.tr/resimler/dosya_ekler/8273773702779a0_ek.pdf adresinden 29 Haziran 2023 tarihinde alınmıştır.
Uluç, D. (2003). İlk Körfez Savaşı'nı Nayirah başlattı. Hürriyet Gazetesi. 23 Mart 2003. https://www.hurriyet.com.tr/gundem/ilk-korfez-savasini-nayirah-baslatti-38444720 adresinden 09 Temmuz 2023 tarihinde alınmıştır.
TDK. (2023). Türk Dil Kurumu Sözlükleri. https://sozluk.gov.tr/ adresinden 16 Haziran 2023 tarihinde alınmıştır.
