Afetlerde Yaşlı, Engelli ve Kronik Hastalarla Sosyal Hizmet
Özet
Afetlerin neden olduğu yıkımlar sonucunda büyük kayıplar yaşanmakta ve insanların yaşam koşulları zorlaşmaktadır. Ülkemizde en sık görülen afetlerden biri olan depremler nedeniyle çok fazla kayıp verilmektedir. Afetlerden hiç şüphesiz herkes etkilenmektedir ancak bilimsel araştırmalar fizyolojik ve sosyal özellikleri nedeniyle zaten zor olan hayat şartlarıyla mücadele eden yaşlı, engelli ve kronik hastalar gibi kırılgan grupların afetlerden daha fazla zarar gördüğünü göstermektedir. Bu nedenle bu gruplar afet sırasında veya sonrasında özel desteğe ve hizmetlere ihtiyaç duymaktadır. Yaşlı, engelli ve kronik hastaların afet/acil durumlarda yaşadıkları sorunların bilincinde olunması, bu gruplara özel afet yönetim sistemlerinin oluşturulması ve afet sonrasında sorunlarının çözümü amacıyla yapılacak psikososyal destek çalışmaları son derece önemlidir.
Referanslar
Aktaş, A. M. (2003). Kriz durumlarında sosyal hizmet müdahalesi. Kriz Dergisi, 11(3), 37-44.
Akyıldız, N. A., Gürboğa Ş. ve Gürboğa, C. (2018). Yaşlı afetzedelerin geçici barınma ihtiyaçlarının karşılanması üzerine örnek bir çalışma: Kahramanmaraş-Elbistan prefabrik huzurevi kompleksi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 18(41), 85-99.
Atalay A. G. ve Çakır, Ö. (2021). Kronik hastalığa sahip bireylerin afetlerde zarar görebilirliği. Hastane Öncesi Dergisi, 6(2), 243-261.
Afet ve Acil Durum Başkanlığı (2014). Türkiye afet farkındalığı ve afetlere hazırlık araştırması. https://www.afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/3923/xfiles/turkiye-afet-farkindaligi-ve-afetlere-hazirlik-arastirmasi_-2014-edited.pdf adresinden 15 Şubat 2023 tarihinde alınmıştır.
Afet ve Acil Durum Başkanlığı (2022). AFAD ekipleri hasta, yaşlı ve engellilere eğitimi veriyor. https://www.aa.com.tr/tr/gundem/afad-ekipleri-hasta-yasli-ve-engellilere-afet-egitimi-veriyor/2736645 adresinden 19 Şubat 2023 tarihinde alınmıştır.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (2015). Van-Erciş depremleri sonrası yürütülen psikososyal destek programlarının değerlendirilmesi. https://www.aile.gov.tr/uploads/athgm/uploads/pages/goc-afet-ve-acil-durumlarda-psikososyal-destek/van-ercis-depremleri-sonrasi-yu-ru-tu-len-psikososyal-destek-programlarinin-deg-erlendirilmesi.pdf. adresinden 27 Şubat 2023 tarihinde alınmıştır.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (2022). Afet ve acil durumlarda psikososyal destek. https://www.aile.gov.tr/sss/afet-ve-acil-durumlarda-psikososyal-destek/ adresinden 1 Şubat 2023 tarihinde alınmıştır.
Al-rousan, T., Rubenstein, L. M. Ve Wallace, R. B. (2014). Preparedness for natural disasters among older us adults: a nationwide survey. American Puplic Health Association, 104(3), 506-511.
Balcı, S. (2019). Engellilerin sosyal dışlanma algılarının bazı sosyodemografik değişkenlere göre incelenmesi. Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi, 14, 59-79.
Barusch, A. S. (2011). Disaster, vulnerability, and older adults: Toward a social work response. Journal of Gerontological Social Work, 54(4), 347-350.
Bayraktar, Ö. ve Yılmaz Dal, Ü. (2018). Afetlerde yaşlıların incinebilirliği: Sistematik derleme. Turkish Journal of Geriatrics, 21(3), 467-482.
Baylor Colloge of Medicine. (2015). Recommendatıons for best practıces in the management of elderly disaster victims. https://www.bcm.edu/pdf/bestpractices.pdf adresinden 13 Mart 2023 tarihinde alınmıştır.
Benson, W. (2017). Disaster planning tips for older adults and their families https://www.cdc.gov/aging/pdf/disaster_planning_tips.pdf adresinden 5 Mart 2023 tarihinde alınmıştır.
Birleşmiş Milletler (2021). Yaşlı bireyler. https://www.unhcr.org/tr/yasli-bireyler adresinden 21 Mart 2023 tarihinde alınmıştır.
Brown, D., Young S., Engelgau M. ve Mensah G. (2008). Evidence-based approach for disaster preparedness authorities to inform the contents of repositories for prescription medications for chronic disease management and control. Prehosp Disaster Medicine, 23(5), 447-457
Çakır, Ö. ve Atalay, G. (2020). Afetlerde özel gereksinimli grup olarak yaşlılar. Dirençlilik Dergisi, 4(1), 169-186.
Çakmak, H., Ocaktan, M. E., Akdur, R. (2018). Doğal afetler, eşitsizlikler ve sağlık sonuçları. A. Akın (Ed.), Eşitsizlikler ve sağlık sonuçları. (1. Baskı, s. 88-94) içinde. Türkiye Klinikleri.
Eldar, R. (1992). The needs of elderly persons in natural disasters: Observations and recommendations. Disasters, 16(4), 355-358.
Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü (2022). Engelli ve Yaşlı İstatistikleri Bülteni. https://www.aile.gov.tr/media/129312/eyhgm_istatistik_bulteni_aralik_22.pdf adresinden 18 Mayıs 2023 tarihinde alınmıştır.
Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü (2020). Yaşlı nüfus istatistiği. https://www.aile.gov.tr/media/89041/yasli_nufus_istatistik_bulteni.pdf adresinden 12 Şubat 2023 tarihinde alınmıştır.
Engelliler Hakkında Kanun. (2005). 25868 Sayılı Resmi Gazete, 9463-9468.
Engelsiz Yaşam Derneği. Sayılarla Dünya’da ve Türkiye’de engellilik (Tarih yok) https://ey-der.com/ana-sayfa/turkiye-ve-dunyada-engelliler/ adresinden 15 Mayıs 2023 tarihinde alınmıştır.
Eser B. ve Küçük Aksu S. (2021). Yaşlanan nüfus, sorunlar ve politikalar: Türkiye için bir değerlendirme. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Elektronik Dergisi, 12(2), 541-556.
Hemingway, L. ve Priestley, M. (2014). Natural hazards, human vulnerability and disabling societies: A disaster for disabled people? Review of Disability Studies, 2, 57–67.
İnce, C. (2020). Afetlerde sosyal savunmasız bir grup olarak yaşlılar: Covıd-19 örneği. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 7(9), 184-198.
İştar Işıklı, E. (2023). Afet sonrasında risk grupları için destekler. https://setav.org/assets/uploads/2023/03/P360.pdf adresinden 24 Mart 2023 tarihinde alınmıştır.
Jia, Z., Tian, W., Liu, W., Cao, Y., Yan, J., & Shun, Z. (2010). Are the elderly more vulnerable to psychological impact of natural disaster? A population-based survey of adult survivors of the 2008 Sichuan earthquake. BMC Public Health, 10(1). doi:10.1186/1471-2458-10-172
Liu vd. (2006). Epidemiologic study of posttraumatic stress disorder in flood victims
in Hunan China. The Canadian Journal of Psychiatry, 51(6), 350-354.
Mandıracıoğlu, A. (2010). Dünya ve Türkiye’de yaşlıların demografik özellikleri. Ege Tıp Dergisi, 49(3), 39-45.
Okay, N. ve Ebru, İ. (2019). Kırılgan kapasite geliştirmeye. Dirençlilik Dergisi, 3(1), 85-99.
Pakjouei, S., Aryankhesal, A., Kamali, M. ve Seyedin, S. H. (2018). Experience of people with physical disability: mobility needs during earthquakes. Journal of Education and Health Promotion, 7(80).
Pekovic, V., Seff, L. ve Rothman, M.B. (2007). Planning for and responding to special
needs of elders in natural disasters. Generations , 37-41.
Stough, L. M. (2009). The effects of disaster on the mental health of ındividuals with disabilities. https://oaktrust.library.tamu.edu/bitstream/handle/1969.1/153544/The%20effects%20of%20disaster%20on%20the%20mental%20health%20of%20individuals%20with%20disabilities.pdf?sequence=1 adresinden 22 Mart 2023 tarihinde alınmıştır.
Tezel, A. (2015). Toplumda risk grupları (incinebilir gruplar). http://acikders.ankara.edu.tr/ adresinden 18 Şubat 2023 tarihinde alınmıştır.
Tezel, Z. (2018). Engellilerin yaşadığı sorunlar. E. Purutçuoğlu (Ed.), Engellilik ve sosyal hizmet. (ss. 41-32) içinde. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi.
Tonak, H. A. ve Kitiş, A. (2020). Deprem ve yangın afetlerinde engelli: Anlatımsal bir derleme. Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 8(1), 77-84.
TRT Haber (2023). Yaşlı depremzedeler yani hayatlarına nasıl uyum sağlayacak?. https://www.trthaber.com/haber/yasam/yasli-depremzedeler-yeni-hayatlarina-nasil-uyum-saglayacak-752538.html adresinden 13 Mart 2023 tarihinde alınmıştır.
Türk, A. (2022). Deprem özelinde engelli bireylere duyarlı afet yönetimi modeli. Afet ve Risk Dergisi 5(1), 61-77.
Türkiye İstatistik Kurumu (2022). Dünya nüfus günü. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Dunya-Nufus-Gunu-2022-45552 adresinden 19 Şubat 2023 tarihinde alınmıştır.
Türkiye Milli Paralimpik Komitesi (2023). Engelliler için depremde ve sonrasında ne yapılmalı?. http://www.tmpk.org.tr/yazarimizdan/engelliler-icin-depremde-ve-sonrasinda-neler-yapilmali/ adresinden 18 Mart 2023 tarihinde alınmıştır.
UNİCEF (2015). Van-Erciş depremleri değerlendirme raporu. https://www.unicef.org/turkiye/media/5471/file/VAN%20ERC%C4%B0%C5%9E%20Depremleri%20Sonras%C4%B1%20Y%C3%BCr%C3%BCt%C3%BClen%20Psikososyal%20Destek%20Programlar%C4%B1n%C4%B1n%20De%C4%9Ferlendirilmesi%202015.pdf. adresinden 15 Mart 2023 tarihinde alınmıştır.
Yerli, G. (2017). Yaşlılık dönemi özellikleri ve yaşlılara yönelik sosyal hizmetler.Uluslararasıı Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(52), 1278-1287.
Referanslar
Aktaş, A. M. (2003). Kriz durumlarında sosyal hizmet müdahalesi. Kriz Dergisi, 11(3), 37-44.
Akyıldız, N. A., Gürboğa Ş. ve Gürboğa, C. (2018). Yaşlı afetzedelerin geçici barınma ihtiyaçlarının karşılanması üzerine örnek bir çalışma: Kahramanmaraş-Elbistan prefabrik huzurevi kompleksi. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 18(41), 85-99.
Atalay A. G. ve Çakır, Ö. (2021). Kronik hastalığa sahip bireylerin afetlerde zarar görebilirliği. Hastane Öncesi Dergisi, 6(2), 243-261.
Afet ve Acil Durum Başkanlığı (2014). Türkiye afet farkındalığı ve afetlere hazırlık araştırması. https://www.afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/3923/xfiles/turkiye-afet-farkindaligi-ve-afetlere-hazirlik-arastirmasi_-2014-edited.pdf adresinden 15 Şubat 2023 tarihinde alınmıştır.
Afet ve Acil Durum Başkanlığı (2022). AFAD ekipleri hasta, yaşlı ve engellilere eğitimi veriyor. https://www.aa.com.tr/tr/gundem/afad-ekipleri-hasta-yasli-ve-engellilere-afet-egitimi-veriyor/2736645 adresinden 19 Şubat 2023 tarihinde alınmıştır.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (2015). Van-Erciş depremleri sonrası yürütülen psikososyal destek programlarının değerlendirilmesi. https://www.aile.gov.tr/uploads/athgm/uploads/pages/goc-afet-ve-acil-durumlarda-psikososyal-destek/van-ercis-depremleri-sonrasi-yu-ru-tu-len-psikososyal-destek-programlarinin-deg-erlendirilmesi.pdf. adresinden 27 Şubat 2023 tarihinde alınmıştır.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (2022). Afet ve acil durumlarda psikososyal destek. https://www.aile.gov.tr/sss/afet-ve-acil-durumlarda-psikososyal-destek/ adresinden 1 Şubat 2023 tarihinde alınmıştır.
Al-rousan, T., Rubenstein, L. M. Ve Wallace, R. B. (2014). Preparedness for natural disasters among older us adults: a nationwide survey. American Puplic Health Association, 104(3), 506-511.
Balcı, S. (2019). Engellilerin sosyal dışlanma algılarının bazı sosyodemografik değişkenlere göre incelenmesi. Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi, 14, 59-79.
Barusch, A. S. (2011). Disaster, vulnerability, and older adults: Toward a social work response. Journal of Gerontological Social Work, 54(4), 347-350.
Bayraktar, Ö. ve Yılmaz Dal, Ü. (2018). Afetlerde yaşlıların incinebilirliği: Sistematik derleme. Turkish Journal of Geriatrics, 21(3), 467-482.
Baylor Colloge of Medicine. (2015). Recommendatıons for best practıces in the management of elderly disaster victims. https://www.bcm.edu/pdf/bestpractices.pdf adresinden 13 Mart 2023 tarihinde alınmıştır.
Benson, W. (2017). Disaster planning tips for older adults and their families https://www.cdc.gov/aging/pdf/disaster_planning_tips.pdf adresinden 5 Mart 2023 tarihinde alınmıştır.
Birleşmiş Milletler (2021). Yaşlı bireyler. https://www.unhcr.org/tr/yasli-bireyler adresinden 21 Mart 2023 tarihinde alınmıştır.
Brown, D., Young S., Engelgau M. ve Mensah G. (2008). Evidence-based approach for disaster preparedness authorities to inform the contents of repositories for prescription medications for chronic disease management and control. Prehosp Disaster Medicine, 23(5), 447-457
Çakır, Ö. ve Atalay, G. (2020). Afetlerde özel gereksinimli grup olarak yaşlılar. Dirençlilik Dergisi, 4(1), 169-186.
Çakmak, H., Ocaktan, M. E., Akdur, R. (2018). Doğal afetler, eşitsizlikler ve sağlık sonuçları. A. Akın (Ed.), Eşitsizlikler ve sağlık sonuçları. (1. Baskı, s. 88-94) içinde. Türkiye Klinikleri.
Eldar, R. (1992). The needs of elderly persons in natural disasters: Observations and recommendations. Disasters, 16(4), 355-358.
Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü (2022). Engelli ve Yaşlı İstatistikleri Bülteni. https://www.aile.gov.tr/media/129312/eyhgm_istatistik_bulteni_aralik_22.pdf adresinden 18 Mayıs 2023 tarihinde alınmıştır.
Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü (2020). Yaşlı nüfus istatistiği. https://www.aile.gov.tr/media/89041/yasli_nufus_istatistik_bulteni.pdf adresinden 12 Şubat 2023 tarihinde alınmıştır.
Engelliler Hakkında Kanun. (2005). 25868 Sayılı Resmi Gazete, 9463-9468.
Engelsiz Yaşam Derneği. Sayılarla Dünya’da ve Türkiye’de engellilik (Tarih yok) https://ey-der.com/ana-sayfa/turkiye-ve-dunyada-engelliler/ adresinden 15 Mayıs 2023 tarihinde alınmıştır.
Eser B. ve Küçük Aksu S. (2021). Yaşlanan nüfus, sorunlar ve politikalar: Türkiye için bir değerlendirme. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Elektronik Dergisi, 12(2), 541-556.
Hemingway, L. ve Priestley, M. (2014). Natural hazards, human vulnerability and disabling societies: A disaster for disabled people? Review of Disability Studies, 2, 57–67.
İnce, C. (2020). Afetlerde sosyal savunmasız bir grup olarak yaşlılar: Covıd-19 örneği. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 7(9), 184-198.
İştar Işıklı, E. (2023). Afet sonrasında risk grupları için destekler. https://setav.org/assets/uploads/2023/03/P360.pdf adresinden 24 Mart 2023 tarihinde alınmıştır.
Jia, Z., Tian, W., Liu, W., Cao, Y., Yan, J., & Shun, Z. (2010). Are the elderly more vulnerable to psychological impact of natural disaster? A population-based survey of adult survivors of the 2008 Sichuan earthquake. BMC Public Health, 10(1). doi:10.1186/1471-2458-10-172
Liu vd. (2006). Epidemiologic study of posttraumatic stress disorder in flood victims
in Hunan China. The Canadian Journal of Psychiatry, 51(6), 350-354.
Mandıracıoğlu, A. (2010). Dünya ve Türkiye’de yaşlıların demografik özellikleri. Ege Tıp Dergisi, 49(3), 39-45.
Okay, N. ve Ebru, İ. (2019). Kırılgan kapasite geliştirmeye. Dirençlilik Dergisi, 3(1), 85-99.
Pakjouei, S., Aryankhesal, A., Kamali, M. ve Seyedin, S. H. (2018). Experience of people with physical disability: mobility needs during earthquakes. Journal of Education and Health Promotion, 7(80).
Pekovic, V., Seff, L. ve Rothman, M.B. (2007). Planning for and responding to special
needs of elders in natural disasters. Generations , 37-41.
Stough, L. M. (2009). The effects of disaster on the mental health of ındividuals with disabilities. https://oaktrust.library.tamu.edu/bitstream/handle/1969.1/153544/The%20effects%20of%20disaster%20on%20the%20mental%20health%20of%20individuals%20with%20disabilities.pdf?sequence=1 adresinden 22 Mart 2023 tarihinde alınmıştır.
Tezel, A. (2015). Toplumda risk grupları (incinebilir gruplar). http://acikders.ankara.edu.tr/ adresinden 18 Şubat 2023 tarihinde alınmıştır.
Tezel, Z. (2018). Engellilerin yaşadığı sorunlar. E. Purutçuoğlu (Ed.), Engellilik ve sosyal hizmet. (ss. 41-32) içinde. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi.
Tonak, H. A. ve Kitiş, A. (2020). Deprem ve yangın afetlerinde engelli: Anlatımsal bir derleme. Ergoterapi ve Rehabilitasyon Dergisi, 8(1), 77-84.
TRT Haber (2023). Yaşlı depremzedeler yani hayatlarına nasıl uyum sağlayacak?. https://www.trthaber.com/haber/yasam/yasli-depremzedeler-yeni-hayatlarina-nasil-uyum-saglayacak-752538.html adresinden 13 Mart 2023 tarihinde alınmıştır.
Türk, A. (2022). Deprem özelinde engelli bireylere duyarlı afet yönetimi modeli. Afet ve Risk Dergisi 5(1), 61-77.
Türkiye İstatistik Kurumu (2022). Dünya nüfus günü. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Dunya-Nufus-Gunu-2022-45552 adresinden 19 Şubat 2023 tarihinde alınmıştır.
Türkiye Milli Paralimpik Komitesi (2023). Engelliler için depremde ve sonrasında ne yapılmalı?. http://www.tmpk.org.tr/yazarimizdan/engelliler-icin-depremde-ve-sonrasinda-neler-yapilmali/ adresinden 18 Mart 2023 tarihinde alınmıştır.
UNİCEF (2015). Van-Erciş depremleri değerlendirme raporu. https://www.unicef.org/turkiye/media/5471/file/VAN%20ERC%C4%B0%C5%9E%20Depremleri%20Sonras%C4%B1%20Y%C3%BCr%C3%BCt%C3%BClen%20Psikososyal%20Destek%20Programlar%C4%B1n%C4%B1n%20De%C4%9Ferlendirilmesi%202015.pdf. adresinden 15 Mart 2023 tarihinde alınmıştır.
Yerli, G. (2017). Yaşlılık dönemi özellikleri ve yaşlılara yönelik sosyal hizmetler.Uluslararasıı Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(52), 1278-1287.
