Afetlerde Sosyal Hizmet
Özet
Kitabın bu bölümünde afet ve acil durumlarda sosyal hizmet müdahalesini ortaya koyan psikososyal destek hizmetleri ele alınmıştır. Sosyal hizmet uzmanları, afet öncesi, sırası ve sonrası olmak üzere üç boyutta hizmet vermektedir. Ama ağırlıklı olarak afet sırasında ve sonrasında etkilenen nüfus gruplarının sosyal işlevselliği arttırmak için psikososyal destek hizmetlerini yürütürler. Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP) çerçevesinde, afet ve acil durumlarda öncelikle etkilenen nüfus gruplarına yönelik psikososyal destek hizmetleri, psikososyal destek elemanları (Sosyal hizmet uzmanı, psikiyatrist, psikolog, rehberlik ve psikolojik danışman ve çocuk gelişimci) tarafından gerçekleştirilir. Afet ve acil durumlarda psikososyal destek müdahale araçları olarak psikolojik ilk yardım, ihtiyaç ve kaynak belirleme, sevketme ve yönlendirme, bilgi merkezi oluşturma, psikoeğitim, sosyal projeler, toplumu harekete geçirme, psikoeğitim, çalışana destek, sosyal iyileştirme vb. müdahaleler psikososyal destek hizmetinin içeriğini oluşturmaktadır.
Referanslar
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2023a). Afet ve acil durumlarda psikososyal destek. https://www.aile.gov.tr/sss/afet-ve-acil-durumlarda-psikososyal-destek/
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2023b). Afet ve acil durumlarda psikososyal destek Hizmetleri kapsamında çocuk yetişkin ve çalışanlar için bilgilendirme broşürleri. https://www.aile.gov.tr/media/128841/afetlerde-calisana-destek.pdf.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2023c). Psikososyal destek nedir?. https://www.aile.gov.tr/uploads/athgm/uploads/pages/goc-afet-ve-acil-durumlarda-psikososyal-destek/psi-kososyal-destek-nedi-r.pdf.
Aksoy, Ş. ve Kabasakal, Z. (2023). Afet sonrası durumlara yönelik hazırlanan psikososyal destek uygulamalarının ve çalışmalarının incelenmesi. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, 15(15), 80-91.
Aktaş, A.M. (2002). Kriz durumlarında sosyal hizmet müdahalesi. Kriz Dergisi, 11(3), 37- 44.
Alakara-Özcan, G. (2018) Afetlerde psikososyal destek hizmetlerinin afad’ da çalışan sosyal çalışmacılar tarafından değerlendirilmesi (Yüksek Lisans Tezi). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
Altun, F. (2016). Afetlerde psikososyal hizmetler: Marmara ve Van depremleri karşılaştırmalı analizi. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(8-9), 183-197.
Altun, F. (2017). Uluslararası kuruluşların afetlere yönelik sosyal yardım ve sosyal hizmet faaliyetlerinin incelenmesi. Sosyal Çalışma Dergisi, 1(1), 32-54.
American Psychological Association (APA). (2023). Understanding psychological first aid: What is psychological first aid (PFA)?. https://www.apa.org/practice/programs/dmhi/psychological-first-aid
Artan, T., Özkan, A.O. (2020). Afetler ve sosyal hizmet. Journal of ADEM, 1(1), 47-54.
Barker, L. R. (1999) The social work dictionary. USA: NASW Press.
Barney, R. (2019). How social workers can use a human rights approach to disasters: Lessons Learned from the ınternational community. Journal of Human Rights and Social Work, 5, 1-11.
Cleary, J., and Dominelli, L. (2020). Social work and disasters: Systematic literature review, main report. Stirling Scotland: University of Stirling, Faculty of Social Sciences.
Dominelli, L. (2011). Climate change: Social workers’ roles and contributions to policy debates and interventions. International Journal of Social Welfare, 20(4), 430-438.
Dominelli, L. and Loakimidis, V. (2014). Social work on the frontline in addressing disasters, social problems and marginalization. International Social Work, 58(1), 3-6.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ). (2014). Psikolojik ilk yardım: Saha çalışanları için rehber. Çev. Ö. Erdur Baker, T. Doğan, İ. Aksöz, G. Sancak Aydın. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Derneği, Ankara, https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/44615/9789759225445_
Everly, G.S. ve Jr Flynn, .BW. (2006). Principles and practical procedures for acute psychological first aid training for personnel without mental health experience. Int J Emerg Ment Health, 8(2), 93-100.
Gleser, G. C., Green, B. L., & Winget, C. (2013). Prolonged psychosocial effects of disaster: A study of buffalo creek. Elsevier.
Grant, K. ve Kinman, G. (2020). Developing emotional resilience and wellbeing: A practical guide for social workers. The Community Care Inform Team.
Güllüoğlu, M. (2019). Afet yönetim sistemlerinde sosyal hizmet. Sağlık Düşüncesi ve Tıp Kültürü Dergisi, 52, 28-29.
Hobfoll, S.E. vd. (2007). Five Essential Elements of Immediate and Mid-Term mass Trauma Intervention: Empirical Evidence. Interpersonal and Biological Process. 70 (4).
IFRC (International Federation of Red Cross And Red Crescent Societies). (2018). Training in psychologica first aid for Red Cross and Red Crescent Societies. Module 1 An Introduction to PFA, Copenhagen.
Işıkhan, V. (2011). Sosyal hizmet ve tükenmişlikle başa çıkma. Vizyon Ofset ve Matbaa
Javadian, R. (2007). Social work responses to earthquake disasters social work ıntervention ın Bam, Iran. İnternational Social Work, 50(3), 334-346.
Karancı, N., Ünal, Y. (2022). Afetlerde psikososyal destek rehberi. İstanbul Sismik Riskin Azaltılması ve Acil Durum Hazırlık Projesi (İSMEP). İstanbul Valiliği İstanbul Proje Koordinasyon Birimi Yayını.
McNally, R., Bryant, R.A., Ehlers, A. (2003). Does early psychological intervention promote recovery from posttraumatic stress?. Psychological Science in the Public Interest, 4, 45-79.
Omer, H., Alon, N. (1994). The continuity principle: A unified approach to disaster and trauma. American Journal of Community Psychology, 22(2), 273-287.
Pincus, A., A. (1973). Minahan. Social work practice: Model and method. Itasca, Illinois: Pecock Press.
Radfıeld, C., M., Wylıe., L., Echterlıng (1989). After the flood: The response of ministers to a natural disaster. Sociological Analysis, 49(4), 397-407.
Rao, K. (2006). Psychosocial support in disaster-affected communities. International Review of Psychiatry, 18(6), 501–505.
Seyyar, A., Yumurtacı, A. (2016). Afet odaklı acil manevi sosyal hizmet uygulamaları bağlamında Türkiye’ye yönelik bir model önerisi. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi. 5(3), 1-24.
Siporin, M. (1987). Disasters and disaster aid. A. Minahan ve Diğerleri (Ed.). Encyclopedia of Social Work, (Eighteenth Edition), Silver Spring, Maryland: National Association of Social Workers Inc, 438-449.
Soliman, H. (2000). Generalist practice with survivors of natural disasters. Collaborative social work strengths-based generalist practice. P.John ve Contributors (Ed.) Chapter 15, F.E. Pecock Publishers, Inc. Itasca, Illinois, 415-435.
Sönmez, M.B. (2022). Depremin psikolojik etkileri, psikolojik destek ve korkuyla başetme. TOTBİD Dergisi, 21, 337-343.
Tapan, M.G. (2023). Kahramanmaraş depremleri sonrası afet yönetiminde sosyal hizmet uygulamaları. Yedi Aralık Sosyal Araştırmalar Dergisi (YASAD), 2(1), 18-30.
Tuncay, T. (2004). Afetlerde sosyal hizmet. 1999 yılı Marmara ve Bolu-Düzce depremleri sonrasında gerçekleştirilen sosyal hizmet uygulamaları. Özbay Ofset Matbaacılık, Ankara.
Ursano, R. J., Fullerton, C. S., McCaughey, B. G. (1994). Trauma and disaster. R. J. Ursano,B. G. McCaughey ve C. S. Fullerton (ed.), Individual and Community Responses To Trauma And Disaster: The Structure Of Human Chaos içinde (ss. 3–27). Cambridge University Press.
Yanay, U., Benjamin, S. (2005). The role of social workers in disasters: The Jerusalem experience. International Social Work, 48(3), 263–276.
Yorulmaz, D.S. ve Karadeniz, H. (2021). Afetlerin mental sağlığa etkileri. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 7 (2), 392-398.
Zakour, J. M. (1996). Disaster research in social work. Research on social work and disasters.C.L. Streeter ve S. A. murty (Ed.) Haworth Press, 7-27.
Referanslar
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2023a). Afet ve acil durumlarda psikososyal destek. https://www.aile.gov.tr/sss/afet-ve-acil-durumlarda-psikososyal-destek/
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2023b). Afet ve acil durumlarda psikososyal destek Hizmetleri kapsamında çocuk yetişkin ve çalışanlar için bilgilendirme broşürleri. https://www.aile.gov.tr/media/128841/afetlerde-calisana-destek.pdf.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2023c). Psikososyal destek nedir?. https://www.aile.gov.tr/uploads/athgm/uploads/pages/goc-afet-ve-acil-durumlarda-psikososyal-destek/psi-kososyal-destek-nedi-r.pdf.
Aksoy, Ş. ve Kabasakal, Z. (2023). Afet sonrası durumlara yönelik hazırlanan psikososyal destek uygulamalarının ve çalışmalarının incelenmesi. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, 15(15), 80-91.
Aktaş, A.M. (2002). Kriz durumlarında sosyal hizmet müdahalesi. Kriz Dergisi, 11(3), 37- 44.
Alakara-Özcan, G. (2018) Afetlerde psikososyal destek hizmetlerinin afad’ da çalışan sosyal çalışmacılar tarafından değerlendirilmesi (Yüksek Lisans Tezi). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
Altun, F. (2016). Afetlerde psikososyal hizmetler: Marmara ve Van depremleri karşılaştırmalı analizi. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 4(8-9), 183-197.
Altun, F. (2017). Uluslararası kuruluşların afetlere yönelik sosyal yardım ve sosyal hizmet faaliyetlerinin incelenmesi. Sosyal Çalışma Dergisi, 1(1), 32-54.
American Psychological Association (APA). (2023). Understanding psychological first aid: What is psychological first aid (PFA)?. https://www.apa.org/practice/programs/dmhi/psychological-first-aid
Artan, T., Özkan, A.O. (2020). Afetler ve sosyal hizmet. Journal of ADEM, 1(1), 47-54.
Barker, L. R. (1999) The social work dictionary. USA: NASW Press.
Barney, R. (2019). How social workers can use a human rights approach to disasters: Lessons Learned from the ınternational community. Journal of Human Rights and Social Work, 5, 1-11.
Cleary, J., and Dominelli, L. (2020). Social work and disasters: Systematic literature review, main report. Stirling Scotland: University of Stirling, Faculty of Social Sciences.
Dominelli, L. (2011). Climate change: Social workers’ roles and contributions to policy debates and interventions. International Journal of Social Welfare, 20(4), 430-438.
Dominelli, L. and Loakimidis, V. (2014). Social work on the frontline in addressing disasters, social problems and marginalization. International Social Work, 58(1), 3-6.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ). (2014). Psikolojik ilk yardım: Saha çalışanları için rehber. Çev. Ö. Erdur Baker, T. Doğan, İ. Aksöz, G. Sancak Aydın. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Derneği, Ankara, https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/44615/9789759225445_
Everly, G.S. ve Jr Flynn, .BW. (2006). Principles and practical procedures for acute psychological first aid training for personnel without mental health experience. Int J Emerg Ment Health, 8(2), 93-100.
Gleser, G. C., Green, B. L., & Winget, C. (2013). Prolonged psychosocial effects of disaster: A study of buffalo creek. Elsevier.
Grant, K. ve Kinman, G. (2020). Developing emotional resilience and wellbeing: A practical guide for social workers. The Community Care Inform Team.
Güllüoğlu, M. (2019). Afet yönetim sistemlerinde sosyal hizmet. Sağlık Düşüncesi ve Tıp Kültürü Dergisi, 52, 28-29.
Hobfoll, S.E. vd. (2007). Five Essential Elements of Immediate and Mid-Term mass Trauma Intervention: Empirical Evidence. Interpersonal and Biological Process. 70 (4).
IFRC (International Federation of Red Cross And Red Crescent Societies). (2018). Training in psychologica first aid for Red Cross and Red Crescent Societies. Module 1 An Introduction to PFA, Copenhagen.
Işıkhan, V. (2011). Sosyal hizmet ve tükenmişlikle başa çıkma. Vizyon Ofset ve Matbaa
Javadian, R. (2007). Social work responses to earthquake disasters social work ıntervention ın Bam, Iran. İnternational Social Work, 50(3), 334-346.
Karancı, N., Ünal, Y. (2022). Afetlerde psikososyal destek rehberi. İstanbul Sismik Riskin Azaltılması ve Acil Durum Hazırlık Projesi (İSMEP). İstanbul Valiliği İstanbul Proje Koordinasyon Birimi Yayını.
McNally, R., Bryant, R.A., Ehlers, A. (2003). Does early psychological intervention promote recovery from posttraumatic stress?. Psychological Science in the Public Interest, 4, 45-79.
Omer, H., Alon, N. (1994). The continuity principle: A unified approach to disaster and trauma. American Journal of Community Psychology, 22(2), 273-287.
Pincus, A., A. (1973). Minahan. Social work practice: Model and method. Itasca, Illinois: Pecock Press.
Radfıeld, C., M., Wylıe., L., Echterlıng (1989). After the flood: The response of ministers to a natural disaster. Sociological Analysis, 49(4), 397-407.
Rao, K. (2006). Psychosocial support in disaster-affected communities. International Review of Psychiatry, 18(6), 501–505.
Seyyar, A., Yumurtacı, A. (2016). Afet odaklı acil manevi sosyal hizmet uygulamaları bağlamında Türkiye’ye yönelik bir model önerisi. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi. 5(3), 1-24.
Siporin, M. (1987). Disasters and disaster aid. A. Minahan ve Diğerleri (Ed.). Encyclopedia of Social Work, (Eighteenth Edition), Silver Spring, Maryland: National Association of Social Workers Inc, 438-449.
Soliman, H. (2000). Generalist practice with survivors of natural disasters. Collaborative social work strengths-based generalist practice. P.John ve Contributors (Ed.) Chapter 15, F.E. Pecock Publishers, Inc. Itasca, Illinois, 415-435.
Sönmez, M.B. (2022). Depremin psikolojik etkileri, psikolojik destek ve korkuyla başetme. TOTBİD Dergisi, 21, 337-343.
Tapan, M.G. (2023). Kahramanmaraş depremleri sonrası afet yönetiminde sosyal hizmet uygulamaları. Yedi Aralık Sosyal Araştırmalar Dergisi (YASAD), 2(1), 18-30.
Tuncay, T. (2004). Afetlerde sosyal hizmet. 1999 yılı Marmara ve Bolu-Düzce depremleri sonrasında gerçekleştirilen sosyal hizmet uygulamaları. Özbay Ofset Matbaacılık, Ankara.
Ursano, R. J., Fullerton, C. S., McCaughey, B. G. (1994). Trauma and disaster. R. J. Ursano,B. G. McCaughey ve C. S. Fullerton (ed.), Individual and Community Responses To Trauma And Disaster: The Structure Of Human Chaos içinde (ss. 3–27). Cambridge University Press.
Yanay, U., Benjamin, S. (2005). The role of social workers in disasters: The Jerusalem experience. International Social Work, 48(3), 263–276.
Yorulmaz, D.S. ve Karadeniz, H. (2021). Afetlerin mental sağlığa etkileri. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 7 (2), 392-398.
Zakour, J. M. (1996). Disaster research in social work. Research on social work and disasters.C.L. Streeter ve S. A. murty (Ed.) Haworth Press, 7-27.
