Göç ve Dezavantajlı Gruplar
Özet
Göç sırasında ve sonrasında yaşam koşulları, çok katmanlı ve çok yönlü dezavantajlarla kesişen bir süreci ortaya koymaktadır. Göçmen gruplarının çeşitliliği ve dezavantajlı koşulları tüm uygulamalarda dikkate alınmalıdır. Göç, çeşitlilik içindeki ırk, etnik köken ve dil gibi farklılıklardan kaynaklanan temel bir dezavantaj yaratır. Bu nedenle, göç ve dezavantajlı gruplar konusuna kesişimsellik ekseninden odaklanmak faydalı olacaktır. Göçmen, engelli, yaşlı, çocuk, kadın veya erkek kimliğiyle kesişen bu sosyal konumlardaki bireylerin dezavantajlı deneyimlerini ve ihtiyaçlarını görünür kılmak gereklidir. Göçmen kimliği, bireyleri kesişimsel baskıya karşı konumlandırmada en önemli unsurdur. Bununla birlikte, ulusal ve uluslararası literatür, göç, cinsiyet, yaş ve engelliliğin kesişiminden kaynaklanan dezavantajı ele almak için doğrudan ve kapsayıcı bir müdahale geliştirme konusunda uzun zamandır yetersiz kalmıştır. Göçmenlerin ırkçılık, engellilik ayrımcılığı, yaş ayrımcılığı ve ataerkillik gibi yapısal dezavantaj yaratan baskı kaynaklarıyla ilgili deneyimlerini ele almak gereklidir. Ayrıca, yapısal dezavantajın kaçınılmaz bir parçası olan yoksulluk gibi, sosyal sınıfın kendisinin yarattığı dezavantaj da vurgulanmalıdır. Bu bölüm, göç, cinsiyet, yaş ve engelliliğin kesiştiği noktada ortaya çıkan dezavantaja odaklanmaktadır. Eğitim, sağlık, güvenli ve resmi istihdam ve güvenli bir sosyal hayata katılım gibi dezavantajlı grupların deneyimlerinin ve ihtiyaçlarının görünür kılınması ve hizmetlerin hak temelli bir yaklaşımla yapılandırılması esastır. Dezavantajlı koşulları ortadan kaldırma çabalarında, politikaların, uygulamaların ve yasal prosedürlerin, göçmen gruplarının bağımlılığını sürdürmek yerine, güçlenmelerine ve bağımsızlıklarına katkıda bulunacak şekilde yürütülmesi önemlidir. Sonuç olarak, bu bölüm, kesişimsellik çerçevesinde dezavantajlı grupların hakları ve ihtiyaçları hakkında bütüncül bir tartışma sunmaktadır.
Living conditions during and after migration reveal a process that intersects with multiple and layered disadvantage. The diversity and disadvantaged conditions of migrant groups must be taken into account in all practices. Migration creates a fundamental disadvantage arising from differences such as race, ethnicity and language within diversity. Therefore, it will be useful to focus on the issue of migration and disadvantaged groups from the axis of intersectionality. It is necessary to make visible the disadvantageous experiences and needs of individuals in these social positions that intersect in line with the identity of migrant, disabled, elderly, child, woman or man. Migrant identity is foremost in positioning individuals against intersectional oppression. However, the national and international literature has been lacking for a long time in developing a direct and inclusive intervention to address disadvantage arising from the intersection of migration, gender, age and disability. It is necessary to address migrants' experiences with sources of oppression such as racism, ableism, ageism and patriarchy that create structural disadvantage. In addition, the disadvantage created by social class itself, such as poverty, which inevitably comes within structural disadvantage, should also be emphasized. This chapter focuses on the disadvantage that emerges at the intersection of migration, gender, age and disability. It is essential that the experiences and needs of these disadvantaged groups, such as education, health, secure and formal employment and participation in a secure social life, are made visible and services are structured with a rights-based approach. In efforts to eliminate disadvantageous conditions, it is important that policies, practices and legal procedures are carried out in a way that contributes to the empowerment and independence of migrant groups, rather than maintaining their dependency. As a result, this chapter provides a holistic discussion on the rights and needs of disadvantaged groups within the framework of intersectionality.
Referanslar
Adaman, F. ve Keyder, Ç. (2005). Türkiye’de büyük kentlerin gecekondu ve çöküntü mahallelerinde yaşanan yoksulluk ve sosyal dışlanma. Erişim adresi: https://ec.europa.eu/employment_social/social_inclusion/docs/2006/study_turkey_tr.pdf
Adult Advocacy Center (2022). A Guidebook for Immigrants and Refugees with Disabilities. Erişim adresi: https://adultadvocacycenters.org › documents
Albayrak, H. ve Cankurtaran, Ö. (2019). Suriye'den Türkiye'ye Kadın Olmak. Ankara: Merdiven Yayınları.
Apak, H. (2019). Göç ve Kesişimsel Dezavantajlılık: Suriyeli Yaşlı ve Engelli Mülteciler, (Ed.) Halis Sakız ve Hıdır Apak içinde Türkiye’de Göçmen Kapsayıcılığı Sorundan Fırsata Dönüşüm Önerileri. Ankara: Pegem Akademi, ss. 99-120.
Atasü Topcuoğlu, R. (2013). Türkiye’de göçmen çocukların profili, sosyal politika ve sosyal hizmet önerileri hızlı değerlendirme raporu. Ankara: Uluslararası Göç Örgütü.
Atasü Topcuoğlu, R. (2014). Hayatı değiştirmek için yola çıkanlar – yola çıkınca değişen hayatlar: Bir müracaatçı grubu olarak göçmen çocuklar. Toplum ve Sosyal Hizmet, 25 (1), 89-108.
Atauz, S., Akbaş, E., ve Atasü-Topçuoğlu, R. (2009). Human Trafficking in Turkey: Findings from Northeastern Anatolia. Asian and Pacific Migration Journal, 18(3), 419–440. https://doi.org/10.1177/011719680901800305
Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (BMMYK) (1994). Mülteci Çocuklar Koruma ve Bakım Kılavuzu. Ankara: Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği.
Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (BMMYK) (1995). Sexual violence against refugees: Guidelines on prevention and response. BMMYK.
Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (BMMYK) (2023). Bölgesel Mülteci ve Dayanıklılık Planı: Türkiye Ülke Bölümü (2021-2022). Erişim adresi: https://www.unhcr.org/tr/wp-content/uploads/sites/14/2021/03/3RP-Turkey-Country-Chapter-2021-2022_TR-opt.pdf
Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (BMMYK) (2023). Integration Handbook- Older refugees. Erişim adresi: https://www.unhcr.org/handbooks/ih/age-gender-diversity/older-refugees
Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (BMMYK). (2017). Figures at a Glance. Erişim adresi: http://www.unhcr.org/figures-at-a-glance.html.
Bulgurcuoğlu, S. E. (2023). Afgan refakatsiz çocukların ve gençlerin dayanıklılıklarının ve yapabilirliklerinin incelenmesi: Türkiye’den deneyimler (Doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
Burton, A. ve Breen, C. (2002). Older refugees in humanitarian emergencies. The Lancet, 360, 47-48.
Buz, S. (2006). Kadın ve Göç İlişkisi: Sığınan ve Sığınmacı Kadınlar Örneği (Doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
Buz, S. (2009). Göç ve Kentleşme Sürecinde Kadınların "Görünürlüğü". Aile ve Toplum, 5(17), 40-50.
Castles, S. ve Miller, M. J. (2008). Göçler çağı: Modern dünyada uluslararası göç hareketleri (B. U. Bal ve İ. Akbulut, Çev.). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Certel, N. (2023). Türk vatandaşı erkeklerin Suriyeli kadınlarla kurduğu çok eşli evlilikler: Evlilik için farklı aktörlerin gözünden çok eşlilik deneyimi (Doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
Connelly, N., Forsythe, L. A., Njike, G., ve Rudiger, A. (2006). Older Refugees in the UK: A literature review. London.
Cox, C. ve Pardasani, M. (2017). Aging and human rights: a rights-based approach to social work with older adults. Journal of Human Rights and Social Work, 2(3), 98–106. https://doi.org/10.1007/s41134-017- 0037-0.
Craig, T., Jajua, P.M. ve Wrafa, N. (2009). Mental Health Care Needs of Refugees, Psychiatry, 8(9), 351-354.
Çocuk Haklarını Koruma Platformu (2016). Suriyeli çocuklar için en büyük sorun eğitim. Erişim adresi: https://www.aa.com.tr/tr/turkiye/suriyeli-cocuklar-icin-en-buyuk-sorun-egitim/692280
Dedeoğlu, S. (2016). Türkiye’de Mevsimlik Tarımsal Üretimde Yabancı Göçmen İşçiler, Mevcut Durum Raporu: Yoksulluk Nöbetinden Yoksulların Rekabetine. Kalkınma Atölyesi, Altan Matbaası: Ankara.
Demiröz, F., Erdoğan, M. Aykara, A., Yıldırım, B., Beydili, E., Nuhoğlu, H., Tatlıcıoğlu, O. ve Altındağ, Ö. (2016). Suriye Acil Durum Müdahalesi Kapsamında Çocuk Dostu Alanlar, İlk Bulguların Özeti Broşürü.
Ditscheid, C. (2004). Older Refugee Women. Refugee Women’s News, Issue 26. Erişim adresi: https://www.refugeewomen.org.uk/news/issue26.htm
Erdoğan, M. M. (2014). Türkiye’deki Suriyeliler:Toplumsal Kabul ve Uyum Araştırması. HÜGO. Ankara. Erişim adresi: http://fs.hacettepe.edu.tr/hugo/ dosyalar/TurkiyedekiSuriyelilerSyrians%20in%20Turkey-Rapor-TR-EN- 19022015.pdf.
EU Agency for Fundamental Rights (FRA) (2023). Thematic focus: Migrants with disabilities. Erişim adresi: http://fra.europa.eu/en/content/thematic-focus-migrants-disabilities
European Disability Forum (2023). Migration & refugees with disabilities-Human rights are for all people! Erişim adresi: edf-feph.org/migration-and-refugees-with-disabilities/
Faist, T. (2003). Uluslararası göç ve ulusaşırı toplumsal alanlar (A. Z. Gündoğan ve C. Nacar, Çev.). İstanbul: Bağlam Yayıncılık.
Gallagher, S.K. (2012). Makıng Do In Damascus Navigating a Generation of Change in Family and Work. Syracuse University Press.
Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü (2006). Türkiye göç ve yerinden olmuş nüfus araştırması (TGYONA). Erişim adresi: https://fs.hacettepe.edu.tr/hips/dosyalar/Araştırmalar%20-%20raporlar/Göç%20araştırmaları/TGYONA-AnaRapor.pdf
Hevi LGBTİ (2019). Mülteci LGBTİ+ sağlık hakkı ve ayrımcılık raporu. Erişim adresi: https://www.stgm.org.tr/sites/default/files/2021-05/multeci-lgbti-saglik-hakki-ve-ayrimcilik-raporu_dijital-1.pdf
Hughes, B. (2017). Impairment on the move: the disabled incomer and other invalidating intersections. Disability & Society, 32(4), 467-482.
Hughes, G. (2014). Finding a voice through “The Tree Of Life”: A strength-based approach to mental health for refugee children and families in schools. Clinical Child Psychology and Psychiatry, 19(1), 139-153.
Hunting, G., Grace, D. ve Hankivsky, O. (2015). Taking action on stigma and discrimination: An intersectionality-informed model of social inclusion and exclusion. A Global Journal of Social Work Analysis, Research, Policy, and Practice, 4 (2), 101–125.
İlkkaracan, İ. ve İlkkaracan, P. (1999). 1990’lar Türkiye’sinde Kadın ve Göç. 75 Yılda Köylerden Şehirlere Bilanço 98. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları ve Tarih Vakfı Ortak Yayını.
İltica ve Göç Araştırmaları Merkezi (2021). Türkiye’de engelli mültecilerin koruma ihtiyaçları. Ankara.
Kalkınma Atölyesi(2012), Mevsimlik Tarım Göçünden Etkilenen 6-14 Yaş Grubu Çocuklar İçin, Temel Araştırma, Ankara.
Kalkınma Atölyesi ve ILO (2020). Virüs mü, yoksulluk mu? Erişim adresi: https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---europe/---ro-geneva/---ilo-ankara/documents/publication/wcms_743368.pdf
KAOS GL (2019). Türkiye’nin LGBTİ Mülteciler ile İmtihanı. Ankara: Ayrıntı. Erişim adresi: https://kaosgldernegi.org/images/library/2019lgbti-multeciler-ile-imtihani-web.pdf
Karataş, K., Aslan, H., Öztürk, A. B., Albayrak, H. (2020). Cinsel istismara maruz kalan Türk vatandaşı ve mülteci çocukların durumu. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(4), 107-132.
Karataş, K., Rittersberger-Tılıç, H., Atasü-Topcuoğlu, R. ve Demir, O. Ö. (2014). Türkiye’de refakatsiz çocuklara erişim ve çocuğun yüksek yararına yönelik hizmet sunumunun teşvik edilmesi projesi değerlendirme raporu. Ankara.
Karataş, K., ve İncetahtacı Günal, N. (2017). “Engelli Mülteciler ve Sosyal Hizmet Gereksinimleri: Gaziantep Özelinde Bir Değerlendirme”. Sosyal Hizmetlerde Güncel Tartışmalar (Derleyenler: Neşe Şahin Taşğın, Uğur Tekin ve Yasemin Ahi), Ankara: Nika Yayınevi, ss. 151-162.
Knapp, A. ve Kremla, M. (2002). Older Refugees in Europe: Survey Results and Key Approaches Guide to Good Practice in the Reception and Integration of Refugees. European Council on Refugees and Exiles, Renner Institute.
Kurtulmuş, S. ve Topçu, E. (2016). Suriyeli Kadınların Türkiye’ye Göç İle Aile İçindeki ve Toplumdaki Konum Değişimi.(Ed.) H.M Paksoy, K.Sarıçoban, E. Yildirimci, Ö. Özkan , 2. Ortadoğu Konferansları Ortadoğu’daki Çatışmalar Bağlamında Göç Sorunu Bildiri Kitabı, 28-29 Nisan, ss. 55-62.
Küçükşen, K. (2017). Suriyeli Sığınmacı Kadınlarda Sosyal Dışlanma Algısı Üzerine Nitel Bir Çalışma. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 6(5), 2399-2413.
Lordoğlu, K. ve Aslan, M. (2018). Görünmeyen Göçmen Çocukların İşçiliği: Türkiye’deki Suriye’li Çocuklar. Çalışma ve Toplum, 2, 715-732.
Lotfi, S. (2020). Göçmen Çocuklar. (Ed.) Figen Paslı ve Hüsnünur Aslantürk, içinde Çocuklarla Çalışma Temel alanlar, uygulamalar, Güncel Tartışmalar, Ankara: Nobel Yayınevi, ss. 247-254.
Lutz, H. (2010). Gender in the migratory process. Journal of Ethnic and Migration Studies, 36(10), 1647-1663.
Mazlumder (2014). Kamp dışında yaşayan Suriyeli kadın sığınmacılar raporu. Erişim adresi: https://mazlumder.org/webimage/MAZLUMDER%20KAMP%20DIŞINDA%20YAŞAYAN%20KADIN%20SIĞINMACILAR%20RAPORU(9).pd , Erişim tarihi: 20.06.2023.
Mirza, M. (2011). Unmet needs and diminished opportunities: Disability, displacement and humanitarian healthcare. UNHCR, Policy Development and Evaluation Service.
Öztürk, A.B. (2020). Mülteci Çocukların Sorunları ve Kültürel Yetkinlik Çerçevesinde Mülteci Çocuklarla Çalışma. (Ed) Figen Paslı ve Hüsnunur Arslantürk, içinde Çocuklarla Çalışma Temel alanlar, uygulamalar, Güncel Tartışmalar, Ankara: Nobel Yayınevi, ss. 229-246
Özüdoğru, B. (2018). Yalnız yaşayan Suriyeli kadınlar: Adana örneği. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi,8(15), 1132-1162.
Ravenstein, E. G. (1885). The laws of migration. Journal of the Statistical Society of London, 48(2), 167-235.
Ravenstein, E. G. (1889). The laws of migration. Journal of the Royal Statistical Society, 52(2), 241-305.
Sathiyamoorthy, T. (2017). Incorporating a Life-Course Perspective in the Development of Research and Public Policy Impacting Older Refugees. Health Tomorrow: Interdisciplinarity and Internationality, 5. https://doi.org/10.25071/2564-4033.40237
Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı (2017). Engelleri Aşmak Türkiye’de Suriyeli Çocukları Okullaştırmak. Erişim adresi: https://setav.org/assets/uploads/2017/11/Engelleri-A%C5%9Fmak-T%C3%BCrkiye%E2%80%99de-Suriyeli-%C3%87ocuklar%C4%B1-Okulla%C5%9Ft%C4%B1rmak.pdf
Songür, N. ve Olgun, O. (2020). Geçici Koruma Statüsündeki Suriye Kökenli Öğrencilerin Eğitim Gördükleri İlkokullarda Yaşanan Sorunlar: Ankara-Altındağ İlçesi Örneği. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi, 55(4), 2969-2996.
Soyalp İ. O. (2016), “Suriye’den Gelen Göç ve Çocukların mevcut durumu” Türkiye’de Çocuk İşçiliği Sorunu: Suriye’den Gelen Mülteciler Sonrası Mevcut Durum ve Çözüm Önerileri Konferans Raporu, Hayata Destek Derneği ve Bilgi Üniversitesi Göç Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi, ss. 11-14.
T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı [AFAD] (2017). Türkiye’deki Suriyelilerin Demografik Görünümü, Yaşam Koşulları ve Gelecek Beklentilerine Yönelik Saha Araştırması. Ankara: Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. Erişim adresi: https://www.afad.gov.tr/suriye-raporlari
T.C. İçişleri Bakanlığı İl Göç İdaresi. (2023). İstatistikler-Geçici Koruma. Erişim linki: https://www.goc.gov.tr/gecici-koruma5638
Tuzcu, A. ve Ilgaz, A. (2015). Göçün Kadın Sağlığı Üzerine Etkileri. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar-Current Approaches in Psychiatry, 7(1), 56-67.https://doi.org: 10.5455/cap.20140503020915.
Tüfekci, N. (2019). Suriye’den zorunlu göç eden kadınları aile yaşamı ve yaşam doyumu: Ankara ili örneği (Yüksek lisans tezi).Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması (TNSA) (2018). Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü.
UNFPA (31 Mart 2021). UNFPA Türkiye ve SGDD-ASAM Avrupa Birliği ile birlikte engelli mültecilere destek oluyor. Erişim adresi: https://turkiye.unfpa.org/en/news/unfpa-and-sgdd-asam-support-refugees-disabilities-together-european-union
United Nations (UN), (2023). Refugees and migrants with disabilities. Erişim adresi: https://www.un.org/development/desa/disabilities/refugees_migrants_with_disabilities.html
United Nations International Children’s Emergency Found (UNICEF) (2023). Erişim adresi: https://www.unicef.org/infobycountry/syria_statistics.html
United Nations International Children’s Emergency Found (UNICEF) (2019a). UNICEF Turkey Humanitarian Situation Report No. 36. Erişim adresi:https://www.unicef.org/turkiye/media/7091/file/UNICEF%20Turkey%20Humanitarian%20Situation%20Report%20-%20Jan-March%202019.pdf.
United Nations International Children’s Emergency Found (UNICEF) (2019b). Türkiyede geçici koruma altındaki suriyeli çocukların eğitimine ilişkin istatistik raporu. Erişim adresi: https://www.unicef.org/turkiye/media/10711/file/Ge%C3%A7ici%20koruma%20alt%C4%B1ndaki%20%C3%A7ocuklar%C4%B1n%20e%C4%9Fitim%20istatistikleri.pdf, Erişim tarihi:22.06.2023.
United Nations International Children’s Emergency Found (UNICEF) (2016). Uprooted the growing crisis for refugee and migrant children. New York, USA.
United Nations Women ve Sığınmacı ve Göçmenlerle Dayanışma Derneği (SGDD) (2018). Türkiye’de Geçici Koruma Altındaki Suriyeli Kadın ve Kız Çocukların İhtiyaç Analizi. Ankara. Erişim adresi: http://www2.u nwomen.org//media/field%20office%20eca/attachments/publications/co untry/turkey/the%20needs%20assessmenttrwebcompressed.pdf?la=en &vs=3220.
Ünlütürk Ulutaş, Ç. ve Kalfa, A. (2009). Göçün kadınlaşması ve göçmen kadınların örgütlenme deneyimleri. Fe Dergi, 1(2), 13-28.
Yalçın S. (2016). Hatay ve Urfa’da yasayan Suriyeli çocukların eğitim ve çalışma durumları. Türkiye’de Çocuk İsçiliği Sorunu: Suriye’den gelen mülteciler sonrası mevcut durum ve çözüm önerileri Konferans Raporu, Hayata Destek Derneği ve Bilgi Üniversitesi Göç Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi, ss. 31- 34.
Yaylagül, N.K. ve Aslan, M. (2020). Yaşlılık, mültecilik ve sosyal dışlanma: Suriyeli yaşlı mültecilerin deneyimleri. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 29(4), 406-422.
Yuval-Davis, N. (2006). Intersectionality and feminist politics. European Journal of Women's Studies, 13(3), 193-209.
Yüksel, H. ve Hiçdurmaz, Z. (2019). Misafir İşçiden Yaşlı Göçmene Avrupa’da Yaşlanan Göçmenlerin Sorunları: Fransa Örneği. Journal of Economy Culture and Society, 59, 213-234.
Referanslar
Adaman, F. ve Keyder, Ç. (2005). Türkiye’de büyük kentlerin gecekondu ve çöküntü mahallelerinde yaşanan yoksulluk ve sosyal dışlanma. Erişim adresi: https://ec.europa.eu/employment_social/social_inclusion/docs/2006/study_turkey_tr.pdf
Adult Advocacy Center (2022). A Guidebook for Immigrants and Refugees with Disabilities. Erişim adresi: https://adultadvocacycenters.org › documents
Albayrak, H. ve Cankurtaran, Ö. (2019). Suriye'den Türkiye'ye Kadın Olmak. Ankara: Merdiven Yayınları.
Apak, H. (2019). Göç ve Kesişimsel Dezavantajlılık: Suriyeli Yaşlı ve Engelli Mülteciler, (Ed.) Halis Sakız ve Hıdır Apak içinde Türkiye’de Göçmen Kapsayıcılığı Sorundan Fırsata Dönüşüm Önerileri. Ankara: Pegem Akademi, ss. 99-120.
Atasü Topcuoğlu, R. (2013). Türkiye’de göçmen çocukların profili, sosyal politika ve sosyal hizmet önerileri hızlı değerlendirme raporu. Ankara: Uluslararası Göç Örgütü.
Atasü Topcuoğlu, R. (2014). Hayatı değiştirmek için yola çıkanlar – yola çıkınca değişen hayatlar: Bir müracaatçı grubu olarak göçmen çocuklar. Toplum ve Sosyal Hizmet, 25 (1), 89-108.
Atauz, S., Akbaş, E., ve Atasü-Topçuoğlu, R. (2009). Human Trafficking in Turkey: Findings from Northeastern Anatolia. Asian and Pacific Migration Journal, 18(3), 419–440. https://doi.org/10.1177/011719680901800305
Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (BMMYK) (1994). Mülteci Çocuklar Koruma ve Bakım Kılavuzu. Ankara: Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği.
Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (BMMYK) (1995). Sexual violence against refugees: Guidelines on prevention and response. BMMYK.
Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (BMMYK) (2023). Bölgesel Mülteci ve Dayanıklılık Planı: Türkiye Ülke Bölümü (2021-2022). Erişim adresi: https://www.unhcr.org/tr/wp-content/uploads/sites/14/2021/03/3RP-Turkey-Country-Chapter-2021-2022_TR-opt.pdf
Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (BMMYK) (2023). Integration Handbook- Older refugees. Erişim adresi: https://www.unhcr.org/handbooks/ih/age-gender-diversity/older-refugees
Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (BMMYK). (2017). Figures at a Glance. Erişim adresi: http://www.unhcr.org/figures-at-a-glance.html.
Bulgurcuoğlu, S. E. (2023). Afgan refakatsiz çocukların ve gençlerin dayanıklılıklarının ve yapabilirliklerinin incelenmesi: Türkiye’den deneyimler (Doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
Burton, A. ve Breen, C. (2002). Older refugees in humanitarian emergencies. The Lancet, 360, 47-48.
Buz, S. (2006). Kadın ve Göç İlişkisi: Sığınan ve Sığınmacı Kadınlar Örneği (Doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
Buz, S. (2009). Göç ve Kentleşme Sürecinde Kadınların "Görünürlüğü". Aile ve Toplum, 5(17), 40-50.
Castles, S. ve Miller, M. J. (2008). Göçler çağı: Modern dünyada uluslararası göç hareketleri (B. U. Bal ve İ. Akbulut, Çev.). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Certel, N. (2023). Türk vatandaşı erkeklerin Suriyeli kadınlarla kurduğu çok eşli evlilikler: Evlilik için farklı aktörlerin gözünden çok eşlilik deneyimi (Doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
Connelly, N., Forsythe, L. A., Njike, G., ve Rudiger, A. (2006). Older Refugees in the UK: A literature review. London.
Cox, C. ve Pardasani, M. (2017). Aging and human rights: a rights-based approach to social work with older adults. Journal of Human Rights and Social Work, 2(3), 98–106. https://doi.org/10.1007/s41134-017- 0037-0.
Craig, T., Jajua, P.M. ve Wrafa, N. (2009). Mental Health Care Needs of Refugees, Psychiatry, 8(9), 351-354.
Çocuk Haklarını Koruma Platformu (2016). Suriyeli çocuklar için en büyük sorun eğitim. Erişim adresi: https://www.aa.com.tr/tr/turkiye/suriyeli-cocuklar-icin-en-buyuk-sorun-egitim/692280
Dedeoğlu, S. (2016). Türkiye’de Mevsimlik Tarımsal Üretimde Yabancı Göçmen İşçiler, Mevcut Durum Raporu: Yoksulluk Nöbetinden Yoksulların Rekabetine. Kalkınma Atölyesi, Altan Matbaası: Ankara.
Demiröz, F., Erdoğan, M. Aykara, A., Yıldırım, B., Beydili, E., Nuhoğlu, H., Tatlıcıoğlu, O. ve Altındağ, Ö. (2016). Suriye Acil Durum Müdahalesi Kapsamında Çocuk Dostu Alanlar, İlk Bulguların Özeti Broşürü.
Ditscheid, C. (2004). Older Refugee Women. Refugee Women’s News, Issue 26. Erişim adresi: https://www.refugeewomen.org.uk/news/issue26.htm
Erdoğan, M. M. (2014). Türkiye’deki Suriyeliler:Toplumsal Kabul ve Uyum Araştırması. HÜGO. Ankara. Erişim adresi: http://fs.hacettepe.edu.tr/hugo/ dosyalar/TurkiyedekiSuriyelilerSyrians%20in%20Turkey-Rapor-TR-EN- 19022015.pdf.
EU Agency for Fundamental Rights (FRA) (2023). Thematic focus: Migrants with disabilities. Erişim adresi: http://fra.europa.eu/en/content/thematic-focus-migrants-disabilities
European Disability Forum (2023). Migration & refugees with disabilities-Human rights are for all people! Erişim adresi: edf-feph.org/migration-and-refugees-with-disabilities/
Faist, T. (2003). Uluslararası göç ve ulusaşırı toplumsal alanlar (A. Z. Gündoğan ve C. Nacar, Çev.). İstanbul: Bağlam Yayıncılık.
Gallagher, S.K. (2012). Makıng Do In Damascus Navigating a Generation of Change in Family and Work. Syracuse University Press.
Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü (2006). Türkiye göç ve yerinden olmuş nüfus araştırması (TGYONA). Erişim adresi: https://fs.hacettepe.edu.tr/hips/dosyalar/Araştırmalar%20-%20raporlar/Göç%20araştırmaları/TGYONA-AnaRapor.pdf
Hevi LGBTİ (2019). Mülteci LGBTİ+ sağlık hakkı ve ayrımcılık raporu. Erişim adresi: https://www.stgm.org.tr/sites/default/files/2021-05/multeci-lgbti-saglik-hakki-ve-ayrimcilik-raporu_dijital-1.pdf
Hughes, B. (2017). Impairment on the move: the disabled incomer and other invalidating intersections. Disability & Society, 32(4), 467-482.
Hughes, G. (2014). Finding a voice through “The Tree Of Life”: A strength-based approach to mental health for refugee children and families in schools. Clinical Child Psychology and Psychiatry, 19(1), 139-153.
Hunting, G., Grace, D. ve Hankivsky, O. (2015). Taking action on stigma and discrimination: An intersectionality-informed model of social inclusion and exclusion. A Global Journal of Social Work Analysis, Research, Policy, and Practice, 4 (2), 101–125.
İlkkaracan, İ. ve İlkkaracan, P. (1999). 1990’lar Türkiye’sinde Kadın ve Göç. 75 Yılda Köylerden Şehirlere Bilanço 98. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları ve Tarih Vakfı Ortak Yayını.
İltica ve Göç Araştırmaları Merkezi (2021). Türkiye’de engelli mültecilerin koruma ihtiyaçları. Ankara.
Kalkınma Atölyesi(2012), Mevsimlik Tarım Göçünden Etkilenen 6-14 Yaş Grubu Çocuklar İçin, Temel Araştırma, Ankara.
Kalkınma Atölyesi ve ILO (2020). Virüs mü, yoksulluk mu? Erişim adresi: https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---europe/---ro-geneva/---ilo-ankara/documents/publication/wcms_743368.pdf
KAOS GL (2019). Türkiye’nin LGBTİ Mülteciler ile İmtihanı. Ankara: Ayrıntı. Erişim adresi: https://kaosgldernegi.org/images/library/2019lgbti-multeciler-ile-imtihani-web.pdf
Karataş, K., Aslan, H., Öztürk, A. B., Albayrak, H. (2020). Cinsel istismara maruz kalan Türk vatandaşı ve mülteci çocukların durumu. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(4), 107-132.
Karataş, K., Rittersberger-Tılıç, H., Atasü-Topcuoğlu, R. ve Demir, O. Ö. (2014). Türkiye’de refakatsiz çocuklara erişim ve çocuğun yüksek yararına yönelik hizmet sunumunun teşvik edilmesi projesi değerlendirme raporu. Ankara.
Karataş, K., ve İncetahtacı Günal, N. (2017). “Engelli Mülteciler ve Sosyal Hizmet Gereksinimleri: Gaziantep Özelinde Bir Değerlendirme”. Sosyal Hizmetlerde Güncel Tartışmalar (Derleyenler: Neşe Şahin Taşğın, Uğur Tekin ve Yasemin Ahi), Ankara: Nika Yayınevi, ss. 151-162.
Knapp, A. ve Kremla, M. (2002). Older Refugees in Europe: Survey Results and Key Approaches Guide to Good Practice in the Reception and Integration of Refugees. European Council on Refugees and Exiles, Renner Institute.
Kurtulmuş, S. ve Topçu, E. (2016). Suriyeli Kadınların Türkiye’ye Göç İle Aile İçindeki ve Toplumdaki Konum Değişimi.(Ed.) H.M Paksoy, K.Sarıçoban, E. Yildirimci, Ö. Özkan , 2. Ortadoğu Konferansları Ortadoğu’daki Çatışmalar Bağlamında Göç Sorunu Bildiri Kitabı, 28-29 Nisan, ss. 55-62.
Küçükşen, K. (2017). Suriyeli Sığınmacı Kadınlarda Sosyal Dışlanma Algısı Üzerine Nitel Bir Çalışma. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 6(5), 2399-2413.
Lordoğlu, K. ve Aslan, M. (2018). Görünmeyen Göçmen Çocukların İşçiliği: Türkiye’deki Suriye’li Çocuklar. Çalışma ve Toplum, 2, 715-732.
Lotfi, S. (2020). Göçmen Çocuklar. (Ed.) Figen Paslı ve Hüsnünur Aslantürk, içinde Çocuklarla Çalışma Temel alanlar, uygulamalar, Güncel Tartışmalar, Ankara: Nobel Yayınevi, ss. 247-254.
Lutz, H. (2010). Gender in the migratory process. Journal of Ethnic and Migration Studies, 36(10), 1647-1663.
Mazlumder (2014). Kamp dışında yaşayan Suriyeli kadın sığınmacılar raporu. Erişim adresi: https://mazlumder.org/webimage/MAZLUMDER%20KAMP%20DIŞINDA%20YAŞAYAN%20KADIN%20SIĞINMACILAR%20RAPORU(9).pd , Erişim tarihi: 20.06.2023.
Mirza, M. (2011). Unmet needs and diminished opportunities: Disability, displacement and humanitarian healthcare. UNHCR, Policy Development and Evaluation Service.
Öztürk, A.B. (2020). Mülteci Çocukların Sorunları ve Kültürel Yetkinlik Çerçevesinde Mülteci Çocuklarla Çalışma. (Ed) Figen Paslı ve Hüsnunur Arslantürk, içinde Çocuklarla Çalışma Temel alanlar, uygulamalar, Güncel Tartışmalar, Ankara: Nobel Yayınevi, ss. 229-246
Özüdoğru, B. (2018). Yalnız yaşayan Suriyeli kadınlar: Adana örneği. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi,8(15), 1132-1162.
Ravenstein, E. G. (1885). The laws of migration. Journal of the Statistical Society of London, 48(2), 167-235.
Ravenstein, E. G. (1889). The laws of migration. Journal of the Royal Statistical Society, 52(2), 241-305.
Sathiyamoorthy, T. (2017). Incorporating a Life-Course Perspective in the Development of Research and Public Policy Impacting Older Refugees. Health Tomorrow: Interdisciplinarity and Internationality, 5. https://doi.org/10.25071/2564-4033.40237
Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı (2017). Engelleri Aşmak Türkiye’de Suriyeli Çocukları Okullaştırmak. Erişim adresi: https://setav.org/assets/uploads/2017/11/Engelleri-A%C5%9Fmak-T%C3%BCrkiye%E2%80%99de-Suriyeli-%C3%87ocuklar%C4%B1-Okulla%C5%9Ft%C4%B1rmak.pdf
Songür, N. ve Olgun, O. (2020). Geçici Koruma Statüsündeki Suriye Kökenli Öğrencilerin Eğitim Gördükleri İlkokullarda Yaşanan Sorunlar: Ankara-Altındağ İlçesi Örneği. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi, 55(4), 2969-2996.
Soyalp İ. O. (2016), “Suriye’den Gelen Göç ve Çocukların mevcut durumu” Türkiye’de Çocuk İşçiliği Sorunu: Suriye’den Gelen Mülteciler Sonrası Mevcut Durum ve Çözüm Önerileri Konferans Raporu, Hayata Destek Derneği ve Bilgi Üniversitesi Göç Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi, ss. 11-14.
T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı [AFAD] (2017). Türkiye’deki Suriyelilerin Demografik Görünümü, Yaşam Koşulları ve Gelecek Beklentilerine Yönelik Saha Araştırması. Ankara: Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. Erişim adresi: https://www.afad.gov.tr/suriye-raporlari
T.C. İçişleri Bakanlığı İl Göç İdaresi. (2023). İstatistikler-Geçici Koruma. Erişim linki: https://www.goc.gov.tr/gecici-koruma5638
Tuzcu, A. ve Ilgaz, A. (2015). Göçün Kadın Sağlığı Üzerine Etkileri. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar-Current Approaches in Psychiatry, 7(1), 56-67.https://doi.org: 10.5455/cap.20140503020915.
Tüfekci, N. (2019). Suriye’den zorunlu göç eden kadınları aile yaşamı ve yaşam doyumu: Ankara ili örneği (Yüksek lisans tezi).Hacettepe Üniversitesi, Ankara.
Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması (TNSA) (2018). Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü.
UNFPA (31 Mart 2021). UNFPA Türkiye ve SGDD-ASAM Avrupa Birliği ile birlikte engelli mültecilere destek oluyor. Erişim adresi: https://turkiye.unfpa.org/en/news/unfpa-and-sgdd-asam-support-refugees-disabilities-together-european-union
United Nations (UN), (2023). Refugees and migrants with disabilities. Erişim adresi: https://www.un.org/development/desa/disabilities/refugees_migrants_with_disabilities.html
United Nations International Children’s Emergency Found (UNICEF) (2023). Erişim adresi: https://www.unicef.org/infobycountry/syria_statistics.html
United Nations International Children’s Emergency Found (UNICEF) (2019a). UNICEF Turkey Humanitarian Situation Report No. 36. Erişim adresi:https://www.unicef.org/turkiye/media/7091/file/UNICEF%20Turkey%20Humanitarian%20Situation%20Report%20-%20Jan-March%202019.pdf.
United Nations International Children’s Emergency Found (UNICEF) (2019b). Türkiyede geçici koruma altındaki suriyeli çocukların eğitimine ilişkin istatistik raporu. Erişim adresi: https://www.unicef.org/turkiye/media/10711/file/Ge%C3%A7ici%20koruma%20alt%C4%B1ndaki%20%C3%A7ocuklar%C4%B1n%20e%C4%9Fitim%20istatistikleri.pdf, Erişim tarihi:22.06.2023.
United Nations International Children’s Emergency Found (UNICEF) (2016). Uprooted the growing crisis for refugee and migrant children. New York, USA.
United Nations Women ve Sığınmacı ve Göçmenlerle Dayanışma Derneği (SGDD) (2018). Türkiye’de Geçici Koruma Altındaki Suriyeli Kadın ve Kız Çocukların İhtiyaç Analizi. Ankara. Erişim adresi: http://www2.u nwomen.org//media/field%20office%20eca/attachments/publications/co untry/turkey/the%20needs%20assessmenttrwebcompressed.pdf?la=en &vs=3220.
Ünlütürk Ulutaş, Ç. ve Kalfa, A. (2009). Göçün kadınlaşması ve göçmen kadınların örgütlenme deneyimleri. Fe Dergi, 1(2), 13-28.
Yalçın S. (2016). Hatay ve Urfa’da yasayan Suriyeli çocukların eğitim ve çalışma durumları. Türkiye’de Çocuk İsçiliği Sorunu: Suriye’den gelen mülteciler sonrası mevcut durum ve çözüm önerileri Konferans Raporu, Hayata Destek Derneği ve Bilgi Üniversitesi Göç Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi, ss. 31- 34.
Yaylagül, N.K. ve Aslan, M. (2020). Yaşlılık, mültecilik ve sosyal dışlanma: Suriyeli yaşlı mültecilerin deneyimleri. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 29(4), 406-422.
Yuval-Davis, N. (2006). Intersectionality and feminist politics. European Journal of Women's Studies, 13(3), 193-209.
Yüksel, H. ve Hiçdurmaz, Z. (2019). Misafir İşçiden Yaşlı Göçmene Avrupa’da Yaşlanan Göçmenlerin Sorunları: Fransa Örneği. Journal of Economy Culture and Society, 59, 213-234.
