Çokkültürlülük ve Çokkültürcü Sosyal Hizmet
Özet
Göç kavramı, çağımızda küreselleşme süreciyle güncel bir kavram olarak karşımıza çıkmaktadır. Geçmişten günümüze göç eden insan sayısı hızlıca artmaktadır. Doğduğu topraklar dışında yaşamını devam ettiren insan sayısı gün ve gün artarken göç edilen toplumlarda da kültürel çeşitlilik ve farklılıklar da aynı şekilde artmaktadır. Göç hareketlerinin niceliği ve niteliği artarken toplumların da içinde barındırdıkları kültürel unsurlar da artmaktadır. Bu artış; bazı toplumlarda birer kültürel zenginlik olarak tanımlanırken bazı toplumlarda ise kültürel tehdit olarak tanımlanmaktadır. Kültürel çeşitliliklerin fazla olduğu ve bilhassa ulus devlet formunda tanımlanan toplumlarda kültürel çeşitlilik ve farklılıklara dair birtakım soru işaretleri bulunmaktadır. Soru işaretlerinin ardından kültürel çeşitlilik ve farklılıkların birer zenginlik mi yoksa tehdit mi olduğuna yönelik sorgulamalar gerçekleşmiştir. Zenginlik olduğuna dair inancın geliştirildiği toplumlar, çokkültürlü toplum olarak çokkültürcü bir yapıya geçmektedir. Tehdit olduğuna yönelik inancın geliştiği toplumlar, çokkültürlü toplum olup çokkültürcü olamayıp, asimilasyon politikalarının hâkim olduğu bir yapıya geçmektedir. Güncel bir kavram olan çokkültürlülük kavramı, toplumla ilgilenen ve toplumsal olanı gündeme alan sosyal hizmet bilim ve mesleği için de araştırılmaya değer bir kavramdır. Toplumların giderek çokkültürlü yapıya dönüşmesi, çokkültürcü sosyal hizmet uygulamasını da beraberinde getirmiştir. Artan göç hareketleri ve göçmen sayıları, çokkültürlülük kavramının sosyal hizmet mesleğinin gündemine gelmesinde bir başka unsurdur. Sosyal hizmet; tek tip, sıradanlaşmış uygulamalar yerine kültüre duyarlı sosyal hizmet uygulamalarını gündemine almıştır. Çokkültürlü toplumlarda özellikle göçmen gruplarının egemen eğitim sisteminden farklı bir eğitim sistemiyle eğitim-öğretime devam etmeleri, düşük ücretli işlerde çalışan yoksul olarak yaşamlarına devam etmeleri, kamusal hizmetlere (sağlık, sosyal hizmetler vb.) erişimlerde dil etkenli sorunlar yaşamaları, kentlerde banliyö olarak bilinen yerlerde toplumdan uzak bir yaşantı sürmeleri vb. sorunlar; toplumsal alanda karşılaştıkları sorunlara örneklerdir. Bu sorunlar, çokkültürcü sosyal hizmet uygulamasının çokkültürlü toplumlarda bir gereklilik olduğunun da göstergesidir. Sosyal hizmet mesleği; kültürel yetkinlik kavramına ve kültüre duyarlı sosyal hizmet uygulamalarına önem vermekte ve cokkültürlü toplumlarda bireylerin karşılaştıkları sorunların çözümüne katkı sunmaktadır.
ABSTRACT
The concept of migration is emerging as a contemporary issue in the process of globalization. The number of people migrating from one place to another has been rapidly increasing from the past to the present. As the number of people who continue to live outside their birthplaces continues to rise, cultural diversity and differences are also increasing in the host societies. The quantity and quality of migration movements are on the rise, and as a result, the cultural elements within societies are also increasing. This increase is seen as a cultural richness in some societies, while in others, it is defined as a cultural threat. In societies where cultural diversity is abundant, especially those defined in the nation-state form, there are certain question marks regarding cultural diversity and differences. Following the question marks, there have been inquiries into whether cultural diversity and differences are considered as assets or threats. In societies where the belief that it is a richness is developed, they transition to a multicultural structure as a multicultural society. In societies where the belief that it is a threat is developed, they become a multicultural society but cannot become multicultural, and assimilation policies dominate. The concept of multiculturalism, which is a contemporary concept, is also worth researching for the social work science and profession that deals with society and focuses on the social. The transformation of societies into multicultural structures has also brought multicultural social work practice with it. Increasing migration movements and the number of migrants are another factor in bringing the concept of multiculturalism to the agenda of the social work profession. Social work has adopted culturally sensitive social work practices rather than one-size-fits-all standardized practices. In multicultural societies, especially immigrant groups facing challenges such as continuing education with a different educational system from the dominant one, working in low-wage jobs and living in impoverished conditions, encountering language barriers in accessing public services (healthcare, social services, etc.), and leading isolated lives in suburban areas of cities are examples of the problems they encounter in the social sphere. These problems are also an indication that multicultural social work practice is a necessity in multicultural societies. The social work profession attaches importance to the concept of cultural competence and culturally
Referanslar
Akarçay-Ulutaş, D. (2020). Sosyal hizmette kültürel yetkinlik eğitimi: İçeriğe yönelik bir sistematik derleme çalışması. Toplum ve Sosyal Hizmet, 31(3), 1248-1277.
Akbaş, E. (2019). Kuramsal ve uygulama boyutları ile Türkiye’de sığınmacı, mülteci ve göçmenlerle sosyal hizmet. (Der. Filiz Göktuna Yaylacı). London: TransnationalPressLondon, E-Kitap.
Alan, S. (2022). Çokkültürlülükdeneyimleri ve alternatif bir model olarak “halat kültür”. Bingöl Araştırmaları Dergisi, 17, 123-140.
Ando, S. (2017). Teachingnote-ınclusion of diversitycontent in mswcurriculumusing a diversityevent. Journal of SocialWorkEducation, 53(1). 72-78.
Ateş, H. ve Yavuz, Ö. (2017). Göçmen ötekileştirme ve çokkültürlülük. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 1287-1301.
Attepe Özden, S. (2018). Mültecilerle çalışmada kültürel yetkinlik: sosyal hizmet uygulaması için bir çerçeve, Sosyal Hizmet Kongresi: Mülteciler ve Sosyal Hizmet içinde (312-313) İstanbul Aydın Üniversitesi Yayınları.
Aydın, H. (2012). Multicultural educationcurriculumdevelopment in turkey, MediterraneanJournal of SocialSciences,3(3), 277-286.
Bağlı, M. ve Özensel, E. (2013), Çokkültürlü vatandaşlık. Konya: Çizgi Yayınları.
Bauman, Z. (2005). Bireyselleşmiş Toplum. (Çeviren Yavuz Alogan). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
Bennet, T. (2015). Küreselleşme, kimlikler, kültürler. U. Bonet-E. Negrier (Ed.), Ulusal kültürlerin sonu mu? Çeşitlilik sınavında kültür politikaları (11-23). (Çev. Işık Ergüden), İstanbul, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Berry, J. (2009). Living Together in Culturally-Plural Societies: Understanding and Managing Acculturation and Multiculturalism. In Perspectives on Human Development Family, and Culture (227-240), (Edt. Bekman ve Aksu-Koç), Cambridge University Press, New York.
Bostancı, N. (2005). Bir çaresiz stratejinin adı olarak “Türkiyelilik”, çok kültürlülük ve Türkiyelilik.(Edt. M. Çağatay Özdemir),Ankara: Tek Ağaç Yayınları.
Boyle, D. P. ve Springer, A. (2001). Toward a cultural competence measure for social work with specific populations. Journal of Ethnic&Cultural Diversity in SocialWork, 9(3-4), 53-71.
Canatan, K. (1990). Göçmenlerin kimlik arayışı: Konuk işçilikten yerleşik göçmenliğe. İstanbul: Endülüs Yayınları.
Canatan, K. (2002). Hollanda’da çokkültürlü toplum tartışmaları ve karşı-çokkültürcü söylemin analizi. Avrupa Günlüğü, 2, 317-332.
Canatan, K. (2009). Avrupa toplumlarında çokkültürcülük: sosyolojik bir yaklaşım. Journal of International SocialResearch, 1(6), 80-97.
Castles S., De Hass H. ve Miller, M. J. (2014). Theage of migration: lnternational population movements in the modern world. US. New York: Palgrave Macmillan,
Constantine, M., Hage, S. M.,Kindaichi, M. M. ve Bryant, R. M. (2007). Social Justice and multicultural issues: implications for practice and training of counselors and counseling psychologists. Journal of Counselingand Development, 85, 24-29.
Cox, P. ve Geisen, T. (2014). Migration perspectives in social work research: local, national and international contexts. The British Journal of SocialWork, 157-173.
Cree, V.E. (2015). Sosyal hizmetin değişen yapısı. Adams, R., L. Dominelli ve M. Payne. (Der.). Sosyal hizmet temel alanlar ve eleştirel tartışmalariçinde (59- 70). (Çev.: Çağıl Öngen). Ankara: Nika Yayınevi.
Cross, T. L., Bazron, B. J., Dennis, K. W. ve Isaacs, M. R. (1989). Towards a Culturally Compenent System of Care: A Monograph on Effective Services for Minority Children Who Are Severely Emotionally Disturbed. Washington: CASSP Technical Assistance Center Georgetown University Child Development Center.
Cuche, D. (2004). Sosyal bilimlerde kültür kavramı. (Çev. Turgut Arnas), İstanbul: Bağlam Yayınları.
Damgacı, F. (2013). Türkiye’deki akademisyenlerin çokkültürlü eğitime ilişkin tutumları.(Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Yıldız Teknik Üniversitesi. İstanbul.
Doytcheva, M. (2020). Çokkültürlülük (4.Baskı). İstanbul: İletişim Yayınları.
Duman, B. (2011). Çokkültürlülükten ricat mı? İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 3(23), 207-239.
Duyan, V. (2008). Sosyal hizmeti anlamak. Ankara:Sosyal Hizmet Uzmanları Derneği Genel Merkezi, Yayın No. 11.
Eagleton, T. (2011). Kültür yorumları. (Çev. Özge Çelik). İstanbul: Ayrıntı Yayınları
Erdoğan, M., Devlet Karapınar, Y. ve Aydınlı, D. (2013). Türkiye'nin göç politikası, (Ed). Yıldız, M., ve Sobacı, M. Z., Kamu politikası kuram ve uygulama(422-465), Ankara: Adres Yayınları.
Evkuran, M. (2014). Migration, cultural interaction and multiculturalism in global world. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(1), 8-19.
Frıedman, L. (2002). Yatay toplum. (Ed.) Fethi, A., İstanbul: İş Bankası Yayınları.
Gemici, E.ve Çatal, S. (2019). Göç ve çokkültürlülük. Anadolu Strateji Dergisi, 1(1), 51-60.
Giddens, A. (2008). Sosyoloji. (Hzl: C. Güzel), İstanbul: Kırmızı Yayınları.
Gitterman, A. ve Germain, C.B. (2008) The life model of social work practice: Advances in theory and practice. New York: Columbia University Press.
Grisvold, W. (1994). Cultures and societies in changing world. PineForge:Thousand Oaks Publishing House.
Güler, B.A. (2015). Ulusalcılık ve karşıtları. İstanbul: Pozitif Yayıncılık.
Halliday, A. (2012). Migration and multicultural ministries as mission. International Review of Mission, 101(2), 407-414.
Hammar, T. (1985). European immigration policy. Cambridge: Cambridge University Press.
Heywood, A. (2006). Siyaset. (Çev. M. Yıldız ve B. Şahin). Ankara: Adres Yayınları.
IOM (2020). World Migration Report 2020, International Organization for Migration, Geneva.
İlbuğa U. E. (2010). Çokkültürlülük, ulus-ötesilik ve kültürlerarası iletişim yeterliliği. Çankaya UniversityJournal of HumanitiesandSocialSciences, 7(1), 163- 180.
Jongen, C., McCalman, J., Bainbridge, R. ve Clifford, A. (2018). Cultural Competence in Health: A Review of the Evidence. Singapore: Springer.
Kalaycı, H. (2010). Ulus devletin baş ağrısı ayrılıkçılık kanada Quebec örneği. Ankara: Liberte Yayınları.
Keleşoğlu, F. ve Yıldız, R. (2021). Çokkültürcü sosyal hizmet uygulaması ve eklektik perspektif. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9 (Society&Politics), 193-202.
Koca, M. (2021).Uluslararası göç ve sonrası: teoriden pratiğe çokkültürlülük. Kent Akademisi, 14(3), 867-878.
Kroeber, A., ve Kluckhohn, C. (1952). Culture: a criticalreview of concepts and definitions (Papers of The Peabody Museum of American Archaeology and Ethnology, Harvard University, 47(1). Cambridge, Mass: Museum.
Kula, O.B. (2012). Almanya’da Türk kültürü: Çok-kültürlülük ve kültürlerarası eğitim. (Çev. A. Keskin ve S. Gökçe). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Kymlicka, W. (2012). Multiculturalism: Success, failure, and the future.Washington: Migration Policy Institute (MPI).
Kymlicka, W. (2015). Çokkültürlü yurttaşlık. (İkinci Baskı). (Çev. Abdullah Yılmaz). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
Kymlicka, W. (2021). Çoklültürlülüğün düşüşü mü yükselişi mi? (Çev. E. K. Kaya), P. Kivisto (Ed.), Sosyal teori: Kökler ve dallar, içinde (s. 629-644), İstanbul: Islık Yayınları.
Lian, K. F. (2016). Multiculturalism, migration, andthepolitics of identity in singapore. Singapore: SpringerScience+Business Media.
Midgley, J. (1993). Promoting a development focus in the community organization curriculum: Relevance of the African experience. Journal of Social Work Education, 29(3), 269-278.
Miley, K.K.,O’Melia, M. ve DuBois, B. L. (2004). Generalist social work practice an empowering approach. Boston: Allyn-Bacon
Modood, T. (2014). Çokkültürcülük. (İ. Yılmaz çev.). Ankara: Phoenix Yayınları.
NASW. (2001). NASW Standards for Cultural Competence in Social Work Practice.
NASW. (2015). Standards and indicators for cultural competence in social work practice.https://www.socialworkers.org/LinkClick.aspx?fileticket=PonPTDEBrn4%3D&portalid=0 (Erişim Tarihi:10.05.2023).
Oran, B. (2001). Küreselleşme ve azınlıklar. Ankara: İmaj Yayınevi.
Özbesler, C. ve Bulut, I. (2013). Sosyal hizmette genelci yaklaşım ve ekolojik perspektif.Acar, H., N. Cengiz ve E. Akman (Yayına Hazırlayanlar). Sosyal politika ve kamu yönetimi bileşenleriyle sosyal hizmet temelleri ve uygulama Alanları içinde (97-107). İstanbul: Maya Akademi Yayınları.
Özgür, Ö. (2010). Çokkültürcü sosyal hizmet: eleştirel bir bakış. Toplum ve Sosyal Hizmet, 21(2), 89-104.
Özmete, E. ve Arslan, E. (2018). Göç: Transnasyonalizm ve transnasyonal sosyal hizmet. Toplum ve Sosyal Hizmet, 29(1), 173-207.
Parekh, B. (2002). Çokkültürlülüğü. yeniden düşünmek. (Çev. Bilge Tanrıseven). Ankara: Phoenix Yayınları.
Parlak, H. ve Avara, H. (2012). Avustralya/Viktorya’nın dil ve eğitim politikası çerçevesinde Türkçenin öğretimi. International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 1825-1833.
Resnicow, K., Soler, R., Braithwaite, R. L., Ahluwalia, J. S. veButler, J. (2000). Cultural sensitivity in substance use prevention. Journal of Community Psychology, 28(3), 271-290.
Sengstock, M. C. (2009). Voices of Diversity Multi-Culturalism in America, Sipringer, Network.
Sheafor, B.W. ve C.J. Horejsi. (2015). Sosyal hizmet uygulaması temel teknikler ve ilkeler. (Çev. Ed. B. Çiftçi). Ankara: Nika Yayınevi.
Sodowsky, G.R.,Taffe, R.C., Gutkin, T. B. veWise, S. L. (1994). Development and applications of the multicultural counseling inventory: a self-reportmeasure of multicultural competencies. Journal of Counseling Psychology, 41, 137-148.
Şan. M. ve Haşlak, İ. (2012). Asimilasyon ile çokkültürlülük arasında Amerikanana akımını yeniden düşünmek. Akademik İncelemeler Dergisi, 7(1), 29-54.
Teater, B. (2014). Sosyal hizmet kuram ve yöntemler: Uygulama için bir giriş. (Çev. Ed.: Abdullah Karatay). Ankara: Nika Yayınevi.
Tümtaş, M. S. ve Ergun, C. (2016). Göçün toplumsal ve mekânsal yapı üzerindeki etkileri. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 21(4), 1347-1359.
UN. (2017). International Migration Report 2017.New York: UN Department of EconomicandSocialAffairs.
Uzunaslan, Ş. veGökçearslanÇiftçi, E. (2019). Sosyal hizmet uygulamalarında kültürel etkinliği geliştirmenin önemi. Toplum ve Sosyal Hizmet, 30(1), 213-230.
Vatandaş, C. (2002). Çok kültürlülük. İstanbul: Değişim Yayınları.
Verkuyten, M.(2006). Multicultural recognition and ethnic minority rights: a social identity perspective. European Review of Social Psychology, 17(1), 148-184.
Vertovec, S. (2010). Towards Post-multiculturalism? Changing Communities, Conditions and Contexts of Diversity, Blackwell Publishing.
Wallerstein, I. (1990). Culture as the ideological battleground of the modern World System Theory. Culture&Society,7(2),31-55.
Weaver, H.N. (1999). Indigenous people and the social work profession: Defining culturally competent services. Social Work, 44(3), 217-225
Yaman, Ö. M. ve Akyurt, M. A. (2013). Sosyal hizmete kültürel yaklaşım: 2011 Van depremi örneği. Sosyoloji Dergisi, 3(26), 105-144.
Yanık, C. (2013). Etnisite, kimlik ve milliyetçilik kavramlarının sosyolojik analizi.Kaygı, 20(1),225- 237.
Yıldırım, Z. (2013). Avrupa’da çokkültürcülük tartışması: Fransa ve Almanya üzerine bir değerlendirme. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi. İstanbul.
Yılmaz, A. (2007). Romantizmden gerçeğe küreselleşme, Ankara: Minima Yayıncılık.
Zastrow, C. H. (2009). Social work with groups: A comprehensive workbook (7th Ed.). Belmont: Cengage Learning.
Referanslar
Akarçay-Ulutaş, D. (2020). Sosyal hizmette kültürel yetkinlik eğitimi: İçeriğe yönelik bir sistematik derleme çalışması. Toplum ve Sosyal Hizmet, 31(3), 1248-1277.
Akbaş, E. (2019). Kuramsal ve uygulama boyutları ile Türkiye’de sığınmacı, mülteci ve göçmenlerle sosyal hizmet. (Der. Filiz Göktuna Yaylacı). London: TransnationalPressLondon, E-Kitap.
Alan, S. (2022). Çokkültürlülükdeneyimleri ve alternatif bir model olarak “halat kültür”. Bingöl Araştırmaları Dergisi, 17, 123-140.
Ando, S. (2017). Teachingnote-ınclusion of diversitycontent in mswcurriculumusing a diversityevent. Journal of SocialWorkEducation, 53(1). 72-78.
Ateş, H. ve Yavuz, Ö. (2017). Göçmen ötekileştirme ve çokkültürlülük. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 1287-1301.
Attepe Özden, S. (2018). Mültecilerle çalışmada kültürel yetkinlik: sosyal hizmet uygulaması için bir çerçeve, Sosyal Hizmet Kongresi: Mülteciler ve Sosyal Hizmet içinde (312-313) İstanbul Aydın Üniversitesi Yayınları.
Aydın, H. (2012). Multicultural educationcurriculumdevelopment in turkey, MediterraneanJournal of SocialSciences,3(3), 277-286.
Bağlı, M. ve Özensel, E. (2013), Çokkültürlü vatandaşlık. Konya: Çizgi Yayınları.
Bauman, Z. (2005). Bireyselleşmiş Toplum. (Çeviren Yavuz Alogan). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
Bennet, T. (2015). Küreselleşme, kimlikler, kültürler. U. Bonet-E. Negrier (Ed.), Ulusal kültürlerin sonu mu? Çeşitlilik sınavında kültür politikaları (11-23). (Çev. Işık Ergüden), İstanbul, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Berry, J. (2009). Living Together in Culturally-Plural Societies: Understanding and Managing Acculturation and Multiculturalism. In Perspectives on Human Development Family, and Culture (227-240), (Edt. Bekman ve Aksu-Koç), Cambridge University Press, New York.
Bostancı, N. (2005). Bir çaresiz stratejinin adı olarak “Türkiyelilik”, çok kültürlülük ve Türkiyelilik.(Edt. M. Çağatay Özdemir),Ankara: Tek Ağaç Yayınları.
Boyle, D. P. ve Springer, A. (2001). Toward a cultural competence measure for social work with specific populations. Journal of Ethnic&Cultural Diversity in SocialWork, 9(3-4), 53-71.
Canatan, K. (1990). Göçmenlerin kimlik arayışı: Konuk işçilikten yerleşik göçmenliğe. İstanbul: Endülüs Yayınları.
Canatan, K. (2002). Hollanda’da çokkültürlü toplum tartışmaları ve karşı-çokkültürcü söylemin analizi. Avrupa Günlüğü, 2, 317-332.
Canatan, K. (2009). Avrupa toplumlarında çokkültürcülük: sosyolojik bir yaklaşım. Journal of International SocialResearch, 1(6), 80-97.
Castles S., De Hass H. ve Miller, M. J. (2014). Theage of migration: lnternational population movements in the modern world. US. New York: Palgrave Macmillan,
Constantine, M., Hage, S. M.,Kindaichi, M. M. ve Bryant, R. M. (2007). Social Justice and multicultural issues: implications for practice and training of counselors and counseling psychologists. Journal of Counselingand Development, 85, 24-29.
Cox, P. ve Geisen, T. (2014). Migration perspectives in social work research: local, national and international contexts. The British Journal of SocialWork, 157-173.
Cree, V.E. (2015). Sosyal hizmetin değişen yapısı. Adams, R., L. Dominelli ve M. Payne. (Der.). Sosyal hizmet temel alanlar ve eleştirel tartışmalariçinde (59- 70). (Çev.: Çağıl Öngen). Ankara: Nika Yayınevi.
Cross, T. L., Bazron, B. J., Dennis, K. W. ve Isaacs, M. R. (1989). Towards a Culturally Compenent System of Care: A Monograph on Effective Services for Minority Children Who Are Severely Emotionally Disturbed. Washington: CASSP Technical Assistance Center Georgetown University Child Development Center.
Cuche, D. (2004). Sosyal bilimlerde kültür kavramı. (Çev. Turgut Arnas), İstanbul: Bağlam Yayınları.
Damgacı, F. (2013). Türkiye’deki akademisyenlerin çokkültürlü eğitime ilişkin tutumları.(Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Yıldız Teknik Üniversitesi. İstanbul.
Doytcheva, M. (2020). Çokkültürlülük (4.Baskı). İstanbul: İletişim Yayınları.
Duman, B. (2011). Çokkültürlülükten ricat mı? İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 3(23), 207-239.
Duyan, V. (2008). Sosyal hizmeti anlamak. Ankara:Sosyal Hizmet Uzmanları Derneği Genel Merkezi, Yayın No. 11.
Eagleton, T. (2011). Kültür yorumları. (Çev. Özge Çelik). İstanbul: Ayrıntı Yayınları
Erdoğan, M., Devlet Karapınar, Y. ve Aydınlı, D. (2013). Türkiye'nin göç politikası, (Ed). Yıldız, M., ve Sobacı, M. Z., Kamu politikası kuram ve uygulama(422-465), Ankara: Adres Yayınları.
Evkuran, M. (2014). Migration, cultural interaction and multiculturalism in global world. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(1), 8-19.
Frıedman, L. (2002). Yatay toplum. (Ed.) Fethi, A., İstanbul: İş Bankası Yayınları.
Gemici, E.ve Çatal, S. (2019). Göç ve çokkültürlülük. Anadolu Strateji Dergisi, 1(1), 51-60.
Giddens, A. (2008). Sosyoloji. (Hzl: C. Güzel), İstanbul: Kırmızı Yayınları.
Gitterman, A. ve Germain, C.B. (2008) The life model of social work practice: Advances in theory and practice. New York: Columbia University Press.
Grisvold, W. (1994). Cultures and societies in changing world. PineForge:Thousand Oaks Publishing House.
Güler, B.A. (2015). Ulusalcılık ve karşıtları. İstanbul: Pozitif Yayıncılık.
Halliday, A. (2012). Migration and multicultural ministries as mission. International Review of Mission, 101(2), 407-414.
Hammar, T. (1985). European immigration policy. Cambridge: Cambridge University Press.
Heywood, A. (2006). Siyaset. (Çev. M. Yıldız ve B. Şahin). Ankara: Adres Yayınları.
IOM (2020). World Migration Report 2020, International Organization for Migration, Geneva.
İlbuğa U. E. (2010). Çokkültürlülük, ulus-ötesilik ve kültürlerarası iletişim yeterliliği. Çankaya UniversityJournal of HumanitiesandSocialSciences, 7(1), 163- 180.
Jongen, C., McCalman, J., Bainbridge, R. ve Clifford, A. (2018). Cultural Competence in Health: A Review of the Evidence. Singapore: Springer.
Kalaycı, H. (2010). Ulus devletin baş ağrısı ayrılıkçılık kanada Quebec örneği. Ankara: Liberte Yayınları.
Keleşoğlu, F. ve Yıldız, R. (2021). Çokkültürcü sosyal hizmet uygulaması ve eklektik perspektif. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9 (Society&Politics), 193-202.
Koca, M. (2021).Uluslararası göç ve sonrası: teoriden pratiğe çokkültürlülük. Kent Akademisi, 14(3), 867-878.
Kroeber, A., ve Kluckhohn, C. (1952). Culture: a criticalreview of concepts and definitions (Papers of The Peabody Museum of American Archaeology and Ethnology, Harvard University, 47(1). Cambridge, Mass: Museum.
Kula, O.B. (2012). Almanya’da Türk kültürü: Çok-kültürlülük ve kültürlerarası eğitim. (Çev. A. Keskin ve S. Gökçe). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Kymlicka, W. (2012). Multiculturalism: Success, failure, and the future.Washington: Migration Policy Institute (MPI).
Kymlicka, W. (2015). Çokkültürlü yurttaşlık. (İkinci Baskı). (Çev. Abdullah Yılmaz). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
Kymlicka, W. (2021). Çoklültürlülüğün düşüşü mü yükselişi mi? (Çev. E. K. Kaya), P. Kivisto (Ed.), Sosyal teori: Kökler ve dallar, içinde (s. 629-644), İstanbul: Islık Yayınları.
Lian, K. F. (2016). Multiculturalism, migration, andthepolitics of identity in singapore. Singapore: SpringerScience+Business Media.
Midgley, J. (1993). Promoting a development focus in the community organization curriculum: Relevance of the African experience. Journal of Social Work Education, 29(3), 269-278.
Miley, K.K.,O’Melia, M. ve DuBois, B. L. (2004). Generalist social work practice an empowering approach. Boston: Allyn-Bacon
Modood, T. (2014). Çokkültürcülük. (İ. Yılmaz çev.). Ankara: Phoenix Yayınları.
NASW. (2001). NASW Standards for Cultural Competence in Social Work Practice.
NASW. (2015). Standards and indicators for cultural competence in social work practice.https://www.socialworkers.org/LinkClick.aspx?fileticket=PonPTDEBrn4%3D&portalid=0 (Erişim Tarihi:10.05.2023).
Oran, B. (2001). Küreselleşme ve azınlıklar. Ankara: İmaj Yayınevi.
Özbesler, C. ve Bulut, I. (2013). Sosyal hizmette genelci yaklaşım ve ekolojik perspektif.Acar, H., N. Cengiz ve E. Akman (Yayına Hazırlayanlar). Sosyal politika ve kamu yönetimi bileşenleriyle sosyal hizmet temelleri ve uygulama Alanları içinde (97-107). İstanbul: Maya Akademi Yayınları.
Özgür, Ö. (2010). Çokkültürcü sosyal hizmet: eleştirel bir bakış. Toplum ve Sosyal Hizmet, 21(2), 89-104.
Özmete, E. ve Arslan, E. (2018). Göç: Transnasyonalizm ve transnasyonal sosyal hizmet. Toplum ve Sosyal Hizmet, 29(1), 173-207.
Parekh, B. (2002). Çokkültürlülüğü. yeniden düşünmek. (Çev. Bilge Tanrıseven). Ankara: Phoenix Yayınları.
Parlak, H. ve Avara, H. (2012). Avustralya/Viktorya’nın dil ve eğitim politikası çerçevesinde Türkçenin öğretimi. International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 1825-1833.
Resnicow, K., Soler, R., Braithwaite, R. L., Ahluwalia, J. S. veButler, J. (2000). Cultural sensitivity in substance use prevention. Journal of Community Psychology, 28(3), 271-290.
Sengstock, M. C. (2009). Voices of Diversity Multi-Culturalism in America, Sipringer, Network.
Sheafor, B.W. ve C.J. Horejsi. (2015). Sosyal hizmet uygulaması temel teknikler ve ilkeler. (Çev. Ed. B. Çiftçi). Ankara: Nika Yayınevi.
Sodowsky, G.R.,Taffe, R.C., Gutkin, T. B. veWise, S. L. (1994). Development and applications of the multicultural counseling inventory: a self-reportmeasure of multicultural competencies. Journal of Counseling Psychology, 41, 137-148.
Şan. M. ve Haşlak, İ. (2012). Asimilasyon ile çokkültürlülük arasında Amerikanana akımını yeniden düşünmek. Akademik İncelemeler Dergisi, 7(1), 29-54.
Teater, B. (2014). Sosyal hizmet kuram ve yöntemler: Uygulama için bir giriş. (Çev. Ed.: Abdullah Karatay). Ankara: Nika Yayınevi.
Tümtaş, M. S. ve Ergun, C. (2016). Göçün toplumsal ve mekânsal yapı üzerindeki etkileri. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 21(4), 1347-1359.
UN. (2017). International Migration Report 2017.New York: UN Department of EconomicandSocialAffairs.
Uzunaslan, Ş. veGökçearslanÇiftçi, E. (2019). Sosyal hizmet uygulamalarında kültürel etkinliği geliştirmenin önemi. Toplum ve Sosyal Hizmet, 30(1), 213-230.
Vatandaş, C. (2002). Çok kültürlülük. İstanbul: Değişim Yayınları.
Verkuyten, M.(2006). Multicultural recognition and ethnic minority rights: a social identity perspective. European Review of Social Psychology, 17(1), 148-184.
Vertovec, S. (2010). Towards Post-multiculturalism? Changing Communities, Conditions and Contexts of Diversity, Blackwell Publishing.
Wallerstein, I. (1990). Culture as the ideological battleground of the modern World System Theory. Culture&Society,7(2),31-55.
Weaver, H.N. (1999). Indigenous people and the social work profession: Defining culturally competent services. Social Work, 44(3), 217-225
Yaman, Ö. M. ve Akyurt, M. A. (2013). Sosyal hizmete kültürel yaklaşım: 2011 Van depremi örneği. Sosyoloji Dergisi, 3(26), 105-144.
Yanık, C. (2013). Etnisite, kimlik ve milliyetçilik kavramlarının sosyolojik analizi.Kaygı, 20(1),225- 237.
Yıldırım, Z. (2013). Avrupa’da çokkültürcülük tartışması: Fransa ve Almanya üzerine bir değerlendirme. (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi. İstanbul.
Yılmaz, A. (2007). Romantizmden gerçeğe küreselleşme, Ankara: Minima Yayıncılık.
Zastrow, C. H. (2009). Social work with groups: A comprehensive workbook (7th Ed.). Belmont: Cengage Learning.
