Melikzâde Şehriyâr ve Erdevân Şâh Hikâyesinin Metindilbilim Çözümlemesi
Özet
Bu çalışmada, Divan Edebiyatı döneminde yazılmış olan Melikzâde Şehriyâr ve Erdevân Şâh Hikâyesi'nin metindilbilim çözümlemesi yapılmıştır. Metin, bir iletişim bağlamında sözlü veya yazılı olarak üretilen bir dil dizgesinin bütünüdür. Metindilbilim, metinlerin yapılarını, türlerini, bildirişimsel işlevlerini ve metinsellik koşullarını inceler. Bu çalışmada, Melikzâde Şehriyâr ve Erdevân Şâh Hikâyesi'nin metinsellik durumu ve anlaşılırlık durumu çağdaş dil bilimin kurallarına göre analiz edilmiştir. Bu analiz, metnin anlaşılıp yorumlanmasında dil ve edebiyat öğretiminin her alanında uygulanabilir. Melikzâde Şehriyâr ve Erdevân Şâh Hikâyesi, 16. yüzyılın sonu ile 17. yüzyılın başlarında Medhî Derviş Hasan tarafından yazılmıştır. Bu çalışma, metnin dilbilimsel özelliklerini ortaya çıkarmak ve anlaşılırlık durumunu tespit etmek amacıyla yapılmıştır.
In this study, a text linguistic analysis of the Melikzâde Şehriyâr and Erdevân Şâh Hikâyesi, written during the Ottoman Divan Literature period, has been conducted. A text is the entirety of a language system produced orally or in writing within a communication context. Text linguistics examines the structures, genres, communicative functions, and conditions of textuality of texts. In this study, the textuality and comprehensibility of the Melikzâde Şehriyâr and Erdevân Şâh Hikâyesi have been analyzed according to the rules of contemporary linguistics. This analysis can be applied in all areas of language and literature education for understanding and interpreting the text. The Melikzâde Şehriyâr and Erdevân Şâh Hikâyesi was written by Medhî Derviş Hasan at the end of the 16th century and the beginning of the 17th century. This study aims to reveal the linguistic characteristics of the text and determine its comprehensibility.
Referanslar
Akçataş, A., Arı, E. (2018). Anlambiliminin Eş Anlamlılık Sorunu. Avrasya Dil Eğitimi ve Araştırmaları Dergisi, 2 (2), 126-152.
Aksan, D. (1999). Şiir Dili ve Türk Şiir Dili. Engin Yay.
Aksan, D. (2000). Türkiye Türkçesinin Dünü, Bugünü, Yarını. Bilgi Yay.
Aksan, D. (2016). Anlambilim/Anlambilim Konuları ve Türkçenin Anlambilimi. Bilgi Yay.
Aktulum, K. (2000). Metinlerarası İlişkiler. Öteki Yay.
Altun, M. (2004). Eski Metinlerde Bir Semantik İnceleme. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 0 (7), 86-99.
And, M. (1967). Meddah, Meddahlık, Meddahlar. Türk Dili, XVII (195), 236-247.
Aşkın Balcı, H. (2018). Metindilbilimin ABC’si. SAY Yay..
Ateş, A. (1955). “Türk Halk Hikâyelerinde İbn Sînâ”. Türkiyat Mecmuası, (XII), 265-275.
Aydemir, İ. A. (2010). Türkçede Zaman ve Görünüş Sistemi. Grafiker Yay..
Balyemez, S. (2010). Dede Korkut Hikâyeleri’nin Metin Dil Bilimsel Yapısı. (Yayımlanmamış doktora tezi). Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Banarlı, N. S. (1997). Halk Hikayeleri ve Medhî Derviş Hasan. Resimli Türk Edebiyatı Tarihi. C. I-II. MEB Yay..
Beaugrande, R. ve Dressler, W. U. (1981). Introduction to Text Linguistics. Longman.
Bulak, Ş. (2017). Türkçede Gereklilik İfadesinin Kip Hüviyeti Kazanmadan Önceki Gelişim Süreci. EKEV Akademi Dergisi, 0 (72), 337-355.
Bulut, F. (2018). ‘Metinlerarasılık’ Kavramının Kuramsal Çerçevesi. Edebi Eleştiri Dergisi, 2 (1), 1-19.
Coşkun, E. (2005). İlköğretim Öğrencilerinin Öyküleyici Anlatımlarında Bağdaşıklık Tutarlılık ve Metin Elementleri (Yayımlanmamış doktora tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
Çiçek, M. (2001). Dil Olgusuna Genel Bir Bakış. Kur’an ve Dil Dilbilim ve Hermenötik Sempozyumu. Yüzüncü Yıl Üniversitesi.
Demir, N., Yılmaz, E. (2006). Türk Dili El Kitabı. Grafiker Yay.
Demirci, K. (2014). Zamirler-Dilbilimsel Bir Bakış. Akçağ Yay.
Dilidüzgün, Ş. (2017). Metindilbilim ve Türkçe Öğretimi. Anı Yay.
Dressler, W.- Beaugrande, R. A. (1981). İntroduction to Text Linguistics. Longman.
Durmuş, İ. (2003). Meâni, TDV İslam Ansiklopedisi (28), 204-205.
Ergin, M. (1998). Türk Dilbilgisi. Bayrak Yay..
Guiraud, P. (1975). Anlambilim La Sémantique (çev. Berke Vardar). Gelişim Yay..
Gülsevin, G. (2002). Eski Türkiye Türkçesinde "İstek Kipi" Üzerine. İlmi Araştırmalar.
Gülsevin, G.- Boz, E. (2004). Eski Anadolu Türkçesi. Gazi Kitabevi.
Günay, D. (2007). Sözcükbilime Giriş. Multilingual Yay.
Günay, V. D. (2013). Söylem Çözümlemesi. Papatya Yay.
Halliday, M. A. K. ve Hasan, R. (1976). Cohesion in English. Longman.
Hirik, S. (2020). Türkçede Bağdaşıklık ve Bağdaşıklık Unsurları: Kürk Mantolu Madonna İncelemesi. Hacı Bektaşi Veli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(10), 221-238.
Hjelmslev, L. (1975). Résumé of a Theory of Language. Travaux du Cercle linguistique de Copenhague, vol. XVI. Nordisk Sprog- og Kulturforlag.
İnce, A. (1998). “Medhî’nin Rıdvan Şah Hikâyesi”. Bir: Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi. Prof. Dr. Kemal Eraslan Armağan Sayısı, (9-10), 273-308.
Johanson, L. (2016). Türkçede Görünüş (Çev. Nurettin Demir). Grafiker Yay..
Karaağaç, G. (2013). Anlam (Anlam Bilimi ve İletişim). Kesit Yay..
Karçığa, S. (2015). Dede Korkut Kitabı’nın anlam Bilimsel Çözümlenmesinde Kavram Alanının Rolü. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Kaya, H. (2013). “Derviş Hasan Medhî’nin Bilinmeyen Bir Eseri: Menâkıb-ı Dervîş Hâkî”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6 (26), 275-297.
Kıran, Z. ve E. Kıran A. (2013). Dilbilime Giriş (Dilbilgisinden Dilbilime). Seçkin Yay..
Kocaman, A. (2009). Söylem Üzerine. ODTÜ Yay.
Korkmaz, Z. (2009). Türkiye Türkçesi Grameri-Şekil Bilgisi. Türk Dil Kurumu Yay..
Kristeva, J. (1969). Séméiotiké. Recherches pour une sémanalyse.
Külebi, O. (1990). Türkçede Eksilti Tümceleri. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 7 (1-2) 117-137.
Leech, G. (1981). Semantics. The Study of Meaning, Penguin Books.
Lyons, J. (1983). Kuramsal Dilbilime Giriş (Çev: Ahmet Kocaman). Olgaç Basımevi.
Nutku, Ö. (1997). Meddahlık ve Meddah Hikâyeleri. AKM Yay.
Ozil, Ş. - Şenöz, C. (1996). “Türkçede “Bu”, “Şu” Sözcükleri”. X. Dilbilim Kurultayı Bildirileri, 27-40.
Özkan E. (2022). Nehcü’l-Ferādīs’in Metindilbilimsel Yapısı(1. Bap). (Yayımlanmamış Doktora tezi). Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
Özkan, B.(2004). “Metindilbilimi, Metindilbilimsel Bağdaşıklık ve Haldun Taner‟in Onikiye Bir Var‟ Adlı Öyküsünde Metindilbilimsel Bağdaşıklık Görünümleri”, Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14 (1), 167-182.
Özkan, M. (2000). Türk Dilinin Gelişme Alanları ve Eski Anadolu Türkçesi. Filiz Kitabevi.
Parlak, H. (2009). Kutadgu Bilig’in Metindilbilimsel Yapısı (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Sarıkaya M. (2008). Türkçede neçe> niçe> neçe “ne kadar?” ve neçe> nice> nece “nasıl?” Gelişmesi. Turkish Studies, 548-562.
Saussure, F. de (1998). Genel Dilbilim Dersleri (çev. Berke Vardar). Multilingual Yay..
Seçkin, P. (2014). Anlama ve Anlatma Sürecinde Kip ve Kiplik. Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Elektronik Dergisi , 7(7-16).
Seyhan, N.(200). “Medhî Divanı (İnceleme-Transkripsiyonlu Metin) I-II”. (Yayımlanmamış doktora tezi). Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Şenlik, A. Ş. (2014). Osmanlı Türkçesinin Öncü Bağlaçları Hakkında. FSM İlmî Araştırmalar İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, 4.
Şenöz, C. A.(2005). Metindilbilim ve Türkçe. Multılıngual Yay..
Tiken, K. (2004). Eski Türkiye Türkçesinde Edatlar, Bağlaçlar, Ünlemler ve Zarf-Fiiller. Türk Dil Kurumu Yay..
Tokay, Y. (2017). Anlambilimi Açısından Kitâb-u Gülistân Bi't-türkî (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Torusdağ, G., Aydın İ. (2017). Metindilbilim ve örnek metin çözümlemeleri. Pegem Akademi Yay..
Trier, J. (1969). Kelime Alanları ve Kavram Alanları Üzerine( Çev. Hüseyin Sesli), Atatürk Üniversitesi Yay..
Türk V. (2014). Esrâr-ı Hikmet (İbni Sinâ’nın Maceraları). Kesit Yay..
Türkçe Sözlük (1998). TDK Yayınları. Ankara.
Ullmann, S. (1978). Anlambilimi (Çeviren: Ahmet Kocaman). Türk Dili Dil ve Edebiyat Dergisi, XXXVIII, 355-363.
Uzun, S. L. (1995). Orhon Yazıtlarının Metindilbilimsel Yapısı. Simurg Yay...
Üstünova, Kerime (2004). Dilek Kiplerinde Zaman Kavramı. Türk Dili Dil ve Edebiyat Dergisi, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 635, 678-686.
Üstünova, K.(2005). “Türkçede Zaman Kavramı ve İşlenişi”. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9, 187–201.
Van Dijk, T. A. (2010). The Semantics and Pragmatics of Functional Coherence. Studies in the Pragmatics of Discourse. De Gruyter Mouton.
Vardar, B. (1998). Açıklamalı Dilbilim Terimleri Sözlüğü. ABC Kitabevi.
Venderyes, V. J. (2001). Dil ve Düşünce (Çev. Berke Vardar). Multilingual Yay..
Weisgerber, L. (1968). Dilbilim Metot Bilgisi (Çev. Hüseyin Sesli). Atatürk Üniversitesi Basımevi.
Yaylagül Ö. (2010). Ebvâb-ı Şifâ Metin Dilbilimsel Bir İnceleme. KÖKSAV.
Yıldırım, S.(2008) Türkçe Derlemlerdeki Artgönderimlerin Tümdengelimli ve Tümevarımlı Yöntemlerle Çözümlenmesi. ( Yayımlanmamış Doktora Tezi). Trakya Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
Yiğit H.(2021) Süleyman-Nâme-İ Kebîr (40. Cilt) Semantik İnceleme-Metin-Dizin-Tıpkı Basım. (Yayımlanmamış doktora tezi). Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Yiğit, H. (2023). Rıdvân Şâh Hikâyesinin Yeni Nüshası Üzerine Değerlendirmeler. Dede Korkut Uluslararası Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, (30), s. 281-292.
İnternet Kaynakları
Yayınlanan
Lisans
LisansBu İnternet Sitesi içeriğinde yer alan tüm eserler (yazı, resim, görüntü, fotoğraf, video, müzik vb.) Akademisyen Kitabevine ait olup, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceca Kanunu kapsamında korunmaktadır. Bu hakları ihlal eden kişiler, 5846 sayılı Fikir ve Sanat eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan hukuki ve cezai yaptırımlara tabi olurlar. Yayınevi ilgili yasal yollara başvurma hakkına sahiptir.
