Yabancılara Türkçe Öğretiminde Sesletim
Özet
Dilin temeli sestir, doğal olarak dil her şeyden önce sözlü iletişim aracıdır. Sese, konuşmaya ve dinlemeye dayalı bir iletişim türü olan sözlü iletişimin etkili olmasında doğru ve amaca uygun sesletim oldukça önemlidir. Kişiler arası iletişimde duyguların, düşüncelerin, isteklerin, niyetin tam olarak karşıdaki kişiye aktarılması, sözcüklerin doğru sesletilmesinin yanı sıra dilin söyleyiş özelliklerinin farkına varılması, bunların tanınması ve doğru şekilde üretilebilmesi ile mümkündür. Nitekim iletişim sürecinde seslerin tam ve doğru çıkarılması iletinin anlamsal niteliklerinin alıcıya her zaman doğru iletildiğini göstermez. Bu bağlamda sesletim erek (hedef) dilde iletişim yetkinliğinin odak noktasıdır. İyi edinilmiş sesletim becerisi diğer dil becerilerinin gelişmesine de katkı da bulunacak, iletişimin etkililiğini ve akıcılığını artıracak ve yabancı dil öğrenen bireylerin kendilerini doğru ifade etmelerinde öz güven duymalarını sağlayacaktır. Erek dildeki seslerin özellikleri, sesbirimler yani ses, hece ve sözcüklerdeki ayrımlardan oluşan parçalı ve konuşmanın müzikal ve tonal niteliklerini kapsayan parçalarüstü (bürünsel) birimlerden oluşmaktadır. Sesletim becerisi de parçalı ve parçalarüstü birimlerin birleşimidir. Yabancı dil öğretiminde gerçekleştirilen sesletim eğitiminde yalnızca seslerin tam ve doğru edinimine ve çıkarımına odaklanılmakta başka bir ifadeyle sesletim eğitimi parçalı birimlere indirgenmekte iletinin anlamını yaratma, anlam ayırt etme veya değiştirme, bağlamdan çıkarsama yapma, duyuşsal bilgi aktarma gibi işlevleri bulunan parçalarüstü (bürünsel) özellikler ihmal edilmektedir. Yani erek dil yalnızca ses sisteminden ibaret görülmektedir. Bürünsel özellikleri iyi edinmek, iletişimde çatışmaların engellenmesi ve anlaşılabilirliğin sağlanması için erek dilin kurallarını uygulamak ve seslerini bilmek kadar önemlidir. Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde de diğer dillerin öğretim süreçlerinde olduğu gibi sesletim eğitiminin ihmal edildiği bilinmektedir. Söz konusu ihmalin temelinde her şeyden önce beceriyi kazandırmanın zorluğu yatmaktadır. Elbette Türkçeyi öğrenen bireylere ana dil konuşuru düzeyinde sesletim becerisi kazandırmak ilk zamanlarda gerçekçi bir beklenti değildir. Fakat dil öğretim sürecinin başından itibaren tüm basamaklara yayılmış, planlı ve uygulamaya dönük sesletim eğitimi, bireylerin etkili iletişim becerilerinin artmasına, konuşma kaygılarının azalmasına, öz güvenlerinin gelişmesine katkı sağlayacaktır. Bu bağlamda bölümde öncelikle sesletim becerisi açıklanmış ve sesletim eğitimine yönelik etkinlik uygulamalarına yer verilmiştir.
Referanslar
Aksan, D. (1997). Anlambilim, Anlambilim Konuları ve Türkçenin Anlambilimi. Ankara: Engin Yayınevi. Aksan, D. (2015). Her Yönüyle Dil, Ana Çizgileriyle Dilbilim (6. Baskı). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Arimilli M., Kanuri A.K., ve Kokkirigadda, W. K. (2016). Innovative methods in teaching pronunciation. International Journal of Science Technology and Management, 5(8), 108-112.
Banguoğlu, T. (1995). Türkçenin Grameri. Ankara: TDK Yayınları.
Bekâr, İ. P. (2013). Dilin algılanması ve anlamlandırılmasında bürün dizgesinin beyindeki işlemlenişi. Dilbilim Araştırmaları Dergisi, 2, 1-18.
Bilgegil, M. Kaya (1984). Türkçe Dilbilgisi. İstanbul: Dergâh Yayınevi.
Bilgin, M. (2006). Anlamdan Anlatıma Türkçemiz (2. Baskı) Ankara: Anı Yayınevi.
Bowen, J. D. (1972). Contextualizing pronunciation practice in the ESOL classroom. TESOL Quarterly, 6, 83-94. Busa, M. G. (2008). New perspectives in teaching pronunciation, 165-182.
Brown, D.H. 1997. Principles of Language Learning and Teaching. (3rd ed.) New Jersey: Prentice Hall Regents. Coşkun, M. V. (2000). Türkiye Türkçesinde Vurgu, Ton ve Ezgi. Türk Dili Araştırmaları, 584, s.126-130.
Coşkun, M. V., Açık, N. ve Çetin, D. (2005). Prosodik Unsurların Şiir Okuma Yoluyla Beceri Olarak Kazandırılmasında Bilgi- sayarlı Öğretim. V. Uluslararası Eğitim Teknolojileri Konferansı Bildiri Kitabı, s.714-717, Sakarya, Türkiye.
Crystal, D. (2008). A dictionary of linguistics and phonetics. Oxford: Blackwell Press.
Çetin, D. (2007). Türkçe Eğitimi Bölümü Mezunu Öğrenciler ile Birinci Sınıf Öğrencilerinin Sesli Okuma Becerilerinin Parça- larüstü Birimler Açısından Karşılaştırılması (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Muğla Üniversitesi.
Çongur, H. R. (1999). Söz sanatı ve güzel söz söyleme. Ankara: TRT EĞİTİM.
Derwing, T. M. ve Munro, M. J. (2005). Second Language Accent and Pronunciation Teaching: A Research-Based Approach.
TESOL Quarterly, 39(3), 379- 397.
Dursunoğlu, H. (2010). Türkiye Türkçesinde Vurgu. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7 (1), s.267-276.
Eker, S. (2010). Ünlülerin Temel Özellikleri Üzerine Birkaç Not. Turkish Studies ,5(4), 305-321.
Erdem, İ. ve Deniz, K. (2014). Güzel Konuşma Kurslarında Verimliliği Artırmaya Yönelik Bir Alan Araştırması/A Scope Re- search on Related to Improve Prolificness in Eloquence Courses. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5 (10), 75-90.
Ergenç, İ. (2002). Konuşma dili ve Türkçenin söyleyiş sözlüğü. İstanbul: Multilingual Yayınları.
Gilakjani, A. P. (2016). English pronunciation instruction: A Literature Review. International Journal of Research in English Education, 1(1), 1-6.
Güler, E. ve Hengirmen, M. (2005). Ses Bilimi ve Diksiyon. Ankara: Engin Yayınları. Güneş, S. (2003). Türk Dili Bilgisi. İzmir.
Güzel, A. ve Barın, E. (2013). Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi. Ankara: Akçağ Yayınları. Harmer, J. (2007). The Practice of English Language Teaching (4. Ed). Harlow: Pearson Longman. Hengirmen, M. (2007). Türkçe Dilbilgisi (9. Baskı). Ankara: Engin Yayınevi.
Hudson, R.F., Lane, H.B., ve Pullen, P.C. (2005). Reading fluency assessment and instruction: What, why, and how? The Rea- ding Teacher, 58, 702–714.
Karatay, H. ve Tekin, G. (2019). Konuşma eğitiminin bürün özellikleri ve öğretimi. Kesit Akademi Dergisi, 5(18), s.1-28. Kenworthy, J. (1987). Teaching English pronunciation. New York: Longman.
Kurudayıoğlu, M. (2011). Konuşma Eğitimi. İstanbul: Kriter Yayınevi.
Morley, J. (1998). Trippingly on the tongue: putting serious speech/pronunciation ınstruction back in the TESOL equation.
ESL Magazine, 20-23.
Odisho, E. Y. (2014). Pronunciation is in the brain not in the mouth: a cognitive approach to teaching it. USA: Gorgias Press. Özdemir, E. (1996). Güzel ve etkili konuşma sanatı. İstanbul: Remzi Kitabevi.
Özer, B. ve Korkmaz, C. (2016) Yabancı dil öğretiminde öğrenci başarısını etkileyen unsurlar. Ekev Akademi Dergisi, 20(67), 59-84.
Özkan, M. (2008). İnsan, dil ve İletişim. İstanbul: 3F Yayınevi.
Paulston, C. B. ve Burder, M. N. (1976). Teaching English as a Second Language, Techniques and Procedures. Cambridge: Winthrop Puplishers, Inc.
Rocio, S. A. (2012). The Importance of Teaching Listening and Speaking Skills. Yüksek Lisans Tezi, Madrid: Facultad de Edu- cación Universidad Complutense.
Scarcella, R. ve Oxford, R.L. (1994). Second Language Pronunciation: State of the Art in Instruction System, 22 (2), 221-230. Scovel, T. (1969). Foreign accents, language acquisition, and cerebral dominance. Language Learning, 19(3–4), 245–253.
Şenel, M. (2006). Suggestions for Beautifying the Pronunciation of EFL Learners in Turkey. Journal of Language and Linguistic Studies, 2(1).
Tekin, G. (2020a). Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretiminde Sesletim Eğitimi (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Bolu.
Tekin, G. (2020b). Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde sesletim eğitimi. Halit Karatay (Ed.). Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi el kitabı içinde (s. 349-372). Ankara: Pegem Akademi.
Topbaş, S. (2017). Dil ve Kavram Gelişimi. Ankara: Kök Yayıncılık.
Ülkü, G. (1998). Yanlışları ve Doğrularıyla Güzel Konuşma ve Dilimize Yerleşmiş Arapça ve Farsça Sözcükleri Okuma Kıla- vuzu. İstanbul: Bilgi Yayınevi.
Yoshida, M. T. (2016). Beyond Repeat After Me. Virginia: Tesol Press.
Whalley, K. ve Hansen, J. (2006), The Role of Prosodic Sensitivity in Children’s Reading Development. Journal of Research in Reading, 29, 288-303.
Wong, R. (1987). Teaching Pronunciation: Focus on English Rhythm and Intonation. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall Regents.
Referanslar
Aksan, D. (1997). Anlambilim, Anlambilim Konuları ve Türkçenin Anlambilimi. Ankara: Engin Yayınevi. Aksan, D. (2015). Her Yönüyle Dil, Ana Çizgileriyle Dilbilim (6. Baskı). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Arimilli M., Kanuri A.K., ve Kokkirigadda, W. K. (2016). Innovative methods in teaching pronunciation. International Journal of Science Technology and Management, 5(8), 108-112.
Banguoğlu, T. (1995). Türkçenin Grameri. Ankara: TDK Yayınları.
Bekâr, İ. P. (2013). Dilin algılanması ve anlamlandırılmasında bürün dizgesinin beyindeki işlemlenişi. Dilbilim Araştırmaları Dergisi, 2, 1-18.
Bilgegil, M. Kaya (1984). Türkçe Dilbilgisi. İstanbul: Dergâh Yayınevi.
Bilgin, M. (2006). Anlamdan Anlatıma Türkçemiz (2. Baskı) Ankara: Anı Yayınevi.
Bowen, J. D. (1972). Contextualizing pronunciation practice in the ESOL classroom. TESOL Quarterly, 6, 83-94. Busa, M. G. (2008). New perspectives in teaching pronunciation, 165-182.
Brown, D.H. 1997. Principles of Language Learning and Teaching. (3rd ed.) New Jersey: Prentice Hall Regents. Coşkun, M. V. (2000). Türkiye Türkçesinde Vurgu, Ton ve Ezgi. Türk Dili Araştırmaları, 584, s.126-130.
Coşkun, M. V., Açık, N. ve Çetin, D. (2005). Prosodik Unsurların Şiir Okuma Yoluyla Beceri Olarak Kazandırılmasında Bilgi- sayarlı Öğretim. V. Uluslararası Eğitim Teknolojileri Konferansı Bildiri Kitabı, s.714-717, Sakarya, Türkiye.
Crystal, D. (2008). A dictionary of linguistics and phonetics. Oxford: Blackwell Press.
Çetin, D. (2007). Türkçe Eğitimi Bölümü Mezunu Öğrenciler ile Birinci Sınıf Öğrencilerinin Sesli Okuma Becerilerinin Parça- larüstü Birimler Açısından Karşılaştırılması (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Muğla Üniversitesi.
Çongur, H. R. (1999). Söz sanatı ve güzel söz söyleme. Ankara: TRT EĞİTİM.
Derwing, T. M. ve Munro, M. J. (2005). Second Language Accent and Pronunciation Teaching: A Research-Based Approach.
TESOL Quarterly, 39(3), 379- 397.
Dursunoğlu, H. (2010). Türkiye Türkçesinde Vurgu. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7 (1), s.267-276.
Eker, S. (2010). Ünlülerin Temel Özellikleri Üzerine Birkaç Not. Turkish Studies ,5(4), 305-321.
Erdem, İ. ve Deniz, K. (2014). Güzel Konuşma Kurslarında Verimliliği Artırmaya Yönelik Bir Alan Araştırması/A Scope Re- search on Related to Improve Prolificness in Eloquence Courses. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5 (10), 75-90.
Ergenç, İ. (2002). Konuşma dili ve Türkçenin söyleyiş sözlüğü. İstanbul: Multilingual Yayınları.
Gilakjani, A. P. (2016). English pronunciation instruction: A Literature Review. International Journal of Research in English Education, 1(1), 1-6.
Güler, E. ve Hengirmen, M. (2005). Ses Bilimi ve Diksiyon. Ankara: Engin Yayınları. Güneş, S. (2003). Türk Dili Bilgisi. İzmir.
Güzel, A. ve Barın, E. (2013). Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi. Ankara: Akçağ Yayınları. Harmer, J. (2007). The Practice of English Language Teaching (4. Ed). Harlow: Pearson Longman. Hengirmen, M. (2007). Türkçe Dilbilgisi (9. Baskı). Ankara: Engin Yayınevi.
Hudson, R.F., Lane, H.B., ve Pullen, P.C. (2005). Reading fluency assessment and instruction: What, why, and how? The Rea- ding Teacher, 58, 702–714.
Karatay, H. ve Tekin, G. (2019). Konuşma eğitiminin bürün özellikleri ve öğretimi. Kesit Akademi Dergisi, 5(18), s.1-28. Kenworthy, J. (1987). Teaching English pronunciation. New York: Longman.
Kurudayıoğlu, M. (2011). Konuşma Eğitimi. İstanbul: Kriter Yayınevi.
Morley, J. (1998). Trippingly on the tongue: putting serious speech/pronunciation ınstruction back in the TESOL equation.
ESL Magazine, 20-23.
Odisho, E. Y. (2014). Pronunciation is in the brain not in the mouth: a cognitive approach to teaching it. USA: Gorgias Press. Özdemir, E. (1996). Güzel ve etkili konuşma sanatı. İstanbul: Remzi Kitabevi.
Özer, B. ve Korkmaz, C. (2016) Yabancı dil öğretiminde öğrenci başarısını etkileyen unsurlar. Ekev Akademi Dergisi, 20(67), 59-84.
Özkan, M. (2008). İnsan, dil ve İletişim. İstanbul: 3F Yayınevi.
Paulston, C. B. ve Burder, M. N. (1976). Teaching English as a Second Language, Techniques and Procedures. Cambridge: Winthrop Puplishers, Inc.
Rocio, S. A. (2012). The Importance of Teaching Listening and Speaking Skills. Yüksek Lisans Tezi, Madrid: Facultad de Edu- cación Universidad Complutense.
Scarcella, R. ve Oxford, R.L. (1994). Second Language Pronunciation: State of the Art in Instruction System, 22 (2), 221-230. Scovel, T. (1969). Foreign accents, language acquisition, and cerebral dominance. Language Learning, 19(3–4), 245–253.
Şenel, M. (2006). Suggestions for Beautifying the Pronunciation of EFL Learners in Turkey. Journal of Language and Linguistic Studies, 2(1).
Tekin, G. (2020a). Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretiminde Sesletim Eğitimi (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Bolu.
Tekin, G. (2020b). Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde sesletim eğitimi. Halit Karatay (Ed.). Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi el kitabı içinde (s. 349-372). Ankara: Pegem Akademi.
Topbaş, S. (2017). Dil ve Kavram Gelişimi. Ankara: Kök Yayıncılık.
Ülkü, G. (1998). Yanlışları ve Doğrularıyla Güzel Konuşma ve Dilimize Yerleşmiş Arapça ve Farsça Sözcükleri Okuma Kıla- vuzu. İstanbul: Bilgi Yayınevi.
Yoshida, M. T. (2016). Beyond Repeat After Me. Virginia: Tesol Press.
Whalley, K. ve Hansen, J. (2006), The Role of Prosodic Sensitivity in Children’s Reading Development. Journal of Research in Reading, 29, 288-303.
Wong, R. (1987). Teaching Pronunciation: Focus on English Rhythm and Intonation. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall Regents.
