Hayvan Sağlığı Ekonomisinde Kayıt Tutma ve Önemi
Özet
Hayvan sağlığı ekonomisinde hastalığa bağlı kayıpların doğru hesaplanmasında, uygun bir sürü sağlığı yönetimi stratejisinin izlenebilmesinde, işletmecilik faaliyetlerini eksiksiz olarak yapılabilmesi için çiftlik ve ülke düzeyinde ilk şart doğru ve güvenilir veriye erişimdir. Verilerin eksik olduğu, kayıtların düzgün olarak tutulmadığı işletmelerde bu hesapların doğru ve eksiksiz olarak yapılması imkânsızdır. İşletme düzeyinde kayıtların tutulmuyor olması da ulusal düzeyde hesaplamaların yapılmasını da olanaksız kılar. Türkiye’nin AB üyeliği yolunda Çiftlik Muhasebe Veri Ağı konularında başladığı çalışmalarını aktif olarak devam ettirmesi gelecekte bu alanda ülke olarak kendisine avantaj sağlayacağı açıktır. Bu nedenle konu günümüzde güncelliğini hala korumaktadır. Kitabın bu bölümünde hayvancılık işletmelerindeki veri türleri incelerek, kayıt tutulmasında ve saha araştırmalarında hangi hususlara ne şekilde dikkat edilmesi gerektiği incelenmiş arkasından hayvan sağlığı ekonomisinde yapılan çalışmalarda hangi veri türlerinin kullanıldığı literatüre dayalı örnek çalışmalarda verildikten sonra geçmişten günümüze veri kayıt sistemlerinin hayata geçişi ve dönüşüm süreçleri ele alınmıştır.
Referanslar
Akın AC, Sipahi C, Cevrimli MB, Mat B, et al., 2020. Buyukbaş hayvancılık işletmelerinde yoneticilerin işgucu memnuniyet duzeyleri. Veterinary Journal Of Mehmet Akif Ersoy University, 5(2), 48-57.
Aydın İ, Gunlu A, 2010. Hayvancılık işletmelerinde teknik ve finansal verilerin tutulmasına ve değerlendirilmesine yonelik bir bilgisayar yazılımı. Veteriner Hekimler Derneği Dergisi, 80(4), 21-30.
Brady HE, Johnston R, 2006. The rolling cross-section and causal attribution. In: Capturing campaign effects, pp;164-195.
Cevger Y, 2011. İşletmelerde maliyeti oluşturan masraf unsurları lisans ders notları, Ankara Universitesi Veteriner Fakultesi, Ankara.
Celikyurek H, Karakuş K, Kara M, 2019. Hayvancılık işletmelerinde kayıtların veri tabanlarında saklanması ve değerlendirilmesi. Turk Tarım – Gıda Bilim ve Teknoloji Dergisi 7(12), 2089- 2094.
Cevrimli MB, 2020. Hayvan hastalıklarında ekonomik karar verme yontemleri, In: Suru Sağlığı Yonetimi ve Ekonomisi, Ataturk Universitesi Acıkoğretim Fakultesi Yayını, Erzurum, Turkiye, pp; 28-48.
Cevrimli MB, Gunlu A, Mat B, Akın AC, et al., 2020. A study on the validity and reliability of the level of employee satisfaction at livestock farming enterprises in Turkey. Acta Veterinaria
Eurasia, 46(2), 45-54.
Cevrimli MB, Mat B, Gunlu A, Tekindal MA, et al., 2019. Hayvan hastanelerinde acil, veteriner klinik hizmetleri ve hasta sahibi memnuniyet kriterleri olcekleri: Gecerlik ve guvenirlik calışması.
Ankara Universitesi Veteriner Fakultesi Dergisi, 66(3), 247-254.
Cevrimli MB, Sakarya E, 2019. Economic analysis of beekeeping enterprises in Aegean Region, Turkey. Ankara Universitesi Veteriner Fakultesi Dergisi, 66(2), 109-115.
Dijkhuizen AA, Morris RS, 1997. Animal health economics principle and applications, University of Sidney, Sidney.
Gencdal F, Terin M, Yıldırım İ, 2015. Sut sığırcılığı işletmelerinde suni tohumlama yaptırma durumuna etki eden faktorlerin belirlenmesi uzerine bir araştırma: Van ili Gevaş ilcesi orneği. Anadolu Tarım Bilimleri Dergisi, 30(3), 254-259.
GKGM 2022. Tarım ve Orman Bakanlığı Gıda ve Kontrol Genel Mudurluğu. https://www.tarimorman.
gov.tr/GKGM/Duyuru/205/Hayvan-Kayit-Sistemleri_turkvet-Ve-Kkks_-Tek-Bir-Sistemde-Birlestirildi Erişim Tarihi: 15.06.2022
Goncu S, Gokce G, 2017. Turkiye’de sığır besiciliği işletmelerinde karlı ve surdurulebilir uretim icin teknolojik uygulamalar. Cukurova Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi, 32(1), 29-34.
Gujarati DN, Porter DC, Şenesen U, Gunluk-Şenesen G, 2012. Temel ekonometri. Literatur Yayıncılık.
Kroschewski K, Kramer M, Micklich A, Staubach C, et al., 2006. Animal disease outbreak control: the use of crisis management tools. Revue Scientifique et Technique-Office International des Epizooties, 25(1), 211.
Kumlu S, 2012. Sut sığırı işletmelerinde yonetim sorunları, In: AB ve Turkiye’de danışmanlık sistemleri ve sut sığırı işletmelerinin yonetimi. Aydın İli Damızlık Sığır Yetiştiricileri Birliği Yayını, Aydın, Turkiye, pp; 103-106.
Kut D, 2008. Avrupa Birliği’nde hayvan hareketlerinin, hayvan hastalıklarının kontrol sistemlerindeki onemi ve Turk mevzuatının uyumu. AB Uzmanlık Tezi, Tarım ve Koyişleri Bakanlığı, Ankara.
Lacin E, 2020. Ciftlik hayvanlarında kayıt sistemleri ve suru yonetimi programları In: Suru Sağlığı Yonetimi ve Ekonomisi, Ataturk Universitesi Acıkoğretim Fakultesi Yayını, Erzurum, Turkiye, pp; 49-71.
Lauritsen U, 2012. Uluslararası hayvan kayıt komitesi: misyonu, faaliyetleri ve hizmetleri, In: AB ve Turkiye’de danışmanlık sistemleri ve sut sığırı işletmelerinin yonetimi. Aydın İli Damızlık Sığır Yetiştiricileri Birliği Yayını, Aydın, Turkiye, pp; 109-110.
Mat B, Arikan MS, Akin AC, Cevrimli MB, et al., 2021. Determination of production losses related to lumpy skin disease among cattle in Turkey and analysis using SEIR epidemic model. BMC Veterinary Research, 17(1), 1-10.
Mat B, Arikan MS, Cevrimli, MB, Akin AC, et al., 2021. Factors affecting the price of raw milk in Turkey using panel data analysis. Ciencia Rural, 51(11), 1-10.
Mat B, Cevrimli MB, Tekindal MA, Gunlu A, 2020. Buyukbaş ve kucukbaş hayvancılık işletmelerinin hayvan hayat sigortası yaptırmalarına etki eden faktorlerin belirlenmesi. Eurasian J Vet Sci, 36 (4), 287-297.
Rushton J, 2009. The economics of animal health and production. Cabi.
Saner G, Engindeniz S, Işın Ş, Işın F, et al., 2017. Ege universitesi ziraat fakultesi menemen araştırma uygulama ve uretim ciftliğine yonelik kayıt sistemi programının geliştirilmesi uzerine bir pilot uygulama. Ege Universitesi Ziraat Fakultesi Dergisi, 54(4), 465-473.
Şahin O, 2012. Turkiye’de soykutuğu faaliyetleri, In: AB ve Turkiye’de danışmanlık sistemleri ve sut sığırı işletmelerinin yonetimi. Aydın İli Damızlık Sığır Yetiştiricileri Birliği Yayını, Aydın, Turkiye, pp; 125-136
Tarı R, 2015. Ekonometri (11. Baskı). Umuttepe Yayınları, Kocaeli.
Tırpan MB, Tekin N, 2014. Turkiye’deki progeny test calışmalarına genel bir bakış. Erciyes Universitesi Veteriner Fakultesi Dergisi, 11(3), 197-203.
Tolga B, 2008. Avrupa Birliği’nde hayvan hastalıkları kontrolunde izlenebilirliğin veteriner halk sağlığı acısında onemi ve Turkiye’deki durum. AB Uzmanlık Tezi, Tarım ve Koyişleri Bakanlığı, Ankara.
Tuzemen N 2015. Hayvancılık raporu. Kastamonu University Journal of Engineering and Sciences, 1(2), 33-51.
Yıldız AŞ, 2008. Ankara İli Damızlık Sığır Yetiştiricileri Birliği’ne Bağlı Sut Sığırcılığı İşletmelerinde Bazı Endemik Hastalıkların İşletme Duzeyinde Meydana Getirdiği Ekonomik Kayıplar. Doktora Tezi. Ankara Universitesi Sağlık Bilimleri Enstitusu.
Zjalic M, 2012. AB’de kayıt tutma, veri inceleme ve guvenilirlik, kullanılan ekipman ve makineler, gelişmekte olan ulkelerde sığırcılık sektoru, In: AB ve Turkiye’de danışmanlık sistemleri ve sut sığırı işletmelerinin yonetimi. Aydın İli Damızlık Sığır Yetiştiricileri Birliği Yayını, Aydın, Turkiye, pp; 111-116.
Referanslar
Akın AC, Sipahi C, Cevrimli MB, Mat B, et al., 2020. Buyukbaş hayvancılık işletmelerinde yoneticilerin işgucu memnuniyet duzeyleri. Veterinary Journal Of Mehmet Akif Ersoy University, 5(2), 48-57.
Aydın İ, Gunlu A, 2010. Hayvancılık işletmelerinde teknik ve finansal verilerin tutulmasına ve değerlendirilmesine yonelik bir bilgisayar yazılımı. Veteriner Hekimler Derneği Dergisi, 80(4), 21-30.
Brady HE, Johnston R, 2006. The rolling cross-section and causal attribution. In: Capturing campaign effects, pp;164-195.
Cevger Y, 2011. İşletmelerde maliyeti oluşturan masraf unsurları lisans ders notları, Ankara Universitesi Veteriner Fakultesi, Ankara.
Celikyurek H, Karakuş K, Kara M, 2019. Hayvancılık işletmelerinde kayıtların veri tabanlarında saklanması ve değerlendirilmesi. Turk Tarım – Gıda Bilim ve Teknoloji Dergisi 7(12), 2089- 2094.
Cevrimli MB, 2020. Hayvan hastalıklarında ekonomik karar verme yontemleri, In: Suru Sağlığı Yonetimi ve Ekonomisi, Ataturk Universitesi Acıkoğretim Fakultesi Yayını, Erzurum, Turkiye, pp; 28-48.
Cevrimli MB, Gunlu A, Mat B, Akın AC, et al., 2020. A study on the validity and reliability of the level of employee satisfaction at livestock farming enterprises in Turkey. Acta Veterinaria
Eurasia, 46(2), 45-54.
Cevrimli MB, Mat B, Gunlu A, Tekindal MA, et al., 2019. Hayvan hastanelerinde acil, veteriner klinik hizmetleri ve hasta sahibi memnuniyet kriterleri olcekleri: Gecerlik ve guvenirlik calışması.
Ankara Universitesi Veteriner Fakultesi Dergisi, 66(3), 247-254.
Cevrimli MB, Sakarya E, 2019. Economic analysis of beekeeping enterprises in Aegean Region, Turkey. Ankara Universitesi Veteriner Fakultesi Dergisi, 66(2), 109-115.
Dijkhuizen AA, Morris RS, 1997. Animal health economics principle and applications, University of Sidney, Sidney.
Gencdal F, Terin M, Yıldırım İ, 2015. Sut sığırcılığı işletmelerinde suni tohumlama yaptırma durumuna etki eden faktorlerin belirlenmesi uzerine bir araştırma: Van ili Gevaş ilcesi orneği. Anadolu Tarım Bilimleri Dergisi, 30(3), 254-259.
GKGM 2022. Tarım ve Orman Bakanlığı Gıda ve Kontrol Genel Mudurluğu. https://www.tarimorman.
gov.tr/GKGM/Duyuru/205/Hayvan-Kayit-Sistemleri_turkvet-Ve-Kkks_-Tek-Bir-Sistemde-Birlestirildi Erişim Tarihi: 15.06.2022
Goncu S, Gokce G, 2017. Turkiye’de sığır besiciliği işletmelerinde karlı ve surdurulebilir uretim icin teknolojik uygulamalar. Cukurova Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi, 32(1), 29-34.
Gujarati DN, Porter DC, Şenesen U, Gunluk-Şenesen G, 2012. Temel ekonometri. Literatur Yayıncılık.
Kroschewski K, Kramer M, Micklich A, Staubach C, et al., 2006. Animal disease outbreak control: the use of crisis management tools. Revue Scientifique et Technique-Office International des Epizooties, 25(1), 211.
Kumlu S, 2012. Sut sığırı işletmelerinde yonetim sorunları, In: AB ve Turkiye’de danışmanlık sistemleri ve sut sığırı işletmelerinin yonetimi. Aydın İli Damızlık Sığır Yetiştiricileri Birliği Yayını, Aydın, Turkiye, pp; 103-106.
Kut D, 2008. Avrupa Birliği’nde hayvan hareketlerinin, hayvan hastalıklarının kontrol sistemlerindeki onemi ve Turk mevzuatının uyumu. AB Uzmanlık Tezi, Tarım ve Koyişleri Bakanlığı, Ankara.
Lacin E, 2020. Ciftlik hayvanlarında kayıt sistemleri ve suru yonetimi programları In: Suru Sağlığı Yonetimi ve Ekonomisi, Ataturk Universitesi Acıkoğretim Fakultesi Yayını, Erzurum, Turkiye, pp; 49-71.
Lauritsen U, 2012. Uluslararası hayvan kayıt komitesi: misyonu, faaliyetleri ve hizmetleri, In: AB ve Turkiye’de danışmanlık sistemleri ve sut sığırı işletmelerinin yonetimi. Aydın İli Damızlık Sığır Yetiştiricileri Birliği Yayını, Aydın, Turkiye, pp; 109-110.
Mat B, Arikan MS, Akin AC, Cevrimli MB, et al., 2021. Determination of production losses related to lumpy skin disease among cattle in Turkey and analysis using SEIR epidemic model. BMC Veterinary Research, 17(1), 1-10.
Mat B, Arikan MS, Cevrimli, MB, Akin AC, et al., 2021. Factors affecting the price of raw milk in Turkey using panel data analysis. Ciencia Rural, 51(11), 1-10.
Mat B, Cevrimli MB, Tekindal MA, Gunlu A, 2020. Buyukbaş ve kucukbaş hayvancılık işletmelerinin hayvan hayat sigortası yaptırmalarına etki eden faktorlerin belirlenmesi. Eurasian J Vet Sci, 36 (4), 287-297.
Rushton J, 2009. The economics of animal health and production. Cabi.
Saner G, Engindeniz S, Işın Ş, Işın F, et al., 2017. Ege universitesi ziraat fakultesi menemen araştırma uygulama ve uretim ciftliğine yonelik kayıt sistemi programının geliştirilmesi uzerine bir pilot uygulama. Ege Universitesi Ziraat Fakultesi Dergisi, 54(4), 465-473.
Şahin O, 2012. Turkiye’de soykutuğu faaliyetleri, In: AB ve Turkiye’de danışmanlık sistemleri ve sut sığırı işletmelerinin yonetimi. Aydın İli Damızlık Sığır Yetiştiricileri Birliği Yayını, Aydın, Turkiye, pp; 125-136
Tarı R, 2015. Ekonometri (11. Baskı). Umuttepe Yayınları, Kocaeli.
Tırpan MB, Tekin N, 2014. Turkiye’deki progeny test calışmalarına genel bir bakış. Erciyes Universitesi Veteriner Fakultesi Dergisi, 11(3), 197-203.
Tolga B, 2008. Avrupa Birliği’nde hayvan hastalıkları kontrolunde izlenebilirliğin veteriner halk sağlığı acısında onemi ve Turkiye’deki durum. AB Uzmanlık Tezi, Tarım ve Koyişleri Bakanlığı, Ankara.
Tuzemen N 2015. Hayvancılık raporu. Kastamonu University Journal of Engineering and Sciences, 1(2), 33-51.
Yıldız AŞ, 2008. Ankara İli Damızlık Sığır Yetiştiricileri Birliği’ne Bağlı Sut Sığırcılığı İşletmelerinde Bazı Endemik Hastalıkların İşletme Duzeyinde Meydana Getirdiği Ekonomik Kayıplar. Doktora Tezi. Ankara Universitesi Sağlık Bilimleri Enstitusu.
Zjalic M, 2012. AB’de kayıt tutma, veri inceleme ve guvenilirlik, kullanılan ekipman ve makineler, gelişmekte olan ulkelerde sığırcılık sektoru, In: AB ve Turkiye’de danışmanlık sistemleri ve sut sığırı işletmelerinin yonetimi. Aydın İli Damızlık Sığır Yetiştiricileri Birliği Yayını, Aydın, Turkiye, pp; 111-116.
