Hayvan Sağlığı Ekonomisinde Temel Epidemiyolojik Kavramlar
Özet
Günümüzde hayvan hastalıklarına ilişkin birçok problem ve ekonomik etkileri, hayvan popülasyonlarının üzerinde yürütülen araştırmalar ile açıklığa kavuşturulmaya çalışılmaktadır. Bulaşıcı hastalıklar için bu süreç, zaman içerisinde hastalığın farklı popülasyonlardaki dağılımları incelenerek anlaşılabilir. “Popülasyon, belli bir yer ve zamanda bulunan, birbirleriyle çiftleşip üreyebilen ve aynı tür içinde yer alan canlı varlıkların oluşturduğu bireyler.” Bir popülasyondaki bulaşıcı (bir bireyden diğerine geçebilen) ve bulaşıcı olmayan (bir bireyden diğerine geçemeyen) hastalık oranının ölçülmesi, bu hastalıkların kontrol yöntemlerinin etkinliğinin belirlenmesine yardımcı olur. Popülasyonlardaki hayvan hastalıklarının varlığının araştırılması epidemiyolojinin ve hayvan sağlığı ekonomisinin çalışma alanlarıdır. Bu nedenle hayvan sağlığı ekonomisi alanında işlenen konuları daha iyi kavrayabilmek ve matematiksel hesaplamaları doğru yapabilmek adına bu bölümde hastalık vakalarının sıklığını ölçmede kullanılan temel kavramlar ele alınacaktır. Farklı gruplardaki hastalık vakalarının sıklığının karşılaştırılması, hastalığa yakalanma riski ve nedenleri, hastalığın prognozu ve tedaviye yanıtının değerlendirilmesi hayvan sağlığı ekonomisi alanında hastalıkların ekonomik etkilerinin değerlendirilmesindeki en önemli veri kaynakları arasındadır. Hayvan hastalıklarına yönelik farklı sayısal veriler (insidans, prevalans, morbidite, mortalite vb.) veteriner hekimlik ve hayvan hastalıklarının ekonomik etkilerinin değerlendirilmesi adına daha isabetli kararlar vermede çok önemli rol oynamaktadır. Hastalıkların hayvansal üretim üzerindeki etkileri, tek bir hayvandan ziyade, sürünün geneli itibariyle azalan üretim miktarları üzerinden daha gerçekçi şekilde tahmin edilebilir. Tek bir işletme düzeyinden ziyade ulusal boyutta farklı işletmeleri bir bütün olarak ele alarak hayvan hastalıklarının ekonomik sonuçlarını ve hastalıkları kontrol altına alma girişimlerini daha etkin ve doğru biçimde değerlendirmek mümkündür. Popülasyonlardaki hayvan hastalıklarının varlığının araştırılması epidemiyolojinin ve hayvan sağlığı ekonomisinin çalışma alanlarıdır. Farklı gruplardaki hastalık vakalarının sıklığının karşılaştırılması, hastalığa yakalanma riski ve nedenleri, hastalığın prognozu ve tedaviye yanıtının değerlendirilmesi hayvan sağlığı ekonomisi alanında hastalıkların ekonomik etkilerinin değerlendirilmesindeki en önemli veri kaynakları arasındadır. Hayvan hastalıklarına yönelik farklı sayısal veriler (insidans, prevalans, morbidite, mortalite vb.) veteriner hekimlik ve hayvan hastalıklarının ekonomik etkilerinin değerlendirilmesi adına daha isabetli kararlar vermede çok önemli rol oynamaktadır.
Referanslar
Bendixen PH, 1987. Notes about incidence calculations in observational studies (Letter). Preventive Veterinary Medicine, 5, 151–156
Brennan ML, Kemp R, Christley RM, 2008. Direct and indirect contacts between cattle farms in north-west England. Preventive Veterinary Medicine, 84, 242–260.
Brenner H, Gefeller O, 1997. Variation in sensitivity, specificity, likelihood ratios and predictive values with disease prevalence. Statistics in Medicine, 16, 981–991.
Dohoo I, Martin W, Stryhn H, 2009. Veterinary Epidemiologic Research, 2nd edn. VER, Charlottetow.
Dohoo IR, 1992. Dairy APHIN – an information service for the dairy industry in Prince Edward Isaland, Canada. Preventive Veterinary Medicine, 12, 259–268.
Done JT, 1985. Eradication, elimination or control? Veterinary Record, 117, 253.
Dowdle WR, (1998). The principles of disease elimination and eradication. Bulletin of the World Health Organization, 76(Suppl 2), 22.
Downes MJ, Dean RS, Stavisky JH, Adams VJ, Grindlay DJC, Brennan ML, 2013. Methods used to estimate the size of the owned dog and cat population: a systematic review. BMC Veterinary Research, 9, 121
Fleiss JL, Levin B, Paik MC, 2003. Statistical Methods for Rates and Proportions, 3rd edn. John Wiley, Hoboken
Grennan D, 2019. What is a Pandemic?. Jama, 321(9), 910-910.
Kleinbaum DG, Klein M, 2012. Survival Analysis: A Self-learning Text, 3rd edn. Springer, New York
Kleinbaum DG, Kupper LL, Morgenstern H, 1982. Epidemiologic Research. Principles and Quantitative Measures. Lifetime Learning Publications, Belmont.
Lee ET, 1992. Statistical Methods for Survival Data Analysis, 2nd edn. John Wiley, New York
Morens DM, Folkers GK, Fauci AS, 2009. What is a pandemic?. The Journal of infectious diseases, 200(7), 1018-1021.
Nihal ERK, 1963. “Tarihte Onemli Sığır Vebası Salgınları ve 1920’ye Kadar Memleketimizdeki Durumu”,
Ankara Universitesi Veteriner Fakultesi Dergisi, 10/3-4, s. 221-237.
Porta M, 2014. A Dictionary of Epidemiology, 6th edn. Oxford University Press, Oxford.
Rothman KJ, Greenland S, Lash, TL, 2008. Modern epidemiology (Vol. 3). Philadelphia: Wolters Kluwer Health/Lippincott Williams & Wilkins.
Sağlık Bakanlığı, 2017. Halk Sağlığı Genel Mudurluğu, Bulaşıcı Hastalıkları ile Mucadele Rehberi, https://hsgm .saglik.gov.tr/dosya/mevzuat/genelge /Bulasici-Hastaliklar-ile-Mucadele-RehberiGenelgesi- 2017-11.pd Erişim: 05.05.2022
Slater MR, 2001. The role of veterinary epidemiology in the study of free-roaming dogs and cats. Preventive Veterinary Medicine, 48, 273–286
Smith RD, 2019. Veterinary clinical epidemiology: from patient to population. CRC Press. ISBN 978-1-138-39242-7
Thrusfield M, 2018. Veterinary epidemiology. John Wiley & Sons. ISBN 9781118280263
Williams BK, Nichols JD, Conroy MJ, 2002. Analysis and management of animal populations. Academic press, San Diego, California, USA.
Referanslar
Bendixen PH, 1987. Notes about incidence calculations in observational studies (Letter). Preventive Veterinary Medicine, 5, 151–156
Brennan ML, Kemp R, Christley RM, 2008. Direct and indirect contacts between cattle farms in north-west England. Preventive Veterinary Medicine, 84, 242–260.
Brenner H, Gefeller O, 1997. Variation in sensitivity, specificity, likelihood ratios and predictive values with disease prevalence. Statistics in Medicine, 16, 981–991.
Dohoo I, Martin W, Stryhn H, 2009. Veterinary Epidemiologic Research, 2nd edn. VER, Charlottetow.
Dohoo IR, 1992. Dairy APHIN – an information service for the dairy industry in Prince Edward Isaland, Canada. Preventive Veterinary Medicine, 12, 259–268.
Done JT, 1985. Eradication, elimination or control? Veterinary Record, 117, 253.
Dowdle WR, (1998). The principles of disease elimination and eradication. Bulletin of the World Health Organization, 76(Suppl 2), 22.
Downes MJ, Dean RS, Stavisky JH, Adams VJ, Grindlay DJC, Brennan ML, 2013. Methods used to estimate the size of the owned dog and cat population: a systematic review. BMC Veterinary Research, 9, 121
Fleiss JL, Levin B, Paik MC, 2003. Statistical Methods for Rates and Proportions, 3rd edn. John Wiley, Hoboken
Grennan D, 2019. What is a Pandemic?. Jama, 321(9), 910-910.
Kleinbaum DG, Klein M, 2012. Survival Analysis: A Self-learning Text, 3rd edn. Springer, New York
Kleinbaum DG, Kupper LL, Morgenstern H, 1982. Epidemiologic Research. Principles and Quantitative Measures. Lifetime Learning Publications, Belmont.
Lee ET, 1992. Statistical Methods for Survival Data Analysis, 2nd edn. John Wiley, New York
Morens DM, Folkers GK, Fauci AS, 2009. What is a pandemic?. The Journal of infectious diseases, 200(7), 1018-1021.
Nihal ERK, 1963. “Tarihte Onemli Sığır Vebası Salgınları ve 1920’ye Kadar Memleketimizdeki Durumu”,
Ankara Universitesi Veteriner Fakultesi Dergisi, 10/3-4, s. 221-237.
Porta M, 2014. A Dictionary of Epidemiology, 6th edn. Oxford University Press, Oxford.
Rothman KJ, Greenland S, Lash, TL, 2008. Modern epidemiology (Vol. 3). Philadelphia: Wolters Kluwer Health/Lippincott Williams & Wilkins.
Sağlık Bakanlığı, 2017. Halk Sağlığı Genel Mudurluğu, Bulaşıcı Hastalıkları ile Mucadele Rehberi, https://hsgm .saglik.gov.tr/dosya/mevzuat/genelge /Bulasici-Hastaliklar-ile-Mucadele-RehberiGenelgesi- 2017-11.pd Erişim: 05.05.2022
Slater MR, 2001. The role of veterinary epidemiology in the study of free-roaming dogs and cats. Preventive Veterinary Medicine, 48, 273–286
Smith RD, 2019. Veterinary clinical epidemiology: from patient to population. CRC Press. ISBN 978-1-138-39242-7
Thrusfield M, 2018. Veterinary epidemiology. John Wiley & Sons. ISBN 9781118280263
Williams BK, Nichols JD, Conroy MJ, 2002. Analysis and management of animal populations. Academic press, San Diego, California, USA.
