Kontrasepsiyonun Tanımı ve Sınıflandırılması

Ruveyde Aydın; Songül Aktaş

doi:10.37609/akya.2590

Yazarlar

Ruveyde Aydın

Songül Aktaş

DOI: https://doi.org/10.37609/akya.2590.c12797

Özet

Kontrasepsiyon; kadın ya da erkek tarafından kullanılan bir yöntemle gebelik oluşumunun önlenmesidir. Etkili kontrasepsiyon birey/ çiftlerin istedikleri zamanda, istedikleri sayıda çocuk sahibi olmalarını sağlar, istenmeyen gebelikleri önler. Kontraseptif yöntemlerin tutarlı ve doğru kullanımı maternal mortalitenin azaltılması, istenmeyen gebeliklerin ve erken doğumların önlenmesi, yenidoğan yoğun bakım yatış oranlarının azaltılması, planlı ve kontrollü nüfus artışı ve sağlıklı toplum için oldukça önemlidir. Kontraseptif yöntemlerin tutarlı/doğru ve yaygın kullanımına göre etkinliği 100 kadın başına düşen istenmeyen gebelik oranları ile belirlenmektedir. Kontraseptif yöntemlerin etkinliği; çok etkili (100 kadında 0-0,9 gebelik), etkili (100 kadında 1-9 gebelik), orta derece etkili (100 kadında 10-19 gebelik) ve daha az etkili (100 kadında 20 ve üstü gebelik) olarak 5 düzeyde sınıflandırılmaktadır. Kontrasepsiyon danışmanlığı yapan henşire, ebe, hekim başta olmak üzere tüm sağlık profesyonellerinin , kadın, eş ve aileleri yöntemlerin etkiliği konusunda yeterli bilgi sağlamalı ve onların bilinçli karar vermelerine yardımcı olmalıdır.

Referanslar

Adetunji, J. A. (2011). Rising popularity of injectable contraceptives in sub-Saharan Africa. African Population Studies, 25(2), 12-30.

Akın, A., Özvarış, Ş.B., Aykut, N.B. (2012). Aile planlaması. (Ed. Güler Ç, Akın L.) Halk sağlığı temel bilgiler I. Cilt. Türkiye; Ankara: Hacettepe Üniversitesi Yayınları.

Aktaş, S. (2022). Acil Kontrasepsiyon (Editör: Sönmez MO, Turan Z), 2. Kısım Aile Planlaması: Bölüm 9, Üreme Sağlığı ve Aile Planlaması, Nobel Yayıncılık, Ankara, 2022, s: 243-258.

Avcı, N., Kaydırak, M.M., & Güngör, İ (2021). Özellikli gruplarda ve kronik sağlık sorunu olan bireylerde kontrasepsiyon. Haliç Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 4(3), 173-186.

Cahill, N., Sonneveldt, E., Stover, J., Weinberger, M., Williamson, J., Wei, C., ... & Alkema, L. (2018). Modern contraceptive use, unmet need, and demand satisfied among women of reproductive age who are married or in a union in the focus countries of the Family Planning 2020 initiative: a systematic analysis using the Family Planning Estimation Tool. The Lancet, 391(10123), 870-882.

Contraceptive Use By Method 2019. United Nations (2019). Erişim adresi: https://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/fa mily/ContraceptiveUseByMethodDataBooklet2019.pdf: (Erişim tarihi: 26.08.2020)

Çal, A., Bahar, Z. (2021). Üreme sağlığı ve aile planlamaları hizmetleri. Doğurganlığın düzenlenmesi (Editör: Çal A, Ölçer Z). Türkiye; Ankara: Vize yayıncılık. s:1-18.

Dünya Sağlık Örgütü Dünya Nüfus Günü Aile Planlaması İnsan Hakkıdır (2019). Erişim adresi: https://turkey.unfpa.org/tr/news/dünya-nüfus-günü 018-aile-planlaması-bir-insan-hakkıdır. Erişim Tarihi:25.08.2022.

Family Planning Can Reduce High Infant Mortality Levels. Guttmacher Institute. Erişim adresi: https://www.guttmacher.org/sites/default/files/report_pdf/ib_2-02.pdf. Erişim tarihi: 25.08.2022.

Kantorová, V., Wheldon, M.C., Ueffing, P., Dasgupta, A.N.Z. (2020). Estimating progress towards meeting women’s contraceptive needs in 185 countries: A Bayesian hierarchical modelling study. PLoS Med, 17(2), e1003026.

Kırıcı, P., Kaplan, S., Karaçor, T., & Nacar, M. C. (2020). Aile planlaması danışmanlık hizmetinin kadınların kontraseptif yöntem tercihine etkisi: Bir tersiyer merkez deneyimi. Jinekoloji-Obstetrik ve Neonatoloji Tıp Dergisi, 17(3), 425-430.

Kumar Singh, R. (2018). To examine the failure rate and disruptions of contraceptive use by different spacing methods of family planning in four selected states of India. The European Journal of Contraception & Reproductive Health Care. 23(1), 78.

Mugo, M., Muriithi, P. (2017). Cost effectiveness analysis of family planning provision in Kenya. Journal of African Development, 19(1),13–22.

Özer-Demirci, B. (2020). Kontrasepsiyon eğitiminde kullanılan mizahın üniversite öğrencilerinin kontraseptif yöntemlere ilişkin tutumlarına etkisinin değerlendirilmesi. Gazi Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, Ankara. (Danışman: Doç. Dr. Şengül Yaman SÖZBİR).

Polis, C., Bradley, S. E., Bankole, A., Onda, T., Croft, T. N., & Singh, S. (2016). Contraceptive failure rates in the developing world: an analysis of Demographic and Health Survey data in 43 countries. New York: Guttmacher Institute.

Sağıroğlu, P. Ç., Eray, İ. K., Yurdakul, F. E., Yavuz, A. F. (2017). Kadınların kontraseptif yöntem tercihleri ve yöntem kullanırken gebe kalma durumlarının değerlendirilmesi. Ankara Medical Journal, 17(1), 21-28.

Sedgh, G., & Hussain, R. (2014). Reasons for contraceptive nonuse among women having unmet need for contraception in developing countries. Studies in Family Planning, 45(2), 151-169.

Şat, S. Ö., Erenel, A. Ş., Sözbir, Ş. Y. (2019). Özellikli gruplarda kontrasepsiyon danışmanlığı. SDÜ Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 10(2), 190-197.

Teal, S., & Edelman, A. (2021). Contraception selection, effectiveness, and adverse effects: a review. JAMA, 326(24), 2507-2518.

Trussell, J., & Aiken, A.R.A. (2018). Contraceptive efficacy. In: Hatcher RA et al. Contraceptive Technology. New York, Ardent Media.

Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması Ana Rapor (2018). Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü. Ankara. Erişim adresi: http://www.sck.gov.tr/wp-content/uploads/2020/08/TNSA2018_ana_Rapor.pdf. Erişim tarihi: 25.06.2022.

Uçar, M., Demirbaş, O., Aslan, R., Kutlu, R., & Sayın, S. (2014). Kadınların sosyo-demografik özelliklerine göre kontraseptif yöntem kullanma durumları ve bu yöntemleri tercih nedenleri. Türkiye Aile Hekimliği Dergisi, 18(3), 134-141.

World Health Organization (2019). Family Planning/Contraception Methods. Erişim adresi: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/family-planning-contraception. Erişim tarihi: 24.08.2022.

World Health Organization and Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health. Family Planning: A Global Handbook for Providers (2018). Erişim adresi: https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/260156/9780999203705-eng.pdf?sequence=1. Erişim tarihi: 26.01.2022.

Yağmur, Y., & Keskin, F. (2019). Doğum sonu dönemdeki kadınların aile planlaması yöntemi kullanımı ve sağlık algısının incelenmesi. İnönü Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Dergisi, 7(2), 137-146.