Kadınların Doğum Deneyimi ve Emzirmenin Başlatılması
Özet
Doğum, kadınlar için duygusal, psikolojik ve biyolojik öneme sahip mucizevi bir kriz dönemidir ve bu süreçteki memnuniyet doğum sonu tutumları doğrudan etkilemektedir. Olumsuz doğum deneyimleri postpartum depresyona ve emzirme yetersizliklerine yol açarken; kadının sosyoekonomik durumu, sosyal desteğin varlığı, doğum şekli, inançları, doğum ortamı ile ebe desteği gibi faktörler bu deneyimi şekillendirmektedir. Özellikle sezaryen doğumlar korku nedeniyle artış göstermekte, ancak sütün geç salgılanmasına neden olmaktadır. Doğum korkusu (tokofobi) kortizol salgısını artırarak oksitosini baskılamakta, doğumu uzatmakta ve emzirmeyi olumsuz etkilemektedir. Doğumda dik pozisyonların tercih edilmesi, tıbbi müdahalelerin sınırlanması ve ebelerin emosyonel, fiziksel, savunuculuk ve bilgilendirme destekleri pozitif doğum deneyimini artırmaktadır. DSÖ ve UNICEF, doğumdan sonraki ilk bir saat içinde ten tene temas ile emzirmenin başlatılmasını ve ilk altı ay sadece anne sütü verilmesini önermektedir. Besleyici ve koruyucu özellikleri yüksek olan kolostrumun erken dönemde bebeğe ulaştırılması yenidoğan sağlığı için elzemdir. Sonuç olarak, ebe liderliğinde kadın merkezli bakımla sağlanan olumlu doğum deneyimleri, emzirme oranlarını ve anne-bebek sağlığını doğrudan güçlendirmektedir.
Childbirth is a miraculous crisis period with emotional, psychological, and biological significance for women, and satisfaction during this process directly influences postpartum attitudes. While negative birth experiences lead to postpartum depression and breastfeeding inadequacies; factors such as the woman's socioeconomic status, presence of social support, mode of delivery, beliefs, birth environment, and midwifery support shape this experience. Particularly, cesarean deliveries are increasing due to fear, but they cause delayed milk secretion. Fear of childbirth (tocophobia) increases cortisol secretion, suppressing oxytocin, prolonging labor, and negatively affecting breastfeeding. Opting for upright positions during birth, limiting medical interventions, and midwives' emotional, physical, advocacy, and informational support enhance the positive birth experience. WHO and UNICEF recommend initiating breastfeeding with skin-to-skin contact within the first hour after birth and exclusive breastfeeding for the first six months. Delivering colostrum, which has high nutritional and protective properties, to the baby in the early period is essential for newborn health. Consequently, positive birth experiences provided through midwife-led, woman-centered care directly strengthen breastfeeding rates and maternal-infant health.
Referanslar
Akın B, Yeşil Y, Yücel U, et al. Doğum öncesi eğitim sınıflarında verilen eğitimin gebelerin doğum korku düzeyi üzerine etkisi. Life Sciences.2018;13(2): 11-20.
Aksoy AN. Doğum korkusu: Literatür değerlendirmesi. ODÜ Tıp Dergisi/ODU Journal of Medicine. 2015; 2(3): 161-165.
Aksoy M, Aksoy AN, Dostbil A, et al. The relationship between fear of childbirth and women’s knowledge about painless childbirth. Obstetrics and Gynecology International. 2014.
Aktaş D, Gökgöz N. Kadınların doğum yöntemlerine ilişkin düşünce ve memnuniyetlerinin belirlenmesi. Ankara Sağlık Bilimleri Dergisi. 2015; 4(1), 65-82.
Akyüz A, Kaya T, Şenel N. Annenin emzirme davranışının ve emzirmeyi etkileyen durumların belirlenmesi. TSK Koruyucu Hekimlik Bülteni. 2007;6(5), 331-335.
Amanak K, Balkaya N. Ebelik bölümü öğrencilerinin doğal doğuma yönelik bilgi ve düşünceleri. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2013; 2(2), 169-192.
Amanak K, Karaçam Z. Sezaryen ile doğum yapan kadınların postpartum erken dönemde öz bakım ve bebek bakımı konularında yaşadıkları sorunların belirlenmesi. Tepecik Eğit ve Araşt Hast Dergisi. 2018;28(1), 17-22.
Amanak K, Demirkol İ, Ünay V. Doğum Memnuniyetinin Postpartum Erken Dönem Emzirme Öz-Yeterliliğine Etkisi. Turkish Journal of Science and Health. 2020;1(2), 50-57.
Aslan Ş. Doğum Yapmak İçin Hastaneye Başvuran Primipar Kadınların Beklentileri ve Doğum Sürecinde Yaşadıkları. İstanbul Medipol Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü. 2016.
Bal MD, Yılmaz Dereli S, Beji Kızılkaya N. Kadınların sezaryen doğum tercihleri. Florence Nightingale Hemşirelik Dergisi. 2013;2(21).
Barrett JS, Stark MA. Factors associated with labor support behaviors of nurses. J Perinat Educ. 2009; 19(1): 12-8.
Başgöl Ş, Oskay Ü. Ana çocuk sağlığı hizmetlerinin geliştirilmesinde anne dostu hastane modeli. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi. 2014; 17(2), 125-129.
Bergström M, Kıeler H, Waldenström U. Effects of natural childbirth preparation versus standard antenatal education on epidural rates, experience of childbirth and parental stres in mothers and fathers: A randomised controlled multicentre trial. BJOG. 2009;116:1167-1176. https://doi.org/10.1111/j.1471-0528.2009.02144.x.
Cetişli NE, Işık S, Kahveci M, et al. Postpartum Physical Symptom Severity and Breastfeeding Behaviour of Primipar Mother According to Their Birth Type/Primipar Annelerde Doğum Sekline Gore Postpartum Fiziksel Semptom Şiddeti ve Emzirme Davranışları. Journal of Education and Research in Nursing. 2020; 17(2), 98-104.
Çelikel ÖÖ. Gebe Okuluna Başvuran Gebelerin Sosyodemografik Özellikleri, Doğum Şekilleri ve Emzirme Sürelerinin İncelenmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi. 2022;17(1), 53-58.
Çetin F, Güneş G, Karaoğlu L, et al. Turgut Özal Tıp Merkezinde Doğum Yapan Annelerin Doğum Öncesi Bakım Alma ve Emzirmeye Başlama Durumları ve Etkileyen Faktörler. İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi. 2005; 12(4), 247-252.
Çiçek Ö, Mete S. Sık karşılaşılan bir sorun: Doğum korkusu. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi. 2015; 8(4), 263-268.
Demirgöz BM, Yılmaz Dereli S, Beji Kızılkaya N. Kadınların sezeryan doğum tercihleri. Florance Nightingale Hemşirelik Dergisi. 2013;21(2): 139-146.
Esencan TY, Karabulut Ö, Yıldırım AD, et al. Doğuma hazırlık eğitimi alan gebelerin doğum şekli, ilk emzirme zamanı ve ten tene temas tercihleri. Florance Nightingale Hemşirelik Dergisi. 2015; 26(1), 31-43.
Goodman P, Mackey MC, Tavakoli AS. Factors related to childbirth satisfaction. Journal of Advanced Nursing. 2004; 46(2), 212-219.
Gökbulut N. Kadınların Doğumdan Memnuniyetlerinin Emzirme Öz Yeterliliğine Etkisi. Okan Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü. 2015.
Gökdemir UH, Yanıkkerem E. İntrapartum dönemde kanıta dayalı uygulamalar: Doğum yapan kadınların tercihleri. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi.2018;11(1): 26-34.
Gölbaşı Z. Kadınların postpartum ilk 6 aylık süredeki emzirme davranışları ve prenatal dönemdeki emzirme tutumunun emzirme davranışları üzerindeki etkisi. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi.2008; 15(1), 16-31.
Gözükara F, Eroğlu K. İlk doğumunu yapmış kadınların (primipar) doğum şekline yönelik tercihlerini etkileyen faktörler. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Dergisi. 2008: 32-46.
Güleç D, Öztürk R, Sevil Ü, et al. Gebelerin yaşadıkları doğum korkusu ile algıladıkları sosyal destek arasındaki ilişki. Türkiye Klinikleri J Gynecol Obst. 2014;24(1):36-41
Gümüşdaş M, Ejder Apay S. Gebelikte evlilik uyumu ve sosyal destek arasındaki ilişki. Sağlık Bilimleri ve Meslekleri Dergisi. 2016;3(1): 1-8. DOI:10.17681/hsp.16572.
Güngör İ. Doğumda anne memnuniyetini degerlendirme ölçeğinin geliştirilmesi. İstanbul Üniversitesi. 2009.
Güngör İ, Beji NK. Development and psychometric testing of the scales for measuring maternal satisfaction in normal and caesarean birth. Midwifery. 2012;28(3), 348-357. https://doi.org/10.1016/j.midw.2011.03.009.
TNSA. Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması. Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü HÜNE. Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü, Ankara 2013. (28.08.2022 tarihinde http://www.hips.hacettepe.edu.tr.)
TNSA. Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması. Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü HÜNE. Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü, Ankara 2018.(28.08.2022 tarihinde http://www.hips.hacettepe.edu.tr/. Erişim tarihi: 28.08.2022.)
Iliadou M. Supporting women in labour. Health Science Journal. 2012; 6: 3.
Işın E. Doğum eylemine hazırlık eğitimi ve danışmanlığının doğum deneyimi ve postpartum kendini değerlendirmeye etkisi. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü. 2021.
Karabulut G. Gebelikte Doğum Beklentisinin Postpartum Depresyon Geliştirme Üzerine Etkisi. Haliç Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. 2014.
Karabulut Ö, Potur DÇ, Merih YD, et al. Does antenatal education reduce fear of childbirth? International Nursing Review. 20215;63: 60-67.
Karaçam Z, Akyüz EÖ, Akyüz E. (2011). Doğum eyleminde verilen destekleyici bakım ve ebe/hemşirenin rolü. Florence Nightingale Journal of Nursing. 2011;19(1), 45-53.
Kaya T. Doğum eyleminde ebelerle iletişimin doğum deneyimine etkisi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü. 2018.
Kızılırmak A. Primipar Gebelere Verilen Eğitimin Doğum Korkusuna Etkisi. Erciyes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü. 2011.
Kızılkaya S. Sezaryen ya da Normal Spontan Doğum Yapan Primiparlarda Doğum Deneyiminin Doğum Sonu Yaşam Kalitesine Etkisi. Marmara Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü. 2013.
Kringeland T, Daltveit AK, Moller A. What characterizes women in Norway who wish to have a caesarean section. Scandinavian Journal of Public Health.2009; 37(2): 364–71. Doi: 10.1177/1403494809105027
Malata A, Hauck Y, Monterosso L, et al. Development and evaluation of a childbirth education programme for Malawian Women. Journal of Advanced Nursing. 2007;60(1), 67–78. Doi: 10.1111/j.1365-2648.2007.04380.x
Mete S. Stres, hormonlar ve doğum arasındaki ilişki. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Elektronik Dergisi. 2013;6(2), 93-98.
Mucuk Ö, Özkan H. Travmatik Doğum Eylemi ve Ebelik Bakımı. Arşiv Kaynak Tarama Dergisi. 2021;30(4), 218-225.
Nieminen K, Stephansson O, Ryding EL. Women's fear of childbirth and preference for cesarean section–a cross‐sectional study at various stages of pregnancy in Sweden. Acta Obstetricia et Gynecologica Scandinavica. 2009; 88 (7), 807-813.
Nilsson C, Bondas T, Lundgren I. Previous birth experience in women with intense fear of childbirth. Journal of Obstetric, Gynecologic & Neonatal Nursing. 2010;39(3):298-309.
Akın Ö, Erbil N. (2020). Doğum Şekli ve Emzirme: Sistematik Derleme. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi. 2020;3(3), 302-318.
Sigurdardottir VL, Gamblec J, Gudmundsdottir B, et al. The predictive role of support in the birth experience. Women and Birth. 2017;30(6): 450-459.
Suar G. Normal doğum deneyiminin emzirme üzerine etkisi. Kocaeli Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü. 2018.
Şahin N, Dinç H, Dişsiz M. Gebelerin doğuma ilişkin korkuları ve etkileyen faktörler. Zeynep Kamil Tıp Bülteni. 2009;40(2): 57-62.
Tatarlar A, Tokat Aluş M. Vajinal doğum sırasında yaşanan korkunun laktasyona, emme davranışlarına ve ilk emzirme sonuçlarına etkisi. TAF Preventive Medicine Bulletin. 2016;15(2):83-91. Doı: 10.5455/pmb.1-1435819087
Tezergil B. Doğum sonu dönem annelerin emzirmeye ilişkin düşünceleri ve uygulamaları. Marmara Üniversitesi. 2007.
Uçar T, Gölbaşı Z. Nedenleri ve sonuçlarıyla doğum korkusu. İnönü Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi.2015; 4 (2):54-58.
UNICEF. From the first hour of life. making thecase for ımproved ınfant and young child feeding everywhere. (28.08.22 tarihinde https://data.unicef.org/wp.../From-the-first-hour of-life.pdf.)
Unsal Atan, Ş., Ozturk, R., Gulec Satir,et al. Relation between mothers’ types of labor, birth interventions, birth experiences and postpartum depression: A multicentre follow-up study. Sex Reprod Healthc. 2018; 18:13-18.
Üst ZD, Pasinlioğlu T. Primipar ve multipar gebelerde doğum ve doğum sonu döneme ilişkin endişelerin belirlenmesi. Sağlık Bilimleri ve Meslekleri Dergisi .2015;2(3):306-317.
Waldenström U, Hildingsso I, Rubertsson C, et al. A negative birth experience: prevalence and risk factors in a national sample. Birth. 2004; 31(1): 17–27.
WHO. Breastfeeding 2016. (28.08.22 tarihinde, www.who.int/topics/breastfeeding/en.)
Wiklund I, Edman G, Ryding EL, et al. Expectations and experiences of childbirth in primiparae with caesarean section. BJOG.2007;115:324-331.
World Health Organization (WHO). WHO recommendations Intrapartum care for a positive childbirth experience 2018. (28.09.2022 tarihinde https://www.who.int/reproductivehealth/publications/intrapartum-careguidelines/en/)
World Health Organization. Intrapartum Care for a Positive Childbirth Experience 2018. (28.08.2022tarihinde https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/260178/9789241550215-%20eng.pdf;jsessionid=6260AD752E92446D542C2189918C780D?sequence=)
Yıldız H. Pozitif doğum deneyimi için intrapartum bakım modeli: Dünya Sağlık Örgütü önerileri. Kocaeli Üniversitesi sağlık bilimleri dergisi. 2019;5(2):98-105.
Yılmaz E, Nazik F. Annelerin doğumu algılayışı ile hemşirelik bakımını algılayışı arasındaki ilişki. Jinekoloji- Obstetrik ve Neonatoloji Tıp Dergisi. 2018;2(15):52-56
Yılmaz S. Doğum Beklentisi ile Yaşanılan Doğum Deneyimi Arasındaki İlişkinin incelenmesi. İnönü Üniversitesi Sağlık bilimleri Enstitüsü. 2017.
Yücel U, Akın B, Güzel K. Kadınların Özel Hastanede Doğum Yapma Tercihi ve Doğum Deneyimleri: Nitel Araştırma. Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi,2022; 11(2), 210-217. Doi:10.53424/balikesirsbd.970863.
