İstenmeyen Gebelikler ve Karşılanmamış Aile Planlaması İhtiyacı
Özet
Gebelik doğal bir süreç olsa da planlanmamış ve istenmeyen gebelikler kadınların maternal-fetal sağlığını, psikolojisini ve yaşam kalitesini olumsuz etkilemektedir. Bu durumun önlenebilmesi için aile planlaması hizmetlerine eşit ve yeterli erişim büyük önem taşımaktadır. Aile planlaması, bireylerin istedikleri zamanda ve sayıda çocuk sahibi olmalarını sağlarken, sık gebeliklerin yol açacağı risklerin önüne geçmeyi ve kadınların doğurganlık kararlarında güvence altına alınmasını amaçlar. Dünya genelinde her yıl milyonlarca istenmeyen gebelik yaşanmakta; bilgi eksikliği, kontraseptif yöntemlere ulaşım zorluğu, sosyoekonomik faktörler ve toplumsal cinsiyet eşitsizliği bu durumun temel nedenleri arasında yer almaktadır. Türkiye'de de gebeliklerin %15'i istenmeyen gebelik olarak sınıflandırılmaktadır. İstenmeyen gebelikler, güvenli olmayan kürtajlara başvurulmasına, anne-bebek ölüm oranlarının artmasına, doğum sonu depresyona ve sosyal etiketlenmeye yol açarak halk sağlığını tehdit etmektedir. Bu noktada birinci basamakta hizmet veren ebeler, üreme sağlığı eğitimi, kontraseptif danışmanlık ve anneliğe uyum süreçlerinde anahtar bir rol üstlenerek önlenebilir ölümlerin azaltılmasına ve kadın sağlığının yükseltilmesine doğrudan katkı sağlarlar. Sonuç olarak, etkili aile planlaması ve politik destek, toplum sağlığının korunmasında birincil önceliktir.
Although pregnancy is a natural process, unplanned and unintended pregnancies negatively affect women's maternal-fetal health, psychology, and quality of life, making equal and adequate access to family planning services of paramount importance for prevention. Family planning enables individuals to have children at their desired time and number, aiming to prevent the risks associated with frequent pregnancies and to safeguard women's decision-making roles regarding their fertility. Globally, millions of unintended pregnancies occur annually, driven primarily by lack of knowledge, difficulties in accessing contraceptive methods, socioeconomic factors, and gender inequality, with 15% of pregnancies in Turkey classified as unintended. These pregnancies threaten public health by increasing reliance on unsafe abortions, raising maternal and infant mortality rates, and causing postpartum depression and social stigmatization. In this context, primary care midwives serve as key healthcare professionals who directly contribute to improving women's health and reducing preventable deaths by providing reproductive health education, contraceptive counseling, and support for maternal adaptation. Consequently, supporting effective family planning through comprehensive public policies remains a primary priority for protecting public health.
Referanslar
Taşkın L. Ebeveynliğe Hazırlanma ve Doğum Öncesi Bakım. In:Taşkın L. (ed.), Doğum ve Kadın Sağlığı Hemşireliği. Ankara: Akademisyen Kitabevi; 2020. p. 157-184.
Buldur AH. Plansız gebelik sürecindeki kadınların dini, manevi ve psikolojik durumlarının incelenmesi. Değerler Eğitim Dergisi; 2021; 19(42); 337-374. doi: 10.34234/ded.1009333
Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı. Evlilik öncesi danışmanlık rehberi 2010. (19/08/2022 https://krtknadmn.karatekin.edu.tr/files/sbf/Aile%20Planlamas%C4%B1%20Dan%C4%B1%C5%9Fmal%C4%B1%C4%9F%C4%B1%20%C4%B0%C3%A7in%20Resimli%20Rehber.pdf adresinden ulaşıldı.)
WHO. Contraception. (21/08/2022 tarihinde https://www.who.int/health-topics/contraception#tab=tab_1 adresinden ulaşılmıştır).
UNFPA. Calling for greater attention to family planning 2011. (21/08/2022 tarihinde https://www.unfpa.org/press/calling-greater-attention-family-planning adresinden ulaşılmıştır).
Fowler JR, Heba M, Brian WJ. Pregnancy 2022. (21/08/2022 tarihinde https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK448166/ adresinden ulaşılmıştır.)
Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü. (2019). 2018 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması, Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü, T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı ve TÜBİTAK, Ankara, Türkiye.
Kost K, Laura L. "Pregnancy intentions, maternal behaviors, and infant health: investigating relationships with new measures and propensity score analysis." Demography; 52.1 (2015): 83-111. Doi: 10.1007/s13524-014-0359-9
Grace K T, Anderson, JC. Reproductive coercion: a systematic review. Trauma, Violence,& Abuse; 2018; 19(4), 371-390. Doi: 10.1177/1524838016663935
Dönmez A, Çoban A, Canbay FÇ. İstenmeyen gebelik ve güvenli olmayan düşüklerin çözümünde ebenin rolü. TAF Preventive Medicine Bulletin; 2016; 15(5), 450-7.
UNFPA.7 myths about unintended pregnancy. (21/08/2022 tarihinde https://turkiye.unfpa.org/en/news/7-myths-about-unintended-pregnancy adresinden ulaşılmıştır).
Kantorová V. Unintended pregnancy and abortion: what does it tell us about reproductive health and autonomy?. The Lancet Global Health; 2020; 8(9):1006-1107. Doi: 0.1016/S2214-109X(20)30342-9
WHO. First ever country level estimates of unintende pregnancy and abortion 2022. (21/08/2022 tarihinde https://www.who.int/news/item/24-03-2022-first-ever-country-level-estimates-of-unintended-pregnancy-and-abortion adresinden ulaşılmıştır).
Ranatunga IDJC, Jayaratne K. Proportion Of Unplanned Pregnancies, Their Determinants And Health Outcomes Of Women Delivering At A Teaching Hospital İn Sri Lanka. BMC Pregnancy And Childbirth; 2020; 20(1), 1-15. Doi: 10.1186/s12884-020-03259-2
Ersoy E, Yetkin K, Çelik E, et al. Gebeliği plansız olan kadınların kişisel özellikleri ve kontrasepsiyon hakkındaki düşünceleri. Journal of Clinical and Experimental Investigations; 2015; 6.3: 250-255. doi: 10.5799/ahinjs.01.2015.03.0528
Savaş N, İnandı T, Arslan E, et al. Unintended pregnancies, induced abortions and risk factors in women admitted to hospitals due to birth or abortion in Hatay. Turkish Journal of Public Health; 2017; 15.2: 85-95. Doi: 10.20518/tjph.341158
CİSÜ. Türkiye’de cinsel sağlık ve üreme sağlığı durum analizi raporu. (21/08/2022 tarihinde https://www.tapv.org.tr/wp-content/uploads/2021/08/idCISU_Rapor_Tasarimi_Dijital_2021-2-11.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Temel, S. Karşılanmamış aile planlaması gereksinimlerinin azaltılmasında kültürel faktörlerin belirlenmesi ve hizmet modelinin geliştirilmesi. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Doğum-Kadın Hastalıkları Hemşireliği Programı Doktora Tezi, Ankara, 2018.
WHO. New WHO tool helps uide contraception choices following childbirth 2016. (21/08/2022 tarihinde https://www.who.int/news/item/15-01-2016-new-who-tool-helps-guide-contraception-choices-following-childbirth adresinden ulaşılmıştır).
UNFPA. UNFPA transformative results. (21/08/2022 tarihinde https://www.unfpa.org/data/transformative-results adresinden ulaşılmıştır).
UNFPA. Investing in family planning is a best buy 2017. (21/08/2022 tarihinde https://www.unfpa.org/sites/default/files/resource-pdf/FINAL_UNFPA_infographic_080817.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Kızılkaya Beji N, Gizem,Kaya G, Savaşer, S. Ülkemizde kadın sağlığının öncelikli sorunları. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi; 2021; 4(1), 105-112. doi: 10.38108/ouhcd.830833
McDowell, J. ve Stewart, E. (2008). İstenmeyen Gebelik Reproductive Health. ''Arkadaşımın bir sorunu var''. Ebru Şahin Çeviren, Yılmaz Kitabevi, İstanbul.
UNFPA. Dünya nüfus raporu: görünmeyeni görmek 2022. (21/08/2022 tarihinde https://turkiye.unfpa.org/tr/2022-d%C3%BCnya-n%C3%BCfus-raporu-g%C3%B6r%C3%BCnmeyeni-g%C3%B6rmek adresinden ulaşılmıştır).
Şenoğlu A, Çoban A, Karaçam Z. İstenmeyen gebelikler ve isteyerek yapılan düşüklerin değerlendirilmesi. Arşiv kaynak tarama dergisi; 2019; 28(4), 300-305. Doi: 10.17827/aktd.474072
Hajizadeh M, Nghiem S. Does unwanted pregnancy lead to adverse health and healthcare utilization for mother and child? Evidence from low-and middle-income countries. International journal of public health; 2020; 65(4), 457-468. doi: 10.1007/s00038-020-01358-7
Khajehei M. Mental health of perinatal women. World Journal of Obstetrics and Gynecology; 2015; 4(2), 46. doi: 10.5317/wjog.v4.i2.46
Karamustafa, F.C. (2017). Postpartum Depresyonda Evlı̇lı̇k Doyumu Ve Benlı̇k Saygısının İncelenmesı̇. Yüksek Lisans Tezi. Işık Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
UNFPA. UNFPA drives family planning ınnovation to reach world’s most marginalized, at major women’s health conference 2013. (21/08/2022 tarihinde https://www.unfpa.org/press/unfpa-drives-family-planning- innovation-reach-worlds-most-marginalized-major-womens-health adresinden ulaşılmıştır).
Değerli Kodaz N, Altundağ K, Ege E. Aile planlaması yöntemlerinde güncel gelişmeler. Kadın Sağlığı Hemşireliği Dergisi; 2018; 4 (1):109-130.
Onur M, Yalçın R, Kahraman ÖE, et al. Koruyucu hizmetlerde ebenin rolü. H.Ü. Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi; 2016; 3(1): 84-85.
Güner S, Karaca Saydam B, Çeber Turfan E, et al. Evlilik öncesi verilen prekonsepsiyonel bakımın önemi ve ebelerin danışmanlık rolü. Gevher Nesibe Journal Of Medical& Health Sciences, 2021; 11(6): 79-85. Doi: 10.46648/gnj.192
