Çocukluk Çağı Aşıları ve Güncel Yaklaşımlar
Özet
Bu çalışma, çocukluk çağı aşılarının önemini, tarihsel gelişimini, biyolojik türlerini, soğuk zincir uygulamalarını ve günümüzde küresel bir halk sağlığı sorunu haline gelen aşı tereddüdü ile reddini hemşirelik rolü odağında incelemektedir. Bulaşıcı hastalıkları önlemede ve milyonlarca hayatı kurtarmada en etkili yöntem olan aşılama, 1796 yılında Edward Jenner’ın çiçek aşısını geliştirmesiyle başlamış, Louis Pasteur’ün çalışmaları ve 20. yüzyıldaki teknolojik ilerlemelerle altın çağına ulaşmıştır. Laboratuvar yöntemlerine göre aşılar; canlı zayıflatılmış, inaktif, toksoid, subunit ve konjuge aşılar olarak sınıflandırılır. Aşıların etkinliğini üretim aşamasından kişiye uygulanana kadar koruyan uygun sıcaklık ve şartları kapsayan soğuk zincir basamakları, bağışıklama programlarının en kritik bileşenidir. Türkiye'de Sağlık Bakanlığı’nın Genişletilmiş Bağışıklama Programı doğrultusunda çocukluk dönemi aşı takvimindeki tüm aşılar ücretsiz sunulmaktadır. Buna rağmen, sosyal medyadaki yanlış bilgiler, ilaç firmalarına güvensizlik, dini kaygılar ve sosyokültürel faktörler sebebiyle, özellikle 2015 yılından itibaren Türkiye'de aşı reddi oranlarında ciddi artışlar yaşanmıştır. Sağlık sisteminin ön saflarında yer alan hemşirelerin; toplumu doğru bilgilendirme, soğuk zinciri eksiksiz sürdürme, aşı kayıtlarını tutma, eksik dozları tespit etme ve ebeveynlerin kaygılarını empatiyle ele alarak aşıya olan güveni artırma yönünde kritik görev ve sorumlulukları bulunmaktadır.
This study examines the importance, historical development, biological types, and cold chain applications of childhood vaccines, as well as vaccine hesitancy and refusal—which have become global public health issues today—with a specific focus on the role of nursing. Vaccination, the most effective method for preventing infectious diseases and saving millions of lives, began in 1796 with Edward Jenner's development of the smallpox vaccine and reached its golden age through Louis Pasteur's work and 20th-century technological advancements. Based on laboratory methods, vaccines are classified as live attenuated, inactivated, toxoid, subunit, and conjugate. The steps of the cold chain, which encompass the appropriate temperatures and conditions required to maintain vaccine efficacy from production to administration, are the most critical components of immunization programs. In Turkey, all vaccines within the childhood immunization schedule are provided free of charge under the Ministry of Health's Expanded Program on Immunization. Despite this, due to misinformation on social media, distrust of pharmaceutical companies, religious concerns, and socio-cultural factors, significant increases in vaccine refusal rates have occurred in Turkey, particularly since 2015. Nurses, operating at the forefront of the healthcare system, have critical duties and responsibilities in educating the public accurately, maintaining the cold chain without deficiency, keeping immunization records, identifying missing doses, and increasing vaccine confidence by addressing parents' anxieties with empathy.
Referanslar
Mühür İ, Yılmaz Ş, Soylu P. Geçmişten günümüze aşılama. Journal of Medical Topics and Updates. 2022;1(1): 32-36. Doi: 10.5281/zenodo.6502826
Rockwell PG, Hunter P. Barriers to improved immunization rates and ways to overcome them. Vaccine Science and Immunization Guideline: Springer; 2017. p. 199-234
Bianco A, Mascaro V, Zucco R, et al. Parent perspectives on childhood vaccination: How to deal with vaccine hesitancy and refusal?. Vaccine. 2019;37(7):984-990. Doi: 10.1016/j.vaccine.2018.12.062
Guzman-Holst A, DeAntonio R, Prado-Cohrs D, et al. Barriers to vaccination in Latin America: A systematic literature review. Vaccine. 2020;38(3):470-481. Doi: 10.1016/j.vaccine.2019.10.088
Baker JP, Katz SL. Childhood vaccine development: an overview. Pediatric Research. 2004;55(2): 347-356. Doi: 10.1203/01.PDR.0000106317.36875.6A
Olson O, Berry C, Kumar N. Addressing parental vaccine hesitancy towards childhood vaccines in the united states: a systematic literature review of communication interventions and strategies. Vaccines (Basel). 2020;8(4). Doi: 10.3390/vaccines8040590
Pluviano S, Watt C, Della Sala S. Misinformation lingers in memory: Failure of three pro-vaccination strategies. PLoS One. 2017;12(7):e0181640. Doi: 10.1371/journal. pone.0181640
Backx M, Freedman A. Immunization. Medicine. 2013;41(11):628-634. Doi: 10.1016/j.mpmed.2013.08.008
Yaşar H, Bakir H. Çocuklarda Aşı Ve Bağışıklama. Emre O, Keskinkılıç AU (ed). Bebeklikten Ergenliğe Gelişim ve Eğitim içinde. Fransa, Lyon: Lıvre De Lyon ; 2022. p. 65-79.
Baxter D. Active and passive immunity, vaccine types, excipients and licensing. Occup Med (Lond). 2007;57(8):552-6. Doi: 10.1093/occmed/kqm110
Raab CP. Passive immunization. Prim Care. 2011;38(4):681-91. Doi: 10.1016/j.pop.2011.07.006
Vetter V, Denizer G, Friedland LR,et al. Understanding modern-day vaccines: what you need to know. Ann Med. 2018;50(2):110-20. Doi: 10.1080/07853890.2017.1407035
Saleh A, Qamar S, Tekin A, et al. Vaccine development throughout history. Cureus. 2021;13(7):e16635. Doi: 10.7759/cureus.16635
Akdeniz M, Kavukcu E. Aşılama ve aşıların tarihçesi. Klinik Tıp Aile Hekimliği. 2016;8(2):11-28
Delany I, Rappuoli R, De Gregorio E. Vaccines for the 21st century. EMBO Mol Med. 2014;6(6):708-20. Doi: 10.1002/emmm.201403876
Swamy GK, Heine RP. Vaccinations for pregnant women. Obstet Gynecol. 2015;125(1):212-26. Doi: 10.1097/AOG.0000000000000581
Clem AS. Fundamentals of vaccine immunology. Journal of global infectious diseases. 2011;3(1):73. Doi: 10.4103/0974-777X.77299
Bükey A, Göral M. Aşı Turizmi. Demirci B, Solunoğlu A, (ed). Turizimde Aşı Temaları içinde. İstanbul: Çizgi Kitapevi; 2021. p. 44-51.
Rappuoli R, De Gregorio E, Costantino P. On the mechanisms of conjugate vaccines. Proc Natl Acad Sci U S A. 2019;116(1):14-16. Doi: 10.1073/pnas.1819612116
Hazelton K, Balcomb A, Bowd K, et al. The immunisation cold chain. Australian Family Physician. 2002;31(10):1.
T.C Sağlık Bakanlığı. Aşıda Soğuk Zincirin Önemi. (21/11/2022 tarihinde https://covid19asi.saglik.gov.tr/TR-77808/asida-soguk-zincirin-onemi.html adresinden ulaşılmıştır).
Küçüktürkmen B, Bozkır A. Drugs subject to special storage conditions or cold chain and evaluation in terms of applications. Turkish Bulletin of Hygiene and Experimental Biology. 2018;75(3):305-322. Doi: 10.5505/TurkHijyen.2018.67674
Çavuşoğlu H, Erdem Y. Çocuklarda Enfeksiyon Hastalıkları ve Hemşirelik Bakımı. Conk Z, Başbakkal Z, Bal YH, Bolışık B (ed). Pediatri Hemşireliği içinde. Ankara: Akademisyen Kitapevi; 2022. p. 755-784.
Yavuz E. COVID-19 Aşıları. Türk Aile Hek Derg. 2020;24:227-234. Doi: 10.15511/tahd.20.00427
T.C Sağlık Bakanlığı. Genişletilmiş Bağışıklama Programı Genelgesi. 2008. (29/11/2022 tarihinde https://dosyasb.saglik.gov.tr/Eklenti/1117,gbpgenelge2008pdf.pdf?0 adresinden ulaşılmıştır).
T.C Sağlık Bakanlığı. Çocukluk çağı aşı takvimi 2020. (25/11/2022 tarihinde https://asi.saglik.gov.tr/asi-takvimi2 adresinden ulaşılmıştır).
He K, Mack WJ, Neely M, et al. Parental perspectives on immunizations: impact of the COVID-19 pandemic on childhood vaccine hesitancy. J Community Health. 2022;47(1):39-52. Doi: 10.1007/s10900-021-01017-9
Bekis Bozkurt H. An overview of vaccine rejection and review of literature. Kafkas Journal of Medical Sciences. 2018;8(1):71-76. Doi: 10.5505/kjms.2018.12754
Kempe A, Saville AW, Albertin C, et al. Parental hesitancy about routine childhood and influenza vaccinations: a national survey. Pediatrics. 2020;146(1).
WHO. Report Of The Sage Working Group On Vaccine Hesitancy. 2014. (27/11/2022 tarihinde https://www.asset-scienceinsociety.eu/sites/default/files/sage_working_group_revised_report_vaccine_hesitancy.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Düzgün MV, Dalgıç Aİ. Toplum sağliği için giderek artan tehlike aşi reddi önlenebilir mi?. Güncel Pediatri. 2019;17(3):424-434.
Kürtüncü M, Alkan I, Bahadır Ö, ve ark. Zonguldak’in kırsal bir bölgesinde yaşayan çocuklarin aşılanma durumu hakkında annelerin bilgi düzeyleri. Electronic Journal of Vocational Colleges. 2017;7(1): 8-17.
Gur E. Vaccine hesitancy - vaccine refusal. Turk Pediatri Ars. 2019;54(1):1-2. Doi: 10.14744/TurkPediatriArs.2019.79990
Demir T. Aşi karşıtı tutumların sosyokültürel ve dinî boyutları. Tevilat Selçuk Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi Dergisi. 2021. Doi: 10.53352/tevilat.1034303
Cassidy C, Langley J, Steenbeek A, et al. A Behavioral analysis of nurses' and pharmacists' role in addressing vaccine hesitancy: scoping review. Hum Vaccin Immunother. 2021;17(11):4487-4504. Doi: 10.1080/21645515.2021.1954444
Badua AR, Caraquel KJ, Cruz M, et al. Vaccine literacy: A concept analysis. Int J Ment Health Nurs. 2022;31(4):857-867. Doi: 10.1111/inm.12988
Karaman D, Yılmaz D, Yılmaz H. İntörn hemşirelik öğrencilerinin Koronavirüs (COVID-19) korkusunun aşı karşıtlığına etkisinin incelenmesi. The Journal of Turkish Family Physician. 2021;12(4):179-191.
Elizondo-Alzola U, Mireia GC, Pinos L, et al. Vaccine hesitancy among paediatric nurses: Prevalence and associated factors. 2021;16(5):e0251735. Doi: 10.1371/journal.pone.0251735
Aygün E, Tortop HS. Ebeveynlerin aşı tereddüt düzeylerinin ve karşıtlık nedenlerinin incelenmesi. Güncel Pediatri. 2020;18(3):300-316.
Yiğit T. Aşı karşıtlığı ve fikri gelişimi. International Journal of Social Humanities Sciences Research. 2020;7(53):1244-1261. Doi: 10.26450/jshsr.1881
Derya G, Kesgin Y. Dijital ebeveynlik, aşi kararsizliği ve COVID-19: dijital ebeveynlerin COVID-19 aşisi karşitliğina ilişkin tutumlarinin belirlenmesi. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi. 2021;(56):165-184.
Van Nguyen D, Nguyen PH. Social media and COVID-19 vaccination hesitancy: Mediating role of the COVID-19 vaccine perception. Heliyon. 2022;8(9): e10575. Doi: 10.1016/j.heliyon.2022.e10575
Salerno L, Craxi L, Amodio E, et al. Factors affecting hesitancy to mrna and viral vector COVID-19 vaccines among college students in italy. Vaccines (Basel). 2021;9(8). Doi: 10.3390/vaccines9080927
Murphy J, Vallières F, Bentall RP, et al. Psychological characteristics associated with COVID-19 vaccine hesitancy and resistance in Ireland and the United Kingdom. Nature communications. 2021;12(1):1-15.
Khubchandani J, Sharma S, Price JH, et al. COVID-19 vaccination hesitancy in the United States: a rapid national assessment. Journal of community health. 2021;46(2):270-277.
Anderson P, Bryson J. Confronting vaccine hesitancy: What nurses need to know. Nursing 2021. 2020;50(8): 43-46. Doi: 10.1097/01.NURSE.0000668436.83267.29
Hoekstra S, Margolis L. The importance of the nursing role in parental vaccine decision making. Clin Pediatr (Phila). 2016;55(5):401-403. Doi: 10.1177/0009922815627348
Sapci E, Gungormus Z. The universal problem that grows like avalanche: vaccine opposition-vaccine rejection and responsibilities of nurses. Journal of Education and Research in Nursing. 2021;18(3):352-355. Doi: 10.5152/jern.2021.60243
T.C Sağlık Bakanlığı. Bilgi Notu 24.04.2022. (23/11/2022 tarihinde https://iskilipdh.saglik.gov.tr/Eklenti/287112/0/asibilgipdf.pdf adresinden ulaşılmıştır).
