Diyabetli Hasta Bakımında Geleneksel ve Tamamlayıcı Tedavi Yaklaşımları
Özet
Bu çalışma, küresel bir sağlık sorunu haline gelen ve Türkiye’de yetişkin nüfusun yaklaşık yüzde 15’ini etkileyen Diabetes Mellitus (diyabet) hastalığının yönetiminde geleneksel ve tamamlayıcı tedavi (GETAT) yaklaşımlarını ve hemşirelerin bu süreçteki rolünü kapsamlı bir şekilde ele almaktadır. Tıbbi beslenme, egzersiz ve farmakolojik tedaviler gibi modern tıp yöntemlerinin yanı sıra, kronik komplikasyonları azaltmak ve yaşam kalitesini artırmak amacıyla hastaların GETAT yöntemlerine yöneldiği belirtilmektedir. Metinde Qigong, yoga, Tai Chi, akupunktur, akupresur, refleksoloji, aromaterapi, manevi uygulamalar ve bitkisel tedaviler gibi yöntemlerin kan şekeri kontrolü, anksiyete ve yaşam kalitesi üzerindeki olumlu etkileri bilimsel araştırmalar ve meta-analizler ışığında sunulmaktadır. Sağlık sisteminde hasta ile kesintisiz iletişimde olan hemşirelerin, bu kanıta dayalı tamamlayıcı uygulamaları bütüncül ve bireyselleştirilmiş bir bakım anlayışıyla entegre etmelerinin önemi vurgulanmaktadır. Hemşirelerin masaj, gevşeme egzersizleri ve nefes teknikleri gibi bağımsız rollerini etkin kullanabilmeleri için yasal düzenlemelerle desteklenmeleri gerektiği ifade edilerek, sağlık profesyonellerine rehberlik edecek bütüncül bir perspektif sunulmaktadır.
This comprehensive study evaluates traditional and complementary medicine (T&CM) approaches in the management of Diabetes Mellitus—a major global health threat affecting approximately 15% of the adult population in Turkey—and meticulously delineates the evolving roles and responsibilities of nurses within this framework. Alongside conventional methods such as medical nutrition, physical exercise, and pharmacology, diabetes patients increasingly turn to complementary therapies to alleviate chronic complications, mitigate side effects, and optimize their overall quality of life. Backed by rigorous scientific trials and meta-analyses, the text analyzes the positive therapeutic impacts of diverse modalities, including Qigong, yoga, Tai Chi, acupuncture, acupressure, reflexology, aromatherapy, spiritual practices, and herbal medicine, on regulating blood glucose levels and reducing psychosocial anxiety. Given their continuous patient interaction, the study emphasizes that integrating these evidence-based non-pharmacological interventions into humanistic and holistic nursing care significantly elevates healthcare quality. Ultimately, it advocates for essential legislative advancements to support nurses in independently practicing techniques like massage and breathwork, offering an invaluable, well-grounded resource tailored for healthcare professionals and academic researchers seeking synergy between academic literature and holistic patient care.
Referanslar
American Diabetes Association. Introduction: Standards of medical care in diabetes—2022. Diabetes care 2022, 45(Supplement_1), S1-S2. https://doi.org/10.2337/dc22-Sint
International Diabetes Federation. Diabetes Atlas. 10th edition. [Online] (10/11/2022 tarihinde https://diabetesatlas.org/atlas/tenth-edition/ adresinden ulaşılmıştır).
Olgun N, Çelik S. Tüm Yönleriyle İç Hastalıkları Hemşireliği. Ankara: Nobel Tıp Kitabevleri;2021.
Mood MS, Yavari Z, Taghanaki HB, et al. The effect of acupressure on fasting blood glucose, glycosylated hemoglobin and stress in patients with type 2 diabetes. Complementary Therapies in Clinical Practice.2021; 43:101393. https://doi.org/10.1016/j.ctcp.2021.101393
Mollahaliloğlu S, Uğurlu FG, Kalaycı M, ve ark. Geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamalarında yeni dönem. Ankara Medical Journal.2015; 15(2):102-105. https://doi.org/10.17098/amj.44789
Raja R, Kumar V, Khan MA, et al. Knowledge, attitude, and practices of complementary and alternative medication usage in patients of type II diabetes mellitus. Cureus.2019;11(8). doi: 10.7759/cureus.5357
Cicek SC, Demir S, Yilmaz D, ve ark. Effect of reflexology on ankle brachial index, diabetic peripheral neuropathy, and glycemic control in older adults with diabetes: A randomized controlled trial. Complementary Therapies in Clinical Practice. 2021; 44: 101437. https://doi.org/10.1016/j.ctcp.2021.101437
Kaynak İ, Polat Ü. Diabetes mellituslu hastaların tamamlayıcı ve alternatif tedavileri kullanma durumları ve diyabet tutumları ile ilişkisi. Genel Tıp Dergisi.2017;27(2):56-64.
Sharma, P, Hajam YA, Kumar R, et al. Complementary and alternative medicine for the treatment of diabetes and associated complications: A review on therapeutic role of polyphenols. Phytomedicine Plus. 2022;2(1):100188. https://doi.org/10.1016/j.phyplu.2021.100188
10.Sari Y, Anam A, Sumeru A, et al. The knowledge, attitude, practice and predictors of complementary and alternative medicine use among type 2 diabetes mellitus patients in Indonesia. Journal of Integrative Medicine.2021;19(4):347-353. https://doi.org/10.1016/j.joim.2021.04.001
Wanchai A, Phrompayak D. Use of complementary and alternative medicine among Thai patients with type 2 diabetes mellitus. Journal Of Integrative Medicine.2016; 14(4):297-305. https://doi.org/10.1016/S2095-4964(16)60263-7
Cengiz Z, Budak, F. Use of complementary medicine among people with diabetes in eastern Turkey: A descriptive study. Complementary therapies in clinical practice. 2019; 36:120-124. https://doi.org/10.1016/j.ctcp.2019.06.007
Harfan D. Effectiveness of qigong gymnastics on decreasing blood glucose in patients diabetes mellitus type 2, Indonesia. Indian Journal of Forensic Medicine & Toxicology.2019; 13(3):375-379.
Candar A, Demirci H, Baran AK, et al.The association between quality of life and complementary and alternative medicine use in patients with diabetes mellitus. Complementary therapies in clinical practice.2018; 31: 1-6. https://doi.org/10.1016/j.ctcp.2018.01.002
Kim HJ, Chun KH, Kim DJ, et al. Utilization patterns and cost of complementary and alternative medicine compared to conventional medicine in patients with type 2 diabetes mellitus. Diabetes research and clinical practice.2011; 93(1):115-122. https://doi.org/10.1016/j.diabres.2011.03.031
Meng D, Chunyan W, Xiaosheng D, et al. The effects of qigong on type 2 diabetes mellitus: a systematic review and meta-analysis. Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine.2018. Article ID: 8182938 https://doi.org/10.1155/2018/8182938
Cui J, Yan J H, Yan LM, et al. Effects of yoga in adults with type 2 diabetes mellitus: A meta‐analysis. Journal of diabetes investigation. 2017;8(2): 201-209. https://doi.org/10.1111/jdi.12548
Özkan İ, Taylan S, Dünya CP. Investigation of the relationship between the use of complementary alternative medicine and illness perception and illness cognition in patients with diabetic foot ulcer. Journal of Tissue Viability.2022. https://doi.org/10.1016/j.jtv.2022.08.005
Chao M, Wang C, Dong X, et al. The effects of Tai Chi on type 2 diabetes mellitus: a meta-analysis. Journal of diabetes research. 2018;2018:9. Article ID:7350567 https://doi.org/10.1155/2018/7350567
Qin J, Chen Y, Guo S, et al. Effect of tai chi on quality of life, body mass index, and waist-hip ratio in patients with type 2 diabetes mellitus: a systematic review and meta-analysis. Frontiers in Endocrinology. 2021;11, 543627. https://doi.org/10.3389/fendo.2020.543627
Atan G. Kronik hastalık yönetiminde tamamlayıcı ve alternatif tedavi kullanımı ve hemşirenin rolü. Van Sağlık Bilimleri Dergisi.2018;11(2): 21-24.
Öz Hs. Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Tedavileri İçinde Yoga ve Hemşirelik. Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Dergisi.2020;3(3):399-405. DOI: 10.5336/jtracom.2020-74258
Kaya Ş, Karakuş Z, Boz İ, ve ark. Dünyada ve Türkiye’de Tamamlayıcı Terapilere İlişkin Yasal Düzenlemelerde Hemşirelerin Yeri. Jaren.2020; 6(3): 584-591. doi:10.5222/jaren.2020.58561
Meriç M. Diyabetli bireyin mücadelesi: gözden kaçan psikososyal boyut. Turkiye Klinikleri Journal of Psychiatric Nursing-Special Topics.2017;3(1):37-41.
Satman I, Omer B, Tutuncu Y, ve ark. Twelve-year trends in the prevalence and risk factors of diabetes and prediabetes in Turkish adults. European journal of epidemiology.2013;28(2):169-180. Doi:10.1007/s10654-013-9771-5
Olgun N, Çetinkaya S. Diyabetin Tanı Kriterleri, Etiyolojik Sınıflaması, Klinik Dönemleri ve Fizyopatolojisi. Erdoğan S, Özcan Ş(editörler). Diyabet Hemşireliği içinde. İstanbul, Nobel Tıp Kitabevleri;2021.p.19-36.
Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği. Diabetes Mellitus ve Komplikasyonlarının Tanı, Tedavi ve İzlem Klavuzu. 2022, BAYT, Ankara, s.159-186. (11/11/2022 tarihinde https://file.temd.org.tr/Uploads/publications/guides/documents/diabetes-mellitus_2022.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Çelik S, Kır BE. Diyabetin Akut Komplikasyonları. Erdoğan S, Özcan Ş( editörler). Diyabet Hemşireliği içinde. İstanbul, Nobel Tıp Kitabevleri, 2021.p.143-161.
Safari S, Parandin S. The effectıveness of anger management traınıng on happıness, qualıty of lıfe, and blood sugar control ın dıabetıc patıents ın kermanshah. Nursing And Midwifery Journal.2021;19(9):743-751.
Aytulu T,Yıldırım A. Diyabette Tıbbi Beslenme Tedavisi. Erdoğan S, Özcan Ş. (editörler). Diyabet Hemşireliği içinde. İstanbul, Nobel Tıp Kitabevleri, 2021.p.83-94.
Yerramalla MS, Fayosse A, Dugravot A, et al. Association of moderate and vigorous physical activity with incidence of type 2 diabetes and subsequent mortality: 27 year follow-up of the Whitehall II study. Diabetologia. 2020;63(3):537-548. https://doi.org/10.1007/s00125-019-05050-1
Enç N. İç Hastalıkları Hemşireliği. Genişletilmiş ve güncellenmiş 3.Baskı. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri; 2021.
Guo J, Long Q, Li J,et al. Barriers and facilitators of self-monitoring of blood glucose engagement among women with gestational diabetes mellitus in China: a mixed-methods study. Midwifery.2020;90:102797. https://doi.org/10.1016/j.midw.2020.102797
Durna Z. İç Hastalıkları Hemşireliği. Ankara: Akademi basın ve yayıncılık;2013.
Canbolat Ö, Ekenler Ş, Polat Ü. Diyabet özyönetiminde engeller ve kolaylaştırıcılar. Süleyman Demirel Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi. 2022;29 (1):143-148. https://doi.org/10.17343/sdutfd.1008149
Olgun N. Diabetes Mellitusun Modern Tedavisi. İstanbul: Türkiye Diyabet Vakfı Yayını;2003.
Özer S. Olgu Senaryolarıyla İç Hastalıkları Hemşireliği. İstanbul: İstanbul Kitabevi;2019.
Erdoğan Z, Çınar S, Şimşek S. Hemodiyaliz hastalarının tamamlayıcı tıp yöntemlerini kullanma durumu ve umutsuzluk düzeyi ile ilişkisi. Spatula DD. 2013;3:107-112.
Can ÇS., Arıkan F, Can S, ve ark. Diyabetli bireylerde tamamlayıcı tedavi kullanımı ve bilgi kaynakları. Türk Fen ve Sağlık Dergisi. 2021;2(1):92-103. doi: 10.17343/sdutfd.1008149
Birdee GS, Yeh G. Complementary and alternative medicine therapies for diabetes: a clinical review. Clinical Diabetes. 2010; 28 (4), 147-155. https://doi.org/10.2337/diaclin.28.4.147
Jahnke R, Larkey L, Rogers C, et al. A comprehensive review of health benefits of qigong and tai chi. American journal of health promotion.2010; 24(6):e1-e25. doi: 10.4278/ajhp.081013-LIT-248
Taneja DK. Yoga and health. Indian journal of community medicine: official publication of Indian Association of Preventive & Social Medicine. 2014;39(2): 68-72. doi: 10.4103/0970-0218.132716
Altuntuğ K, Ege E. Zihin Beden Temelli Uygulamalar. Başer M, Taşçı S (editörler). Kanıta Dayalı Rehberleriyle Tamamlayıcı ve Destekleyici Uygulamalar içinde. Ankara, Akademisyen Kitabevi;2015.p.25-35.
Singh VP, Khandelwal B. Effect of yoga and exercise on glycemic control and psychosocial parameters in type 2 diabetes mellitus: A randomized controlled study. International Journal of Yoga.2020; 13(2):144-151. doi: 10.4103/ijoy.IJOY_45_19
Hempel S, Taylor SL, Solloway MR, Miake-Lye IM, Beroes JM, Shanman R, Shekelle PG. Evidence map of tai chi. Washington: Department of Veterans Affairs (US);2014 PMID: 25392900
Leung PC. Natural Healing in Chinese Medicine: Qi Gong and Tai Chi. Healthy Aging.2011;4:221-243. https://doi.org/10.1142/9789814317726_0011
Wang J, Feng B, Yang X, et al. Tai chi for essential hypertension. Evidence-based Complementary and Alternative Medicine.2013;22(1):187-195. https://doi.org/10.1016/j.ctim.2013.11.005
Patel M, Urits I, Kaye AD, et al. The role of acupuncture in the treatment of chronic pain. Best Practice & Research Clinical Anaesthesiology. 2020;34(3):603-616. https://doi.org/10.1016/j.bpa.2020.08.005
Chen C, Liu J, Sun M, et al. Acupuncture for type 2 diabetes mellitus: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Complementary therapies in clinical practice. 2019;36:100-112. https://doi.org/10.1016/j.ctcp.2019.04.004
Liang F, Koya D. Acupuncture: is it effective for treatment of insulin resistance?. Diabetes, Obesity and Metabolism.2010; 12(7):555-569. https://doi.org/10.1111/j.1463-1326.2009.01192.x
Karadağ S, Ergin Ç. Kemoterapiye Bağlı Bulantı ve Kusmada Akupresür Kullanımı. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi. 2022;7(2):359-364.
Jin KK, Chen L, Pan JY, et al. Acupressure therapy inhibits the development of diabetic complications in chinese patients with type 2 diabetes. The Journal of Alternative and Complementary Medicine.2009;15(9): 1027-1032. https://doi.org/10.1089/acm.2008.0608
Zarvasi A, Jaberi AA, Bonabi TNet al. Effect of self-acupressure on fasting blood sugar (FBS) and insulin level in type 2 diabetes patients: a randomized clinical trial. Electronic physician. 2018; 10(8): 7155-7163. http://dx.doi.org/10.19082/715
Rousdy A. Effectiveness of acupressure at the Zusanli (ST-36) acupoint as a comfortable treatment for diabetes mellitus: a pilot study in Indonesia. Journal of acupuncture and meridian studies.2017;10(2), 96-103. https://doi.org/10.1016/j.jams.2016.12.003
Büyükbayram Z, Ayık DB. Türkiye’de refleksoloji uygulaması ile ilgili yapılan hemşirelik tezlerinin incelenmesi: bir sistematik derleme. Sağlık Profesyonelleri Araştırma Dergisi. 2021; 3(1): 25-37.
Sari LT, Wibisono W, Renityas NN. The Effectiveness of Reflexology Massage to The Reduction of Blood Sugar Level of Elderly with Type 2 Diabetes Mellitus. Journal of Ners and Midwifery. 2022; 9(2):142-147.
Kurt NC, Çankaya İİ. Aromaterapi uygulamaları ve uçucu yağlar. Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi. 2021; 11(2):230-241. doi: 10.31020/mutftd.882997
Cahyati Y, Rosdiana I, Elengoe A, et al. Effect of benson relaxation and aromatherapy on blood glucose levels in patients with type II diabetes mellitus. Malaysian Journal of Medicine and Health Sciences. 2020;16(10): 43-49.
Dündar M. Farklı yaş gruplarında dua ve din eğitimi. Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi.2018; (9) 20:455-480.
Casarez RLP, Engebretson JC, Ostwald SK. Spiritual practices in self-management of diabetes in African Americans. Holistic nursing practice. 2010; 24(4):227-237. doi: 10.1097/HNP.0b013e3181e903c6
Sukarno A, Pamungkas RA. Religiousness Associated with Type 2 Diabetes Care Management: A Concept Analysis. International Journal of Nursing and Health Services.2020;3(3):462-470. https://doi.org/10.35654/ijnhs.v3i3.324
Faydaoğlu E, Sürücüoğlu MS. Geçmişten günümüze tıbbi ve aromatik bitkilerin kullanılması ve ekonomik önemi. Kastamonu University Journal of Forestry Faculty. 2011;11(1): 52-67.
Mrabti HN, Jaradat N, Kachmar MR, et al. Integrative herbal treatments of diabetes in Beni Mellal region of Morocco. Journal of integrative medicine. 2019; 17(2): 93-99. https://doi.org/10.1016/j.joim.2019.01.001
Tsabang N, Ngah N, Estella FT, et al. Herbal medicine and treatment of diabetes in Africa: case study in Cameroon. Diabetes Case Rep.2016; 1(112):2.
Yılmaz B, Aydın M, Rathfisch G. Preeklampsia bakımında tamamlayıcı tıp. GOP Taksim EAH JAREN.2018; 4(3):195-200.
