Herediter Jinekolojik Kanserlerde Genetik Danışmanlık
Özet
Herediter (Kalıtsal) kanserler, bir ya da daha fazla gendeki kalıtsal mutasyonların neden olduğu genellikle erken yaşta ortaya çıkan ailenin aynı tarafında birden fazla akrabayı etkileyen belirli kanser türlerine genetik yatkınlık şeklinde tanımlanmaktadır. Herediter kanserlerin bazı türleri jinekolojik kanserlerle ilişkili olduğundan kadınları olumsuz etkilemektedir. Jinekolojik kanserlerle ilişkili olan en yaygın kalıtsal kanser türleri; Herediter meme-over kanseri, Ailesel over kanseri, Lynch sendromu, Cowden sendromu, Li-Fraumeni Sendromu, Peutz-Jegers sendromu’dur. Bu kanserlerin çoğu otozomal dominant kalıtıldığı için gelecek nesile aktarım riski %50’dir. Herediter kanserlerin yüksek risk taşıması ve kalıtım yoluyla sonraki nesillere aktarımı nedeniyle erken dönemde belirlenmesi ve genetik danışmanlığı büyük önem taşımaktadır. Genetik danışmanlıkta öncelikli olarak kapsamlı pedigri (soy ağacı diyagramı) incelemesi ile kadının bireysel kanser riski, genetik test seçenekleri, mutasyon riski, pozitif/negatif test sonuçları, genetik testin sınırları, sonuç alınamama durumları, olası ya da mevcut mutasyonun gelecek nesile kalıtılma riski, sonuçlarının olası psikososyal etkileri, test sonuçlarını risk altındaki aile üyeleri ile paylaşımının önemi ve bireysel riske dayalı inceleme ve korunma seçenekleri konularında aydınlatılması ve genetik test için bilgilendirilmiş onam alınması gerekmektedir. Mutasyon saptanan kadınların risk azaltıcı koruyucu spesifik yaklaşımlar, bireyselleştirilmiş hedefe yönelik tedavi ve cerrahi açısından erken dönemde ilgili branşa yönlendirilmesi gerekmektedir. Bu nedenle herediter kanser risk değerlendirmesi, ailede hangi yaşta ve nasıl ortaya çıktığı, bazı kanser türlerini geliştirme riski artmış olan kadınların ve ailelerinin belirlenmesinde oldukça önemlidir. Nitekim Amerikan Jinekoloji ve Obstetrik Derneği (ACOG-American Collage of Obstetricians &Gynecologists) kalıtsal kanser risk değerlendirmesi yapılmasını, aile öyküsünün kapsamlı alınmasını ve kalıtsal jinekolojik kanserlere yönelik eğitim ve genetik danışmanlık verilmesini önermektedir. Bu doğrultuda herediter jinekolojik kanser yatkınlığı olan kadınların tespit edilmesiyle erken dönemde risk azaltıcı koruyucu spesifik tedavilere erişimlerinin sağlanacağı ve kadınların sağ kalım yaşam sürelerinin uzayacağı öngörülmektedir.
Referanslar
Sırma T, Terek MC. Ailesel jinekolojik kanserler-risk değerlendirilmesi ve yönetim. Ünal O (Ed.), Herediter Jinekolojik Kanserler ve Moleküler Patolojinin Prognoz ve Tedavideki Rolü. içinde 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2022. p.1-8.
Chen L, Blank SV, Burton E, Glass K, Penick E, Woodard T. Corrigendum to “Reproductive and hormonal considerations in women at increased risk for hereditary gynecologic cancers: Society of Gynecologic Oncology and American Society for reproductive medicine evidence-based review” [Gynecol. Oncol. 155 (2019) 508–514]. Gynecologic Oncology. 2020 Mar;156(3):748. https://doi.org/10.1016/j.ygyno.2019.12.029
Hereditary Cancer Syndromes and Risk Assessment Practice Bulletin No. 793. American College of Obstetricians and Gynecologists. Obstet Gynecol 2019; 134: e143 – 149. DOI: 10.1097/AOG.0000000000003562
Hereditary breast and ovarian cancer syndrome. Practice Bulletin No. 182. American College of Obstetricians and Gynecologists. Obstet Gynecol 2017:130:e110–26. DOI: 10.1097/AOG.0000000000002296
Isaacs C, Peshkin BN. Cancer risks and management of BRCA1/2 carriers without cancer. Nov 2021.
NCCN Guidelines Version 3.2025 Genetic/Familial High-Risk Assessment: Breast, Ovarian, Pancreatic, and Prostate https://www.nccn.org/professionals/physician_gls/pdf/genetics_ceg.pdf
Daly MB, Pal T, Berry MP, Buys SS, Dickson P, Domchek SM, Elkhanany A, Friedman S, Goggins M, Hutton ML, CGC Karlan, BY, Khan S, Klein C, Kohlmann W, CGC Kurian AW, Laronga C, Litton JK, Mak JS, … Dwyer MA. (2025). Genetic/Familial High-Risk Assessment: Breast, Ovarian, and Pancreatic, Version 3.2025, NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology. https://www.nccn.org/professionals/physician_gls/pdf/genetics_bopp.pdf
Ünal O, Köse O, Bostancı MS. Herediter endometriyum kanserlerine genel bakış. Ünal O, (Ed.), Herediter Jinekolojik Kanserler ve Moleküler Patolojinin Prognoz ve Tedavideki Rolü içinde. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2022. p.9-12.
Lancaster Johnathan, M. et al. Society of Gynecologic Oncology statement on risk assessment for inherited gynecologic cancer predispositions. Gynecologic Oncology, 2015;Volume 136, Issue 1, 3–7. https://doi.org/10.1016/j.ygyno.2014.09.009
Provenzale D, Gupta S, Ahnen DJ, Bray T, Cannon JA, Cooper G, et al. Genetic/Familial High-Risk Assessment: Colorectal Version 1.2016, NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology. J Natl Compr Canc Netw. 2016 Aug;14(8):1010-30. doi: 10.6004/jnccn.2016.0108.
National Comprehensive Cancer Network Cowden Syndrome/PTEN Hamartoma Tumor Syndrome (Version 2.2021) http://www.nccn.org/professionals/physician_gls/pdf/genetics__bop.pdf.
Dragoo DD, Taher A, Wong VK, Elsaiey A, Consul N, Mahmoud HS, Mujtaba B, Stanietzky N, & Elsayes KM. PTEN Hamartoma Tumor Syndrome/Cowden Syndrome: Genomics, Oncogenesis, and Imaging Review for Associated Lesions and Malignancy. Cancers, 2021;13(13), 3120. https://doi.org/10.3390/cancers13133120
León-Castillo A, Gilvazquez E, Nout R, smit vT, McAlpine JN, McConechy M, et al. Clinicopathological and molecular characterisation of 'multiple-classifier' endometrial carcinomas. J Pathol. 2020;250(3):312- 322. doi: 10.1002/path.5373.
Özgül N, Akgör U. Endometriyum kanserinde genetik testler. Ünal O, (Ed.), Herediter Jinekolojik Kanserler ve Moleküler Patolojinin Prognoz ve Tedavideki Rolü içinde. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2022. p.13-7.
Gosangi B, Dixe de Oliveira Santo I, Keraliya A, Wang Y, Irugu D, Thomas R, Khandelwal A, Rubinowitz AN, & Bader AS. Li-Fraumeni Syndrome: Imaging Features and Guidelines. Radiographics : a review publication of the Radiological Society of North America, Inc, 2024;44(8), e230202. https://doi.org/10.1148/rg.230202
Keymling M, Schlemmer HP, Kratz C, Pfeil A, Bickelhaupt S, Alsady TM, & Renz DM. Li-Fraumeni-Syndrom [Li-Fraumeni syndrome]. Radiologie (Heidelberg, Germany), 2022;62(12), 1026–1032. https://doi.org/10.1007/s00117-022-01071-x
Hosseini MS. Current insights and future directions of Li-Fraumeni syndrome. Discover oncology, 2024;15(1), 561. https://doi.org/10.1007/s12672-024-01435-w
Tacheci I, Kopacova M, & Bures J. Peutz-Jeghers syndrome. Current opinion in gastroenterology, 2021;37(3), 245–254. https://doi.org/10.1097/MOG.0000000000000718
Özkalaycı H, Bora E. Genetik tabanlı tarama testlerinde genetik danışmanlık. Akın H, (Ed.), Güncel Genetik Tabanlı Tarama Testleri içinde. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2020. p.12 5.
