Merhamet Yorgunluğu Üzerine Bir Değerlendirme
Özet
Bu çalışmada, travma geçirmiş bireylere yardım eden profesyonellerde dolaylı travmatizasyon sonucu aniden ortaya çıkabilen merhamet yorgunluğu (ikincil travmatik stres bozukluğu) kavramı, nedenleri, tükenmişlikten farkları, baş etme yolları ve Türkiye'deki literatür eğilimleri incelenmiştir. Figley'nin geliştirdiği modele göre empati yeteneği, empatik endişe, travmaya maruz kalma, empatik tepki, merhamet stresi, uzun süreli sorumluluk ve çözülmemiş travmatik anılar gibi faktörler merhamet yorgunluğunu tetiklemektedir. Yavaş gelişen ve çevresel iş yükü ile örgütsel strese dayanan tükenmişliğin aksine merhamet yorgunluğu, ilişkinin doğasından kaynaklanarak aniden ortaya çıkar ve travma sonrası stres bozukluğu belirtilerini yansıtır. Semptomların farkında olmak, öz izleme yapmak, sosyal destek almak ve etkili iletişim kurmak merhamet yorgunluğu ile baş etmede kritik rol oynamaktadır. DergiPark veri tabanından ulaşılan 27 makalenin içerik analizi, merhamet yorgunluğuna yönelik yayınların özellikle 2021 ve 2022 yıllarında kayda değer şekilde arttığını, çalışmaların çoğunlukla çok yazarlı (%70 iki yazarlı) ve nicel araştırma desenine (%90 anket tekniği) dayandığını göstermektedir. Örneklemlerin tamamının sağlık sektöründeki profesyonellerden (özellikle hemşirelerden) oluştuğu ve merhamet yorgunluğunun iş doyumunu, hasta güvenliğini ile bakım kalitesini düşürdüğü tespit edilmiştir. Sonuç olarak, nitel araştırmaların artırılması ve polis, itfaiyeci, sosyal hizmet uzmanı gibi farklı risk gruplarının da incelenmesi önerilmektedir.
In this study, the concept of compassion fatigue (secondary traumatic stress disorder)—which can emerge suddenly in professionals helping traumatized individuals as a result of indirect traumatization—its causes, differences from burnout, coping strategies, and literature trends in Turkey are examined. According to the model developed by Figley, factors such as empathy ability, empathic concern, exposure to trauma, empathic response, compassion stress, prolonged exposure, and unresolved traumatic memories trigger compassion fatigue. Unlike burnout, which develops gradually and stems from environmental workload and organizational stress, compassion fatigue arises suddenly from the relational nature of caring and reflects post-traumatic stress disorder symptoms. Recognizing symptoms, self-monitoring, receiving social support, and engaging in effective communication play a critical role in coping with compassion fatigue. Content analysis of 27 articles accessed through the DergiPark database indicates that publications on compassion fatigue increased significantly in 2021 and 2022, with studies being predominantly multi-authored (70% two-authored) and based on quantitative research designs (90% survey technique). It was identified that all samples consisted of healthcare professionals (especially nurses) and that compassion fatigue negatively affects job satisfaction, patient safety, and quality of care. Consequently, it is recommended to increase qualitative research and to examine other high-risk professional groups, such as police officers, firefighters, and social workers.
Referanslar
Atilla Gök, G. (2015). Merhamet etmenin dayanılmaz ağırlığı: hemşirelerde merhamet yorgunluğu. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 20 (2), 299-313.
Avcı, A., Çavuşoğlu, E., Moran, M. & Gün, M. (2022). COVID-19 tanısı alan hastaya bakım veren hemşirelerde merhamet yorgunluğu ve iş doyumu arasındaki ilişki. Avrasya Sağlık Bilimleri Dergisi, 5 (2), 43-52. Doi: 10.53493/avrasyasbd.997016
Bakan, A.B., Kılıç, D., Aslan, G. & Uçar, F. (2020). Onkoloji birimleri ve yoğun bakım ünitelerinde çalışan hemşirelerde etik duyarlılık ve merhamet yorgunluğu arasındaki ilişkinin incelenmesi. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 4 (1), 20-29.
Bride, B.E., Radey, M., & Figley, C.R. (2007). Measuring compassion fatigue. Clinical Social Work Journal, 35 (3), 155-163.
Bülbüloğlu, S., & Çınar, F. (2021). Cerrahi hemşirelerde merhamet yorgunluğunun bakım memnuniyetine etkisi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 24 (2), 255-263.
Chochinov, H.M. (2007). Dignity and the essence of medicine: The A, B, C, and D of dignity conserving care. BMJ, 335 (7612), 184-187.
Cingi, C.C., & Eroğlu, E. (2019). Sağlık çalışanlarında merhamet yorgunluğu, Osmangazi Tıp Dergisi, 41 (1), 58 – 71. Doi: 10.20515/otd.449810
Coetzee, S.K., & Klopper, H.C. (2010). Compassion fatigue within nursing practice: A concept analysis. Nursing & Health Sciences, 12 (2), 235-243.
Çolak Y.Y, & Buldukoğlu K. (2021). Hemşirelerin mesleki tatmin, tükenmişlik ve eşduyum yorgunluğu düzeylerinin incelenmesi: Bir üniversite hastanesi örneği. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 8 (2), 144-150. Doi: 10.31125/hunhemsire.966330
Denk, T., & Kockar, C. (2018). Compassion fatigue in nurses working in surgical clinics. Life Skills Journal of Psychology, 2 (4), 237-245.
Dığın, F., Özkan, Z.K., & Şahin, A. (2022). Cerrahi hemşirelerinin merhamet yorgunluğu ile bakım davranışları arasındaki ilişkinin belirlenmesi. Online Türk Sağlık Bilimleri Dergisi, 7 (2), 272-277. doi:10.26453/otjhs.1055157
Dinç, S., & Ekinci, M. (2019). Merhamet yorgunluğu kısa ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlanması, geçerlilik ve güvenirliği. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 11 (1), 192-202.
Ertümer, A.G., & Kaya, E. (2022). Sağlık profesyonellerinin merhamet yorgunluğu düzeyinin hasta güvenliğine etkisi, Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 25 (1), 139-154.
Eskimez, Z., Köse Tosunöz, İ., Şişman, H., & Akyüz, S. (2022). Hematoloji ve onkoloji hemşirelerinde merhamet düzeyi ve ilişkili faktörler. Izmir Democracy University Health Sciences Journal, 5 (1), 192-205. Doi: 10.52538/iduhes.1095048
Ezer, S., & Üstün, B. (2022). Sağlık çalışanlarının profesyonel yaşam kalitesi ve sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının incelenmesi. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 38 (1), 29-42. Doi: 10.53490/egehemsire.1003831
Figley, C.R. (1995). Compassion Fatigue as Secondary Traumatic Stress Disorder: An Overview, Charles R. Figley (Ed.), Compassion Fatigue Coping with Secondary Traumatic Stress Disorder in Those Who Treat the Traumatized içinde, New York: Taylor & Francis Group.
Figley, C.R. (2002). Compassion fatigue: Psychotherapists' chronic lack of self care. Journal of Clinical Psychology, 58 (11), 1433-1441.
Jenkins, B., & Warren, N.A. (2012). Concept analysis: Compassion fatigue and effects upon critical care nurses. Critical Care Nursing Quarterly, 35 (4), 388-395.
Karaca, A., & Emül, E. (2022). The effect of compassion fatique on work satisfaction in healthcare professionals during the covid-19 pandemic period. Journal of Social Research and Management, (1), 89-104.
Katran, H.B., Gür, S., Arpag, N., & Çavuşlu, M. (2021). COVID-19 pandemisinde yoğun bakım hemşirelerinde merhamet yorgunluğu. Yoğun Bakım Hemşireliği Dergisi, 25 (2) , 42-50.
Kişmir, Ş., & İrge, N.T. (2020). Merhamet yorgunluğu düzeyinin çalışanların motivasyonu ve iş doyumlarına etkisi: Sağlık çalışanları üzerinde bir uygulama. R&S-Research Studies Anatolia Journal, 3 (1), 1-18.
Mansur, F., Özzeybek Taş, M., & Ekinci, N. (2022). Sağlık çalışanlarında merhamet doyumu ve merhamet yorgunluğunun sürekli öfke düzeyine etkisi. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15 (40), 436-469.
Maytum, J.C., Heiman, M.B., & Garwick, A.W. (2004). Compassion fatigue and burnout in nurses who work with children with chronic conditions and their families. Journal of Pediatric Health Care, 18 (4), 171-179.
McHolm, F. (2006). Rx for compassion fatigue. Journal of Christian Nursing, 23 (4), 12-19.
Najjar, N., Davis, L.W., Beck-Coon, K., & Carney Doebbeling, C. (2009). Compassion fatigue: A review of the research to date and relevance to cancer-care providers. Journal of Health Psychology, 14 (2), 267-277.
Özdelikara, A., & Babur, S. (2020). Hemşirelik öğrencilerinin merhamet düzeyi ve empatik eğilim ilişkisi. Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 11 (2), 342-349.
Polat, F.N., & Erdem, R. (2017). Merhamet yorgunluğu düzeyinin çalışma yaşam kalitesi ile ilişkisi: Sağlık profesyonelleri örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (26), 291-312.
Polat, F.N. (2016). Merhamet yorgunluğu düzeyinin çalışma yaşam kalitesi ile ilişkisi: Sağlık profesyonelleri örneği, Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yüksek Lisans Tezi), Isparta.
Potter, P., Deshields, T., Divanbeigi, J., Berger, J., Cipriano, D., Norris, L., & Olsen, S. (2010). Compassion fatigue and burnout: Prevalence among oncology nurses, Clinical Journal of Oncology Nursing, 14 (5), 56-62.
Sabo, B.M. (2006). Compassion fatigue and nursing work: Can we accurately capture the consequences of caring work?. International Journal of Nursing Practice, 12 (3), 136-142.
Sevin, B., & Partlak Günüşen, N. (2021). Hemşirelerin psikolojik dayanıklılığının merhamet yorgunluğu, tükenmişlik ve merhamet memnuniyeti üzerine yordayıcı rolü, DEUHFED, 14 (4), 379- 386.
Sorenson, C., Bolick, B., Wright, K., & Hamilton, R. (2016). Understanding compassion fatigue in healthcare providers: A review of current literature. Journal of Nursing Scholarship, 48 (5), 456-465.
Sökmen, Y., & Taşpınar, A. (2021). Doğumhanede çalışan ebelerde merhamet yorgunluğu algısı: Nitel bir çalışma. Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi, 6 (1), 55-62. Doi: 10.47115/jshs.775349
Şirin M., & Yurttaş A. (2015). Hemşirelik bakımının bedeli: Merhamet yorgunluğu. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 8 (2), 123-130.
Tanrıkulu, G., & Ceylan, B. (2021). Çocuk kliniklerinde çalışan hemşirelerde merhamet düzeyi ve merhamet yorgunluğu. Sağlık Bilimleri Dergisi, 30 (1), 31-36. Doi: 10.34108/eujhs.727445
TDK (2022). Güncel Türkçe Sözlüğü. (15.05.2022 tarihinde https://www.sozluk.gov.tr adresinden ulaşılmıştır).
