Türkiye’deki Mevduat Bankalarının Karlılığına Etki Eden Faktörler
Özet
Bu çalışma, 2011-2020 yılları arasında Türkiye’de faaliyet gösteren 33 mevduat bankasının aktif kârlılığına (ROA) etki eden faktörleri panel veri analizi yöntemiyle incelemektedir. Araştırmada Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu ile Türkiye Bankalar Birliği verilerinden yararlanılmış, sabit etkiler modeli ve panel vektör otoregresif (PVAR) yöntemleri kullanılarak bankaya özgü ve makroekonomik değişkenlerin kârlılık üzerindeki etkileri ampirik olarak analiz edilmiştir. Elde edilen bulgulara göre, özkaynak/toplam aktifler, likit aktifler/toplam aktifler, toplam varlıkların doğal logaritması ile ölçülen banka büyüklüğü, toplam krediler/toplam varlıklar ve enflasyon farkı değişkenlerinin ortalama aktif kârlılığı üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif bir etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir. Buna karşılık, sermaye yeterlilik oranı, gayrisafi yurtiçi hasıla büyüme oranı ve faiz gelirlerinin toplam gelirler içindeki payı değişkenlerinin kârlılık üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkisi saptanmamıştır. Ayrıca doğrusal olmayan zaman spesifikasyonu analizi, bankacılık sektörünün aktif kârlılık oranının dönemsel olarak U-biçimli bir eğri izlediğini, 2016 yılında en düşük seviyesine ulaştıktan sonra yeniden yükseliş trendine girdiğini göstermektedir. Yapılan PVAR modeli ve etki-tepki fonksiyonları analizleri de özkaynak ve likiditedeki artışların aktif kârlılığı üzerindeki olumlu etkilerini doğrulamakta, bu ilişkinin herhangi bir içsellik sapmasından kaynaklanmadığını ve bulguların oldukça dayanıklı olduğunu kanıtlamaktadır.
This study investigates the factors affecting the return on assets (ROA) of 33 deposit banks operating in Turkey between 2011 and 2020 using panel data analysis. Utilizing data from the Banking Regulation and Supervision Agency and the Banks Association of Turkey, the study empirically analyzes the impacts of bank-specific and macroeconomic variables on profitability using fixed effects and panel vector autoregressive (PVAR) models. The findings indicate that equity/total assets, liquid assets/total assets, bank size measured by the natural logarithm of total assets, total loans/total assets, and inflation difference have a statistically significant and positive effect on average return on assets. In contrast, capital adequacy ratio, gross domestic product growth rate, and the share of interest income in total income do not show a statistically significant effect on profitability. Furthermore, non-linear time specification analysis reveals that the return on assets in the banking sector followed a U-shaped curve over time, reaching its lowest level in 2016 before entering an upward trend. The PVAR model and impulse-response function analyses also confirm the positive effects of increases in equity and liquidity on return on assets, proving that this relationship is not driven by endogeneity bias and that the findings are highly robust.
Referanslar
Akbaş, E (2012). Determinants of Bank Profitability: An Investigation on Turkish Banking Sector, Öneri Dergisi, Cilt 10 Sayı 37, ss.103-110
Alshatti, A.S (2016). Determinants of banks’ profitability − the case of Jordan, Investment Management and Financial Innovations, Volume 13, Issue 1, ss.84-91, http://dx.doi.org/10.21511/imfi.13(1).2016.08
Alzoubi, T (2018). Determinants of bank profitability: Islamic versus conventional banks, Banks and Bank Systems, Vol. 13, Issue 3, http://dx.doi.org/10.21511/bbs.13(3).2018.10
Aydın, Y (2019). Türk Bankacılık Sektöründe Karlılığı Etkileyen Faktörlerin Panel Veri Analizi ile İncelenmesi, Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(1), pp.181-189
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) (2021). Türk Bankacılık Sektörü Temel Göstergeleri Aralık 2021
Batten, J & Vo, X.V. (2019). Determinants of Bank Profitability—Evidence from Vietnam, Emerging Markets Finance and Trade, Volume.55 Issue 6, ss.1417–1428, DOI: https://doi.org/10.1080/1540496X.2018.1524326
Belke, M & Unal, E. A (2017). Determinants of Bank Profitability: Evidence From Listed and non-Listed Banks in Turkey, Journal of Economics Finance and Accounting, 4 (4) , ss.404-416, https://doi.org/10.17261/Pressacademia.2017.750
Caporale, G.M & Lodh, S & Nandy, M (2017). The performance of banks in the MENA region during the global financial crisis, Research in International Business and Finance, Vol. 42 ss. 583-590, https://doi.org/10.1016/j.ribaf.2017.07.003
https://www.bddk.org.tr/Kurulus/Liste/77 (Erişim tarihi 10 Mart 2022).
https://www.tbb.org.tr/tr/bankacilik/banka-ve-sektor-bilgileri/istatistiki-raporlar/59 (Erişim tarihi 14 Mart 2022).
https://data.worldbank.org (Erişim Tarihi 14 Mart 2022).
Isik, O. (2017). Internal Determinants of Profitability of State, Private And Foreign Owned Commercial Banks Operating in Turkey, Journal of Economics, Finance and Accounting, 4 (3), ss.342-353, https://doi.org/10.17261/Pressacademia.2017.701
Islam, Md. A & Rana, R.H (2017). Determinants of bank profitability for the selected private commercial banks in Bangladesh: a panel data analysis, Banks and Bank Systems, Volume 12, Issue 3, ss.179-192, http://dx.doi.org/10.21511/bbs.12(3-1).2017.03
Kırcı Çevik, N & Boran, A (2020). Türkiye’de Faaliyet Gösteren Ticaret Bankalarının Karlılığını Etkileyen İçsel Faktörler: 2005-2016 Yılları Arası Panel Veri Analizi, Gaziantep University Journal of Social Sciences, 19(4), ss.1735-1750, https://doi.org/10.21547/jss.788442
Küçükbay, F (2017). Banka Kârlılığını Etkileyen Faktörler: Avrupa Birliği Bankaları ve Türk Bankaları Arasında Bir Karşılaştırma, Yönetim ve Ekonomi Dergisi, Cilt 24 Sayı 1, ss.137-149, https://doi.org/10.18657/yonveek.295445
Menicucci, E. & Paolucci, G. (2016). Factors Affecting Bank Profitability in Europe: An Empirical Investigation, African Journal of Business Management, 10(17), 410-420.
Needles, B.E & Powers, M & Crosson, S.V (2014). Principles of Accounting, 12th Edition, International Edition, South-Western Cengage Learning
Öncü, E (2021). Balkan Ülkelerinde Banka Karlılığını Etkileyen Faktörler, Anadolu ve Balkan Araştırmaları Dergisi, Cilt 4 Sayı 8, ss.479 – 492, https://doi.org/10.32953/abad.984509
Petria, N. & Capraru, B. & Ihnatov, I. (2015). Determinants of Banks’ Profitability: Evidence from EU 27 Banking Systems, Procedia Economics and Finance, 20, 518–524. https://doi.org/10.1016/S2212-5671(15)00104-5
Pires, C. & Basílio M. & Borralho C (2021). Determinants of Portuguese Banks' Profitability: An Update, Tourism & Management Studies, 17(3), 63-70 https://doi.org/10.18089/tms.2021.170305
Roman, A & Dănuleţiu A.E (2013). An Empirical Analysis of the Determinants of Bank Profitability in Romania, Annales Universitatis Apulensis Series Oeconomica, 15(2), 580-593.
Saldanlı, A & Aydın, M (2016). Bankacılık Sektöründe Karlılığı Etkileyen Faktörlerin Panel Veri Analizi İle İncelenmesi: Türkiye Örneği, Ekonometri ve İstatistik Sayı:24, ss.1-9
Staikouras, C.K., Wood, G.E. (2004). The Determinants of European Bank Profitability, International Business & Economics Research Journal, 3(6), 57-68, https://doi.org/10.19030/iber.v3i6.3699
Taşkın, F.D (2011). The Factors Affecting The Performance of The Turkish Commercial Banks - Türkiye’de Ticari Bankaların Performansını Etkileyen Faktörler, Ege Akademik Bakış Dergisi, Cilt: 11 Sayı: 2, ss.289 - 298
Türkdönmez, C.S & Babuşcu, Ş (2019). Bankaların Karlılık Performansını Etkileyen Faktörler, Başkent Üniversitesi Ticari Bilimler Fakültesi Dergisi, Cilt 3 Sayı 1, ss.37-54
Ulusoy, A & Demirel, S (2021). Türk Bankacılık Sisteminde Karlılık Üzerinde Etkili Olan Faktörlerin Belirlenmesi, Bankacılık ve Sermaye Piyasası Araştırmaları Dergisi, Cilt:5, Sayı:11, ss.1-19
Yılmaz, C & Özgür, E (2021). Katılım Bankalarında Kârlılığa Etki Eden Faktörlerin Tespiti İçin Panel Veri Analizi Uygulaması, Muhasebe ve Finansman Dergisi, Sayı 92, ss.1-20, https://doi.org/10.25095/mufad.944461
