Kredi Kartlarının Gelişim Süreci ve Türkiye’deki Kredi Kartlarının Durumu
Özet
Kredi kartları, tüketicilere nakit kullanmaksızın mal ve hizmet satın alma imkânı sunan, hem finansal kurumlara hem de kullanıcılara çeşitli avantajlar sağlayan çağdaş ödeme araçlarıdır. İlk olarak 1887 yılında edebiyatta kavramsallaştırılan kredi kartları, 20. yüzyılın başlarında ABD'de ticari uygulamalara konu olmuş; Western Union, Charge-It, Diners Club, BankAmericard (Visa) ve MasterCard gibi girişimlerle küresel çapta yaygınlaşmıştır. Türkiye'de kredi kartı süreci 1968'de Diners Club ile başlamış, 1980'lerin ikinci yarısından itibaren bankaların sektöre girmesi ve POS cihazlarının kullanımıyla ivme kazanmıştır. 1990 yılında kurulan Bankalararası Kart Merkezi (BKM); takas, hesaplaşma ve ortak standartların belirlenmesinde merkezi bir rol üstlenerek pazarın kurumsallaşmasını sağlamış, sistemin yasal zemini ise 2006 yılında yürürlığe giren 5464 sayılı Kanun ile netleştirilmiştir. İki taraflı, üç taraflı ve karma sistem yapısıyla işletilen pazar kapsamında, Türkiye'deki kredi kartı sayısı 2021 yılı itibarıyla 83,7 milyonu aşmış, işlem hacimleri ile ATM ve POS sayıları artış göstermiştir. Kredi kartları tüketicilere ödeme esnekliği, taksit ve promosyon gibi faydalar sağlasa da, enflasyonist baskılar ve bilinçsiz harcama alışkanlıkları nedeniyle borç yükünü artırabilmekte ve yasal takip oranlarında yükselişe yol açabilmektedir.
Credit cards are modern payment instruments that allow consumers to purchase goods and services without using cash, offering various advantages to both financial institutions and users. First conceptualized in literature in 1887, credit cards became subject to commercial applications in the US during the early 20th century and expanded globally through initiatives such as Western Union, Charge-It, Diners Club, BankAmericard (Visa), and MasterCard. In Turkey, the credit card process began in 1968 with Diners Club and gained momentum in the second half of the 1980s as banks entered the sector and POS terminals came into use. Established in 1990, the Interbank Card Center (BKM) played a central role in institutionalizing the market by regulating clearing, settlement, and common standards, while the legal framework of the system was clarified through Law No. 5464 enacted in 2006. Operated under two-party, three-party, and hybrid system structures, the market saw the number of credit cards in Turkey exceed 83.7 million by 2021, accompanied by increases in transaction volume as well as ATM and POS numbers. Although credit cards offer consumers benefits such as payment flexibility, installments, and promotions, inflationary pressures and unconscious spending habits can increase the debt burden, leading to higher rates of legal proceedings.
Referanslar
Akers, D., Golter, J., Lamm, B., & Solt, M. (2005). Overview of Recent Developments in The Credit Card İndustry. FDIC Banking Rev., 17, 23.
Aycı, E., Biçkin, İ., & Artuç, M. (2006). Bütün Yönleriyle Açıklamalı, İçtihatlı, Gerekçeli Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu: Getirilen Yenilikler. Kartal Yayınevi
Bankacılar Dergisi, Sayı 49, 2004.
Beşer, A. (1993). Türkiye'de Kredi Kartı Sistemi ve Ekonomik Etkileri. İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Para Banka Ana Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi.
BKKKK (2006) https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5464.pdf 06.07.2022
BKM (2019). https://bkm.com.tr/bkm-hakkinda/uyelikler/
Erişim Tarihi 30.06.2022
BKM (2020).
https://bkm.com.tr/wp-content/uploads/2020/03/YKK_042020_20032020_GK-%C3%A7agri.pdf
Erişim Tarihi 30.06.2022
Buhur, O. (2004). Tüketici Kredisi Açısından Kredi Kartı Uygulaması. Şeçkin Yayınları.
Çavuş, M. F. (2006). Bireysel Finansmanın Temininde Kredikartları: Türkiye’de Kredikartı Kullanımı Üzerine Bir Araştırma. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (15), 173-187.
Çeker, M. (1997). Kredi Kartı Uygulaması ve Özel Hukuk Açısından Kredi Kartının Hukuka Aykırı Kullanımı. Banka ve Ticaret Hukuku Araştırma Enstitüsü Yayınları – Ankara.
Chicago Fed Letter (2009). Trends in Consumer Sentiment and Spending, May 2009/262, 1-4.
Cibili, A. (2003). Türkiye’de Kredi Kart İşlemlerinde Bankalararası Takas ve Hesaplaşma Sistemi. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi
Dagdemir, C. ve Sauer, J., (2015). The Use of Card Payment Instruments - A Panel Data Approach, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Jönköping International Business School, Jönköping.
Dilara, A. Y. L. A., Dilek, Ö., Pilatin, A., & Bayrak, A. Z. (2018). Kredi Kartı Kullanımını Etkileyen Faktörlerin Analizi: Doğu Karadeniz Örneği. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(2), 245-265.
Durukan, T., Elibol, H., & Özhavzalı, M. (2005). Kredi Kartlarındaki Taksit Uygulamasının Tüketicinin Harcama Alışkanlıkları Üzerindeki Etkisini Ölçmeye Yönelik Bir Araştırma Kırıkkale İli Örneği. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (13), 143-153.
Elgin, C., Erzan, R., & Kuzubaş, U. (2013). Türkiye'de Nakit ve Kart Ödemelerinin Karşılaştırmalı Maliyeti. Boğaziçi Üniversitesi Ekonomi ve Ekonometri Merkezi.
FDIC (2007).
https://www.fdic.gov/regulations/examinations/credit_card/pdf_version/ch2.pdf
Fictch Ratings (2002). Dealing The Cards: an Overview of European Credit Card ABS. Consumer ABS (Asset-backed Securitized) / Europa Criteria Report, New York.
Güney, A. (2007). Banka İşlemleri. İstanbul: Beta Yayıncılık, 2007.
Kaya, F. (2009). Türkiye'de Kredi Kartı Uygulaması (No. 263). İstanbul: Türkiye Bankalar Birliği.
Lindsey, I. (1994). Credit Cards: The Authoritative Guide to Credit and Payment Cards. Rushmere Wynne.
Metin, H. C. (2019). Türkiye'de Kredi Kartı Kullanımının Yaygınlaşmasının Para Politikası Üzerine Etkisi (Master's thesis, Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü).
Özmen, H. U. (2002). The Threat of Retailers Over the Banks on the Consumer Financing Market (Doctoral dissertation, Marmara Universitesi (Turkey)
PAYTR (2020). https://www.paytr.com/blog/kredi-kartlarinin-tarihcesi-286
Pilatin, A. (2021). Tüketicilerin Kredi Kartı Kullanımını Etkileyen Faktörler: Ordu İli Örneği, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(2), 1400-1426. DOI: 10.33437/ksusbd.739952
Rochet, J. C. ve J. Tirole (2003). An Economic Analysis of The Determination of Interchange Fees in Payment Card Systems. Review of Network Economics, 2(2).
Sayın, S. (2005). Türk Hukukunda Kredi Kartı ve Kredi Kartının Hukuka Aykırı Kullanılmasından Doğan Hukuki Sorumluluk (Doctoral dissertation, Marmara Universitesi (Turkey)).
Şen, B. B. (2010). Kredi Kartından Doğan Hukuki İlişkilerin Sona Ermesi ve Sonuçları. Seçkin Yayınevi, Ankara.
Sönmezler, G., Gündüz, İ. O., & Torun, M. (2019). Türkiye’de Kredi Kartı Harcamaları ile Tüketici Güven Endeksi ve Enflasyon Arasındaki İlişki Üzerine Ampirik Bir Çalışma. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 28(1), 17-29.
Takan, M. (2002). Bankacılık Teori, Uygulama ve Yöntemi. Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara.
TCMB (2014). Türkiye’de ödeme sistemleri. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası İdare Merkezi, Ulus, Ankara, Türkiye.
TCMB, 2018
https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/73289f67-d210-4f49-8902-6e14ecae055d/OdemeSistemleri.pdf?MOD=AJPERES&CACHEID=ROOTWORKSPACE-73289f67-d210-4f49-8902-6e14ecae055d-m5lk6L Erişim Tarihi 29.06.2022
Teoman, Ö. (1996). Hukuki Yönden Kredi Kartı Uygulaması, Beta Yayınları
Toprak, M. (1990). Türkiye’de Kredi Kartı Uygulaması 1968 Yılında Diners Kart ile Başlamıştır, Para ve Sermaye Piyasası Dergisi.
Yalçınkaya, İ.,(1990). Kredili Kredi Kartı. Para ve Sermaye Piyasası Dergisi.
Yıldırım Güngör, G., & Yıldırım, A. (2011). Kredi Kartı Faiz Oranlarını Belirleyen Faktörlerin Tespiti. Türkiye’de Kredi Kartı Piyasası, 61-98.
Yılmaz, E. (2000). Türkiye’de Kredi Kartı Uygulaması ve Ekonomik Etkileri, Türkmen Kitabevi, İstanbul.
Zarakolu, H. A. (1993). Bankacılar İçin Para ve Kredi Bilgisi. Banka ve Ticaret Hukuku Araştırması, Ankara.
