Diderot Etkisinin Üniversite Öğrencilerinin Yeni Ürün Satın Alma Davranışlarına Etkisi
Özet
Bu çalışma, materyalizmin alt boyutları olan başarı göstergesi ve mutlu olma isteğinin Diderot etkisi üzerindeki rollerini ve Diderot etkisinin üniversite öğrencilerinin kompülsif satın alma, gösterişçi tüketim ile sembolik satın alma gibi farklı tüketim davranışlarına olan etkilerini incelemeyi amaçlamaktadır. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Meslek Yüksekokulu’nda öğrenim gören 156 öğrenciden tesadüfi örnekleme yöntemiyle ve anket formu aracılığıyla elde edilen veriler; SPSS ve AMOS paket programları kullanılarak güvenilirlik, açımlayıcı faktör analizi, doğrulayıcı faktör analizi ve yapısal eşitlik modeli analizlerine tabi tutulmuştur. Elde edilen araştırma bulgularına göre, materyalizmin "başarı göstergesi" boyutunun Diderot etkisi üzerinde pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bir etkisi bulunurken, "mutlu olma isteği" boyutunun Diderot etkisi üzerinde anlamlı bir etkisinin olmadığı saptanmıştır. Bunun yanı sıra, Diderot etkisinin öğrencilerin "kompülsif satın alma" ve "gösterişçi tüketim" davranışlarını pozitif ve anlamlı şekilde etkilediği tespit edilmiştir; ancak Diderot etkisinin "sembolik satın alma" davranışı üzerindeki etkisi anlamsız bulunmuştur. Sonuç olarak, tüketicilerin başkalarına başarılı ve statü sahibi görünme arzularının Diderot bütünlükleri oluşturma eylemlerini tetiklediği, bu durumun ise bireyleri ürünler arası uyum arayışıyla başlayan ve sonu gelmeyen kontrolsüz, plansız ve gösteriş odaklı bir tüketim sarmalına sürüklediği belirlenmiştir.
This study aims to examine the roles of the sub-dimensions of materialism—success indicator and desire for happiness—on the Diderot effect, as well as the impacts of the Diderot effect on university students' various consumption behaviors, including compulsive buying, conspicuous consumption, and symbolic buying. Data collected via questionnaires from 156 students enrolled at Bilecik Şeyh Edebali University Vocational School using random sampling were subjected to reliability, exploratory factor analysis, confirmatory factor analysis, and structural equation modeling using SPSS and AMOS software. According to the research findings, while the "success indicator" dimension of materialism has a positive and statistically significant effect on the Diderot effect, the "desire for happiness" dimension has no significant effect on it. Furthermore, the Diderot effect positively and significantly influences students' "compulsive buying" and "conspicuous consumption" behaviors, whereas its effect on "symbolic buying" was found to be statistically insignificant. In conclusion, consumers' desires to appear successful and status-driven to those around them trigger their tendency to form Diderot unities, which in turn drives individuals into an endless cycle of uncontrolled, unplanned, and display-oriented consumption initiated by the pursuit of harmony among products.
Referanslar
Aagerup, U. & Nilsson, J. (2016). Green consumer behavior: being good or seeming good? Journal of Product & Brand Management, 25(3): 274-284.
Akın M.S. (2021). Benlik kurgusu ve materyalizmin gösterişçi tüketim eğilimine etkisi. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 22 (1): 219-239.
Akyüz, M. & Eroğlu, Ö. (2015). Toplumsal sınıfın, ortalama gelir düzeyinin ve cinsiyet farklılığının sembolik tüketim eğilimi üzerindeki etkisi; genç tüketiciler üzerine bir araştırma. Akdeniz Üniversitesi İ.İ.B.F. Dergisi (32): 98-128.
Alan, G.A. (2011). Postmodern tüketim kültüründe pazarlama yönelimli halkla ilişkiler. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Halkla İlişkiler Anabilim Dalı Halkla İlişkiler Bilim Dalı, Doktora Tezi, İstanbul.
Altunışık, R., Coşkun, R., Bayraktaroğlu, S. & Yıldırım, E. (2010). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri: SPSS Uygulamaları. Sakarya Yayıncılık.
Altunışık, R., Özdemir, Ş., & Torlak, Ö.(2006). Modern Pazarlama, 4.Baskı, Değişim Yayınları: İstanbul.
Arslan, E.A. & Güven, Ö. Z. (2020). GTKM kapsamında akademisyenlerin çevrimiçi tatil satın alma davranışlarında ewom’un etkisi. İşletme Araştırmaları Dergisi. 12(1): 43-64.
Aslay F., Ünal S. & Akbulut, Ö. (2013). Materyalizmin statü tüketimi üzerindeki etkisini belirlemeye yönelik bir araştırma. Atatürk Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Dergisi, 27(2): 43-62.
Baudrıllard, J. (1997). Tüketim Toplumu. (Çev. H. Deliçaylı, F. Keskin), İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
Baudrillard, J. (2004). Tüketim Toplumu, (Çev: Hazal Deliceçaylı ve Ferda Keskin), Ayrıntı Yayınları, İstanbul.
Baudrillard, J. (2008). Tüketim Toplumu, (Çev: H. Deliceçaylı, & F. Keskin). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
Belk, R.W. (1983). Materialism: Trait Aspects of Living in the Material World. Journal of Consumer Research, 12(3): 265–280.
Belk, R.W. (1985). Worldly possessions: issues and criticisms. Advances in Consumer Research, 10: 514-519.
Bocock, R. (2009). Tüketim, (çev. İrem Kutluk), 3. Baskı, Dost Kitapevi: Ankara.
Bocock, Robert (1997); Tüketim, (çev. İrem Kutluk), Ankara, Dost Kitabevi Yayınları.
Büyüköztürk, Ş. (2002). Faktör analizi: Temel kavramlar ve ölçek geliştirmede kullanımı. Kuram Ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 32(32), 470-483.
Carr, N. (2005). Poverty, debt, and conspicuous consumption: university students tourism experiences. Tourism Management, 26(5): 797-806.
Chen, J., Aung, M., Zhou, L., & Kanetkar, V. (2005). Chinese ethnic ıdentification and conspicuous consumption:are there moderators or mediators effect of acculturation dimensions? Journal Of İnternational Consumer Marketing, 17(2/3): 117-136.
Coşkun, M. (2012). Popüler kültür ve tüketim toplumu. Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, 1(1).
Çakır, B.Ç. (2021). Diderot bütünlük etkisi ile kendini gerçekleştirme arasındaki ilişkinin satın alma niyeti üzerindeki etkisine yönelik bir araştırma. Başkent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı Pazarlama Yüksek Lisans ProgramI, Yüksek Lisans Tezi.
Çetin, E. (2016). Sembolik tüketimin araçları: alışveriş merkezleri ve moda. Sosyoloji Dergisi. Armağan Sayısı: 65-74.
Davis, T. & Gregory, G. (2003), “Creating Diderot unities – quest for possible selves?”. Journal of Consumer Marketing, 20 (1): 44-54.
DeSarbo, W.S. (1996). Typologies of compulsive buying behavior: a constrained clusterwise regression approach. Journal of Consumer Psychology, 5: 231-262.
Dölarslan, E.Ş. (2013). Kalite, değer ve tatminin davranışsal niyet üzerine etkileri: perakendecilik sektöründe alternatif modellerin değerlendirilmesi. Hacettepe Üniversitesi İİBF Dergisi, 31 (2): 15- 52.
Eastman, J.K., Goldsmith, R.E. & Flynn, L.R. (1999). Status consumption in consumer behaviour: scale development and validation. Journal of Marketing Theory & Practice, 7 (3): 41-52.
Eğilmez, M. (2019). Tüketim Çılgınlığı ve Diderot Etkisi, Aralık 13, 2019. Erişim adresi: https://www.mahfiegilmez.com/2019/12/tuketim-clgnlg-ve-diderot-etkisi.html (26.06.2022).
Elliot, R. (1997). Existential Consumption and Irrational Desire. European Journal of Marketing, 31(3/4): 285-296.
Eroğlu, F. (2016). Kompulsif satın alma: kişisel faktörler, postmodern tüketim şekilleri ve reklama karşı tutumun rolüne yönelik bir araştırma. Balikesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(35): 253-282.
Ertürk, K.Ö. & Kıyak, C.M. (2011). Müşteri memnuniyetini arttırma aracı olarak halkla ilişkilere Maslow’un ihtiyaçlar hiyerarşisi penceresinden bakmak. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, Sayı 32.
Featherstone, Mike. (2005). Postmodernizm ve Tüketim Kültürü, (Çev. Mehmet Küçük), Ayrıntı Yayınları, İkinci Basım, İstanbul.
Fitzmaurice, J. & Comegys, C. (2006). Materialism and social consumption. Journal of Marketing Theory and Practice, 14(4): 287-299.
Flynn, L.R., Goldsmith, R.E. & Pollitte, W. (2016). Materialism, status consumption, and market ınvolved consumers. Psychology & Marketing, 33(9): 761-776.
Fornell, C. & Larcker, D.F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error: algebra and statistics. Journal of Marketing Research,18(3): 382-388.
Friehe, T. & Mechtel, M. (2014). Conspicuous consumption and political regimes: evidence from East and West Germany. European Economic Review, 67: 62-81.
George, D. ve Mallery, P. (2003). SPSS for Windows step by step: A simple guide and reference. 11.0 update (4th ed.). Boston: Allyn & Bacon.
Gürdin, B. (2020). Zeigarnik ve Diderot etkilerinin yeni ürün alımında tüketiciler üzerindeki etkisi. ÇAKÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(1):151-173.
Hair, J.F., Black, W.C., Babin, B.J. & Anderson, R.E. (2009). Multivariate Data Analysis, Nj: Prentice Hall.
Holbrook, M.B. & Hirschman, E.C. (1982). The experiential aspects of consumption: consumer fantasies, feeling, and fun. Journal of Consumer Research, 9(2): 132-140.
İslamoğlu, A. H. (2008). Pazarlama Yönetimi. 4.Baskı, Beta Basım Yayın: İstanbul.
İşler, D.B., Yarangümelioğlu, D. & Gümülü, E. (2014). Online tüketici satın alma davranışlarını etkileyen faktörlere yönelik bir durum değerlendirmesi: Isparta ilinde bir uygulama. Uluslararası Alanya İşletme Fakültesi Dergisi, 6(3): 77-94.
Kara, Ş. (2021). Diderot etkisi bağlamında reklamlardaki sembolik tüketimin anlamlandırılması: televizyon reklamları üzerine bir inceleme. Gümüşhane Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Halkla İlişkiler ve Tanıtım Anabilim Dalı Yüksek Lisans Tezi.
Karagöz, Y. (2016). SPSS 23 ve AMOS 23 Uygulamalı İstatistiksel Analizler. Nobel Akademik Yayıncılık.
Kasser, T. (2016). Materialistic Values and Goals. Annual Review of Psychology, 67: 489-514.
Korur, M.G. & Kimzan, H.S. (2016). Kompulsif satın alma eğilimi ve alışveriş sonrası pişmanlık ilişkisinde kontrolsüz kredi kartı kullanımının rolü: AVM müşterileri üzerine bir araştırma. Tüketici ve Tüketim Araştırmaları Dergisi, 8 (1):43-71.
Lee, S., Lennon, S.J. & Rudd N.A. (2000). Compulsive consumption tendencies among television shoppers. Family and Consumer Sciences Research Journal, 28(4):463-488.
Lorenzen, J.A. (2015). Diderot effect. The Wiley Blackwell Encyclopedia of Consumption and Consumer Studies, 1 (1): 1.
McCracken, G. (1988). Diderot unities and the diderot effect, culture and consumption. In Miller, D. Consumption: Disciplinary approaches to consumption (pp.118-129) Bloomington: Indiana University Press.
Mccracken, G. (1988). Culture and consumption: New approaches to the symbolic character of consumer goods and activities. Bloomington: Indiana University Press.
Odabaşı, Y. (2006). Tüketim Kültürü-Yetinen Toplumdan Tüketen Topluma. 2. Baskı, İstanbul: Sistem Yayıncılık.
Odabaşı, Y. (1999). Tüketim kültürü, yetinen toplumun tüketen topluma dönüşümü. Sistem, İstanbul.
Odabaşı, Y. & Barış, G. (2007). Tüketici Davranışı, 7. Baskı, MediaCat Kitapları: İstanbul.
O'Guinn, T.C. & Faber R.J. (1989). Compulsive buying: a phenomenological exploration. Journal of Consumer Research, 16(2): 147–157. https://doi.org/10.1086/209204.
Ong, A.D. & Van Dulmen, M.H.N., (2007). Handbook Of Methods İn Possitive Psychology, Oxford University Press.,
Ordabayeva, N. & Chandon, P. (2011). When equality increases conspicuous consumption among bottom-tier consumers. Journal of Consumer Research, 38(1): 27-41.
Othman, N. (1989). Materialism: Its relationship to some selected aspect of consumer behavior. Unpublished Phd Thesis, Graduate College of the Oklahoma State University, USA.
Özgül, E. (2010). Tüketicilerin değer yapıları, gönüllü sade yaşam tarzı ve sürdürülebilir tüketim üzerindeki etkileri. H.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 28(2): 117-150.
Özsaçmaci, B., Yener, D. ve Dursun, T. (2019). Hedonizm, hedonik tüketim ve tüketimde materyalist eğilimler üzerine bir araştırma. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 54(1): 71-88.
Page, D. (2019). The academic as consumed and consumer, Journal Of Educatıon Polıcy, 1(7).
Penpece, D. (2006). “Tüketici davranışlarını etkileyen etmenler: kültürün tüketici davranışları üzerindeki etkisi”, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilimdalı, Yüksek Lisans Tezi.
Perez-Truglia, R. (2013). A test of the conspicuous consumption model using subjective well-being data. The Journal of Socio-Economics, 45:146-154.
Podoshen, J.S., & Andrzejewski, S.A. (2012). An examination of the relationships between materialism, conspicuous consumption, impulse buying, and brand loyalty. Journal of Marketing Theory and Practice, 20(3): 319-334.
Richins, M.L. (2004). The material values scale: Measurement properties and development of a short form. Journal of consumer Research, 31(1): 209-219.
Richins, M.L. & Dawson, S. (1992). A consumer values orientation for materialism and ıts measurement: scale development and validation. Journal of Consumer Research, 19: 303-19.
Rindfleisch, A., Burroughs, J.E. & Denton, F.(1997). Family structure, materialism, and compulsive consumption. Journal of Consumer Research, 23(4): 312–325.
Roberts, J. (2000). Consuming in a consumer culture: College students, materialism, status consumption, and compulsive buying. The Marketing Management Journal, 10(2), 76–91.
Sabah, Ş. (2013). Tüketim bilinci ve bilinçli tüketici. TC. Anadolu Üniversitesi Yayını No: 2912, Açık öğretim Fakültesi Yayını No: 1869.
Segal, B. & Podoshen, J.S. (2013). An examination of materialism, conspicuous consumption and gender differences. International Journal of Consumer Studies, 37(2): 189-198.
Semiz, B.B. (2017). A ve B tipi kişilik özelliklerine göre tüketicilerin plansız, kompülsif ve hedonik satın alma davranışlarının araştırılması. Pazarlama İçgörüsü Üzerine Çalışmalar, 1 (1).
Sımmel, G. (2003). Modern Kültürde Çatışma, (Çev.) T. Bora ve diğerleri İstanbul: İletişim Yayınları.
Simmel, G. (2015). Modern Kültürde Çatışma. Çev. Tanıl Bora, Utku Özmakas, Nazile Kalaycı, Elçin Gen. İstanbul: İletişim Yayınları.
Solomon, M.R. (2003). Tüketici Krallığının Fethi, Çev., Selin Çetinkaya, İstanbul: MediaCat Yayınları.
Şahin, O. & Nasır, S. (2019). Tüketicilerin gösterişçi tüketime yönelik tutumlarına göre sınıflandırılması. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22(41).
Şengün, H.İ. & Karahan, M. (2013) Hedonik (Hazcı) Tüketim alışkanlıkları ve tüketicilerde bu tür alışkanlıklara motive eden etkenler. Dicle Üniversitesi İdari ve İktisadi Bilimler Fakültesi Dergisi, 2:13-26.
Tamam, L., Diller, R. S. & Özpoyraz, N. (1998). Kompülsif Satın Alma: Bir Gözden Geçirme. Türk Psikiyatri Dergisi, 9 (3), 224-230.
Ting, C.M., Man, C.C., Yuan H.Z., Heng G.J. & Hong Y.W. (2021). Factor that influences online ımpulse purchase among generation y in Malaysia. A final year project submitted in partial fulfilment of the requirements for the degree of Bachelor Of Marketıng (Hons) Unıversıtı Tunku Abdul Rahman.
Tokmak, G. (2019). Materyalist eğilim ve tüketici ahlakının gösterişçi tüketim eğilimi üzerindeki etkisi. IBAD Sosyal Bilimler Dergisi, 5: 359-378.
Topçu, U.C., Eroğlu, U. & Özer, A. (2020). Gösterişçi Tüketimin Kökenleri: Benlik, Sosyal Statü ve Tüketici Materyalizmi. Tüketici ve Tüketim Araştırmaları Dergisi, 12(1): 151-185
Tunstgall D. ve Scott K. (2016). Denis Diderot, regrets on parting with my old dressing gown, translated by Kate Tunstall and Katie Scott. The Author 2016. Published by Oxford University Press.
Türkmen İ. & Erten Ş.(2020). Materyalizmin tüketim alışkanlıkları üzerine etkisi. BAİBÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20( 3): 615-639.
Uçar, T.F. (2004), Görsel İletişim ve Grafik Tasarım, 3. Baskı, İstanbul: İnkılap Yayınevi.
Ustasüleyman T. & Eyüboğlu K. (2010). Bireylerin internet bankacılığını benimsemesini etkileyen faktörlerin yapısal eşitlik modeli ile belirlenmesi. BDDK Bankacılık ve Finansal Piyasalar, 4(2): 11-38.
Ünsalver, B.Ö. (2011). Alışverişkolik Tüketirken Tüketen Takıntı. İstanbul: Timaş Yayınları.
Veblen, T. (1899). The theory of the leisure class: An economic study of institutions. London: Unwin Books (Reprinted New York: Dover Publications, 1994).
Veblen, T. (1995). Aylak Sınıf (çev. İnci User). İstanbul: Marmara Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Matbaası.
Wan J.W., Heaney, J.-G. & Goldsmith, R. E. (2001). Self-Ratings of materialism and status consumption in a Malasian Sample: Effects of Answering During an Assumed Recession Versus Economic Growth. Psychological Reports, 88: 1142-1144.
Wang, J. & Wallendorf, M. (2006). Materialism, status signaling, and product satisfaction. Journal of the Academy of Marketing Science, 34 (4): 494-505.
Wang, Y., Lin, H. & Luarn, P. (2006). Predicting consumer ıntention to use mobile service. Info Systems Journal, 16: 157–179.
Wong, N.Y. (1997). Suppose you own the world and no one knows? conspicuous consumption, materialism and self. Na-Advances in Consumer Research, 24: 197-203.
Yap, B.W. & Khong, K.W. (2006). Examining the effects of customer service management (csm) on perceived business performance via structural equation modelling. Applied Stochastic Models in Business and Industry. 22: 587–605.
Yaşlıoğlu M.M. (2017). Sosyal bilimlerde faktör analizi ve geçerlilik: keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizlerinin kullanılması. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi. 46: 74-85. Özel Sayı
Yıldırım, Y. (2015). Tüketici davranışları bağlamında Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisinin yeniden incelenmesi ve gösterişçi tüketim. The Journal of Academic Social Science Studies. 40: 403-428.
Yıldırım, Y. (2019). Tüketicilerin sembolik tüketim eğilimlerinin öğrenilmesi: Akçakoca Örneği. Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 7(6): 257–267.
