Paranın Dolanım Hızının Zaman Serisi Özellikleri
Özet
Bu çalışma, Uğur Sivri tarafından Türkiye ekonomisinde paranın gelir dolanım hızının (MV1 ve MV2) zaman serisi özelliklerini ve durağanlığını incelemek amacıyla hazırlanmıştır. Analizde 1987Ç1-2022Ç1 dönemini kapsayan üçer aylık veriler kullanılmıştır. Nominal gelir Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYH) ile ölçülmüş, para arzı ise TCMB verileriyle M1 ve M2 tanımlarına dayalı olarak hesaplanmıştır. Grafiksel incelemelerde MV1'in daima MV2'den büyük olduğu, her iki serinin önce artıp ardından azaldığı ve zamanla aralarındaki farkın kapandığı görülmüştür. Durağanlık analizi kapsamında yapısal kırılmayı dikkate almayan ADF, PP ve KPSS testleri ile bir ve iki yapısal kırılmayı endojen olarak dikkate alan Lee ve Strazicich (2003, 2004) birim kök testleri uygulanmıştır. Yapısal kırılmasız ADF ve KPSS test sonuçları ile bir kırılmalı Lee ve Strazicich test sonuçları, her iki serinin de durağan olmadığını göstermiştir. İki yapısal kırılmalı testlerde ise MV1 serisinin durağan olmadığı, MV2 serisinin ise yalnızca Model C altında 1998Ç1 (Asya/Rusya krizleri) ve 2007Ç4 (Büyük Resesyon) kırılma tarihleriyle %10 anlamlılık düzeyinde durağan olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak, Türkiye'de paranın dolanım hızı genel olarak durağan olmamakla birlikte, büyük ekonomik krizleri temsil eden yapısal kırılmalar dikkate alındığında geniş para arzına (MV2) dayalı dolanım hızı durağanlık göstermektedir.
This study, authored by Uğur Sivri, aims to investigate the time series properties and stationarity of the income velocity of money (MV1 and MV2) in the Turkish economy. The analysis utilizes quarterly data covering the period 1987Q1–2022Q1. Nominal income is measured by Gross Domestic Product (GDP), while money supply is calculated based on M1 and M2 definitions using Central Bank of the Republic of Turkey (CBRT) data. Graphical analysis reveals that MV1 is consistently greater than MV2, both series initially increased before declining, and the gap between them narrowed over time. Within the framework of stationarity analysis, ADF, PP, and KPSS unit root tests without structural breaks, as well as Lee and Strazicich (2003, 2004) unit root tests endogenously allowing for one and two structural breaks, were applied. The results of non-break ADF and KPSS tests and the one-break Lee and Strazicich test indicate that both series are non-stationary. In the two-break tests, MV1 remains non-stationary, whereas MV2 is found to be stationary at the 10% significance level under Model C with structural break dates at 1998Q1 (Asian/Russian crises) and 2007Q4 (Great Recession). Consequently, while the velocity of money in Turkey is generally non-stationary, the income velocity based on broad money (MV2) exhibits stationarity when accounting for structural breaks representing major economic crises.
Referanslar
Can, U., Can, Z. G., & Değirmen, S. (2019). Paranın dolaşım hızının ve para talebi fonksiyonunun ekonometrik analizi: Türkiye örneği. Istanbul Business Research, 48(2), 218-247, doi: 10.26650/ibr.2019.48.0054
Çakan, E., & Özmen, E. (2002). Policy regime change and structural break in the velocity of money: the Turkish evidence. Applied Economics Letters, 9(11), 759-762, doi: 10.1080/13504850210128794
Dickey, D. A., & Fuller, W. A. (1979). Distribution of the estimators for autoregressive time series with a unit root. Journal of the American Statistical Association, 74(366), 427-431. https://doi.org/10.2307/2286348
Fuller, W. A. (1976). Introduction to statistical time series. Wiley.
Holmes, M. J. (2000). The velocity of circulation: Some new evidence on international integration. International Review of Applied Economics, 14(4), 449-459, doi: 10.1080/02692170050150129
Kwiatkowski, D., Phillips, P.C.B., Schmidt, P., & Shin, Y. (1992) Testing the null hypothesis of stationarity against the alternative of a unit root. Journal of Econometrics, 54, 159-78. https://doi.org/10.1016/0304-4076(92)90104-Y
Lee, J., & Strazicich, M. C. (2003). Minimum Lagrange multiplier unit root test with two structural breaks. The Review of Economics and Statistics, 85(4), 1082-1089.
Lee, J., &Strazicich, M. C. (2004). Minimum LM unit root test with one structural break. Appalachian State Üniversitesi Department of Economics Working Paper No. 04-17. Boone, NC: Appalachian State University.
Perron, P. (1997). Further evidence on breaking functions in macroeconomic variables. Journal of Econometrics, 80, 355-385.
Phillips, P. C. B. (1987). Time series regression with a unit root. Econometrica, 55(2), 277-301. https://doi.org/10.2307/1913237
Phillips, P. C. B., & Perron, P. (1988). Testing for a unit root in time series regression. Biometrica, 75(2), 335-346. https://doi.org/10.1093/biomet/75.2.335
Serletis, A. (1995). Random walks, breaking trend functions, and the chaotic structure of the velocity of money. Journal of Business and Economic Statistics, 13(4), 453-458.
TCMB. (2022). Aylık, Para Arzı ve Karşılık Kalemleri (Bin TL)(Aylık). (01/08/2022 tarihinde https://evds2.tcmb.gov.tr/index.php?/evds/serieMarket adresinden ulaşılmıştır).
TÜİK. (2017). Harcama Yöntemi ile Dönemsel GSYH, Harcama Yöntemi ile GSYH (1987 bazlı), Harcamalar Yöntemiyle Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (Cari Fiyatlarla). (01/08/2022 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=ulusal-hesaplar-113&dil=1 adresinden ulaşılmıştır).
TÜİK. (2022). Harcama Yöntemi ile GSYH (2009 bazlı). Harcama Yöntemi ile GSYH, Cari Fiyatlarla, Gayrisafi yurtiçi hasıla, harcama yöntemiyle cari fiyatlarla (değer, pay, değişim oranı). (01/08/2022 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Kategori/GetKategori?p=ulusal-hesaplar-113&dil=1 adresinden ulaşılmıştır).
Zivot, E., & Andrews, D. W. K. (1992). Further evidence on the great crash, the oil price shock, and the unit root hypothesis. Journal of Business and Economic Statistics, 10(3), 251-270.
