Yetişkin Eğitimi Nedir?: Dünyada ve Türkiye’de Yetişkin Eğitimi Kavramı ve Kapsamı
Özet
Fatma Tezcan tarafından yazılan bu çalışmada, yetişkin eğitimi kavramı ve kapsamı dünyadaki ve Türkiye’deki tarihsel ile kavramsal gelişim süreci çerçevesinde incelenmektedir. Çalışmada ilk olarak biyolojik, psikolojik, yasal ve toplumsal boyutlarıyla "yetişkin" ile bireysel, toplumsal ve ekonomik boyutlarıyla "eğitim" kavramları tanımlanmaktadır. Yetişkin eğitiminin 1920’lerden itibaren akademik bir disiplin haline geldiği dünyada UNESCO, OECD ve Avrupa Birliği gibi uluslararası kuruluşların yönlendirmeleriyle "sürekli eğitim" ve "yaşam boyu öğrenme" yaklaşımlarının öne çıktığı belirtilmektedir. Türkiye'de ise yetişkin eğitimi hizmetlerinin tarihsel süreçte dönüşüm geçirdiği görülmektedir; Cumhuriyet'in ilk yıllarından itibaren kullanılan "halk eğitimi" kavramı, 1970'lerden itibaren Milli Eğitim Şuraları, kalkınma planları ve yasalar doğrultusunda "yaygın eğitim" terimine, 2000'li yılların sonundan itibaren ise Avrupa Birliği uyum süreciyle birlikte "hayat boyu öğrenme" kavramına evrilmiştir. Buna karşın "yetişkin eğitimi" ifadesi Türkiye'de esas olarak akademik düzeyde varlığını ve geçerliliğini korumuştur. Sonuç olarak çalışma, 21. yüzyılın bilgi okuryazarlığı ve sürekli öğrenme ihtiyaçlarına yanıt verebilecek dinamik bir yetişkin eğitimi anlayışının ve okul eğitimi ile yetişkin eğitiminin birbirini tamamlayan süreçler olarak ele alınmasının önemini vurgulamaktadır.
In this study authored by Fatma Tezcan, the concept and scope of adult education are examined within the framework of its historical and conceptual evolution both globally and in Turkey. The study first defines "adult" through its biological, psychological, legal, and social dimensions, while conceptualizing "education" through its individual, social, economic, and political aspects. It highlights that since adult education emerged as an academic discipline in the 1920s, approaches such as "continuing education" and "lifelong learning" have gained prominence internationally under the guidance of organizations like UNESCO, OECD, and the European Union. In Turkey, adult education services have undergone a historical transformation; the term "halk eğitimi" (public/community education), used since the early years of the Republic, evolved into "yaygın eğitim" (non-formal education) from the 1970s onwards in National Education Councils, development plans, and legislation, and eventually shifted toward "hayat boyu öğrenme" (lifelong learning) since the late 2000s in line with the European Union harmonization process. Nevertheless, the term "yetişkin eğitimi" (adult education) in Turkey has primarily retained its presence and validity at the academic level. Consequently, the study emphasizes the necessity of a dynamic adult education approach capable of addressing 21st-century information literacy and continuous learning needs, advocating that school education and adult education should be treated as complementary processes.
Referanslar
Akyüz, Y. (2019). Türk eğitim tarihi M.Ö. 1000-M.S. 2019 (Genişletilmiş 31. Baskı). Ankara: Pegem Akademi.
Atatürk’ün Bütün Eserleri (1921-1922) (2015). Cilt:12 (Dördüncü Basım). İstanbul: Kaynak.
Bender, M. T. (2005). John dewey’in eğitime bakışı üzerine yeni bir yorum. Gazi Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi, 6(1), 13-19.
Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme, 3 Eylül, 2022, https://www.unicef.org/turkiye/%C3%A7ocuk-haklar%C4%B1na-dair-s%C3%B6zle%C5%9Fme
Devlet Planlama Teşkilatı (1963). Birinci beş yıllık kalkınma planı (1963-1967). Ankara, 535s. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/07/Kalkinma_Plani_Birinci_Bes_Yillik_1963-1967.pdf
Devlet Planlama Teşkilatı (1968). İkinci beş yıllık kalkınma planı (1968-1972). Ankara; 665s. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/07/Ikinci_Bes_Kalkinma_Plani-1968-1972.pdf
Devlet Planlama Teşkilatı (1971). Yaygın eğitim özel ihtisas komisyonu raporu. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/08/Yaygin-Egitim-Ozel-Ihtisas-Komisyonu-Raporu.pdf
Devlet Planlama Teşkilatı (1973). Üçüncü beş yıllık kalkınma planı (1973-1977). Ankara, 1077s. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/08/Yeni-Strateji-ve-Kalkinma-Plani_Ucuncu-Bes-Yil_1973_1977.pdf
Freire, P. (2014). Ezilenlerin pedagojisi (11. Basım). D. Hattatoğlu ve E. Özbek (Çev.). İstanbul: Ayrıntı.
Geray, C. 82002). Halk eğitimi (Güncelleştirilmiş 3. Bası). Ankara: İmaj Yayınevi.
Güven, İ. (2018). Türk eğitim tarihi (Gözden Geçirilmiş 7. Baskı). Ankara: Pegem Akademi.
Hake, B. (2005). AB politikaları ve bilgi ekonomisi: Yaşam boyu öğrenme için stratejik bir yol. Yaşam Boyu Öğrenme Sempozyum Bildirileri ve Tartışmalar içinde (ss.15-30). Ankara: Pegem A.
Halk Kütüphaneleri Yönetmeliği (2012, 12 Ocak). Resmi Gazete (Sayı:28170). https://kygm.ktb.gov.tr/Eklenti/5,halkkutuphaneleriyonetmeligi-11-01-2012-resmi-gazetepdf.pdf?0
Kalkınma planı (2022, Eylül). Wikipedia içinde. https://tr.wikipedia.org/wiki/Kalk%C4%B1nma_plan%C4%B1
Kant, I. (2009). Eğitim üzerine (2. Baskı). A. Aydoğan (Çev.). Ankara: Say.
Karakütük, K. (2006). Eğitimin ekonomik temelleri. Eğitim Bilimine Giriş içinde (ss. 151-185). Ankara: Anı.
Knowles, M. C. (1996?). Yetişkin öğrenenler gözardı edilen bir kesim. S. Ayhan (Çev.). Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi.
Millî Eğitim Bakanlığı Hayat Boyu Öğrenme Kurumları Yönetmeliği (2018, 11 Nisan). Resmî Gazete (Sayı:30388). https://hbogm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2018_04/11093946_MEB_HBO_KURUMLARI_YYNETMELYYY.pdf
Millî Eğitim Bakanlığı Yaygın Eğitim Kurumları Yönetmeliği (2010, 21 Mayıs). Resmi Gazete (Sayı:27587). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2010/05/20100521-4.htm
Millî Eğitim Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (2011, 14 Eylül). Resmi Gazete (Sayı:28054). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/09/20110914-1.htm
Millî Eğitim Şurası Yönetmeliği (1995, 8 Eylül). Resmi Gazete (Sayı:22398). https://www.memurlar.net/haber/58362/mill-egitim-s-rasi-yonetmeligi.html
Millî Eğitim Temel Kanunu (1973). Resmi Gazete. Yayım Tarihi: 24.06.1973. Sayısı: 14574. Numarası: 1739. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.1739.pdf
Okçabol, R. (2006). Halk eğitimi (yetişkin eğitimi) (3. Baskı). Ankara: Ütopya.
Okçabol, R. (2009). Eğitim bilimlerine giriş. Ankara: Ütopya.
Onur, B. (2006). Gelişim psikolojisi yetişkinlik yaşlılık ölüm. (7. Baskı). Ankara: İmge.
Sarıhan, Z. (2019). 1921 Maarif kongresi. İstanbul: Tarihçi Kitabevi.
Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı [TTKB] (1957). 6. milli eğitim şurası kararları. https://ttkb.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2017_09/29164847_6_sura.pdf
Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı [TTKB] (1990). 13. milli eğitim şurası kararları. https://ttkb.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2017_09/29165326_13_sura.pdf
Tezcan, M. (2006a). Eğitimin toplumsal temelleri. Eğitim Bilimine Giriş içinde (ss. 95-118). Ankara: Anı.
Tezcan, M. (2006b). Eğitimin siyasal temelleri. Eğitim Bilimine Giriş içinde (ss. 333-348). Ankara: Anı.
Türk Dil Kurumu [TDK] (2005). Türkçe sözlük. Ankara: 4. Akşam Sanat Okulu Matbaası.
UNESCO (1985). Yetişkin eğitimi terimleri sözlüğü. A. F. Oğuzkan (Çev.). Ankara: Unesco Türkiye Milli Komisyonu.
UNESCO (2011). International Standard Classification of Education. https://uis.unesco.org/sites/default/files/documents/international-standard-classification-of-education-isced-2011-en.pdf
