Sağlık Enformasyon Sistemleri
Özet
Sağlık enformasyon sistemleri, sağlık hizmetleri organizasyonlarında strateji oluşturma ve karar alma süreçleri için güncel, doğru ve tam bilgi sağlayarak hayati bir rol oynamaktadır. Bu sistemlerin temel amacı, etkili ve yüksek kaliteli hasta bakımına katkı sunmaktır. Karar vericiler için veri üretme, derleme, analiz ile sentez ve iletişim olmak üzere dört ana işlevi yerine getirirler. Enformasyon sistemlerinin temel bileşenleri veri, enformasyon ve bilgi kavramlarından oluşur. Tarihsel süreçte idari ve mali odaklı yapılardan klinisyenleri, hastaları, halk sağlığını ve devlet kurumlarını içeren geniş ekosistemlere doğru yedi farklı dönemde evrilmiştir. Hastane Bilgi Yönetim Sistemleri (HBYS); laboratuvar, radyoloji, finans ve eczane gibi modülleriyle hastanelerin klinik, finansal ve operasyonel bilgilerini entegre ederek maliyetleri düşürmekte ve tıbbi hataları azaltmaktadır. Günümüzde geleneksel hizmetlerin yerini alan "e-Sağlık", bilgi iletişim teknolojileriyle hastalıkları önlemeyi ve hasta odaklı iş birliğini amaçlayan bir şemsiye terimdir. Türkiye'de Sağlıkta Dönüşüm Programı ile başlatılan e-Sağlık çalışmaları kapsamında MHRS, e-Nabız ve Aşı Takip Sistemi gibi topluma yönelik aktif bilgi kaynakları ve uygulamalar başarıyla hayata geçirilmiştir.
Health information systems play a vital role in healthcare organizations by providing up-to-date, accurate, and complete information for strategy formulation and decision-making processes. The primary objective of these systems is to contribute to effective and high-quality patient care. They fulfill four main functions for decision-makers: data generation, compilation, analysis and synthesis, and communication. The core components of information systems consist of data, information, and knowledge. Historically, they have evolved through seven distinct periods from administrative and financial structures toward broad ecosystems involving clinicians, patients, public health, and government agencies. Hospital Information Management Systems (HIMS) reduce costs and medical errors by integrating clinical, financial, and operational data through modules like laboratory, radiology, finance, and pharmacy. Today, replacing traditional services, "e-Health" is an umbrella term aiming to prevent diseases and enable patient-centered collaboration through information and communication technologies. In Turkey, initiated under the Health Transformation Program, e-Health efforts have successfully implemented active information sources and applications for society, such as MHRS, e-Nabız, and the Vaccine Tracking System.
Referanslar
Acar, G. (2008). Enformasyon Sistemlerinin Stratejik Önemi ve Planlanması. Yönetim Bilimleri Dergisi, 6(1):53-75.
Alter, S. (2008). Defining Information Systems as Work Systems: Implications for the IS Field. Euro pean Journal of Information Systems 17(5): 448-469.
Andreassen, H.K., Bujnowska-Fedak, M.M., Chronaki, C.E., Dumitru, R.C., Pudule, I., Santana, S., Voss, H. & Wynn, R. (2007). European citizens’ use of E-health services: A study of seven countries. BMC Public Health, 7(53):1-7.
Austin, C. J., Trimm, J. M. & Sobczak, P. M. (1995). Information Systems and Strategic Management. Health Care Management Review, 20(3): 26-33.
Ay, F. (2009). Uluslararası elektronik hasta kayıt sistemleri, hemşirelik uygulamaları ve bilgisayar ilişkisi. Gülhane Askeri Tıp Dergisi; 51:131-136.
Bal, V. (2010). Bilgi Sistemlerinin Sağlık İşletmeleri Performansına Etkilerinin Veri Zarflama Analizi İle Ölçümü: Türkiye’deki Devlet Hastanelerinde Bir Araştırma. Süleyman Demirel Üniversitesi/Sosyal Bilimler Enstitüsü/İşletme Anabilim Dalı, Doktora Tezi, Isparta.
Bellinger, G., Castro, D. & Mills, A. (2004). Data, Information, Knowledge, and Wisdom. http://www.saylor.org/site/wp-content/uploads/2012/11/BUS206-4.1.1-Data-Information-Knowledge-and-Wisdom.pdf.
Cornford, T. & Shaikh, M. (2013). Introduction to Information Systems. Undergraduate study in Economics, Management, Finance and the Social Sciences. London: University of London.
Demirci, B. (2015). Sağlık Hizmetlerinde Dönüşüm: Sağlıkta Dönüşüm Programı (SDP) Nasıl Bir Sistem Getiriyor? Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi, (30):122-135.
e-Devlet. e-Devlet Kapısı Üzerinden Sunulan Sağlık Hizmetleri. https://www.turkiye.gov.tr/saglik-bakanligi Erişim Tarihi: 22.03.2016.
Foroutani, S., Noorminshah, A., Iahad, N. & Rahman, A. (2015). Research Study on Enhancing The Service Quality of Interactive Health Portals: The Cognitive to Action Theory Perspective. ARPN Journal of Engineering and Applied Sciences, 10(23):17596-17606.
Hannah, K.J. & Ball, M.J. (Eds.). (2011). Health Information Systems (2nd Ed.). London: Springer-Verlag. DOI 10.1007/978-1-84996-441-8.
Haux, R. (2006). Health Information Systems: Past, Present – Future. International Journal of Medical Informatics, 75: 268—281. DOI:10.1016/j.ijmedinf.2005.10.001.
Hesse, B.W., Nelson, D.E., Kreps, G.L., Croyle, R.T., Arora, N.K., Rimer, B.K. & Viswanath K. (2005). Trust and Sources of Health Information The Impact of the Internet and Its Implications for
Health Care Providers: Findings From the First Health Information National Trends Survey. Arch Intern Med, 165:2618-2624.
Hicks, R.C., Dattero, R. & Galup, S.G. (2006). The Five-Tier Knowledge Management Hierarchy. Journal of Knowledge Management, 10(1): 19-31.
Hoyt, R. E., Sutton, M., & Yoshihashi, A. (2009). Medical Informatics Practical Guide for the Healthcare Professional. In Lulu.com.
Işık, O. & Akbolat, M. (2010). Bilgi Teknolojileri ve Hastane Bilgi Sistemleri Kullanımı: Sağlık Çalışanları Üzerine Bir Araştırma. Bilgi Dünyası; 11 (2):365-389.
ITU (2008). Implementing e-Health in Developing Countries Guidance and Principles. ICT Applications and Cybersecurity Division Policies and Strategies Department ITU TelecommunicationDevelopment Sector.
Kerman, U. & Eke E. (2014). Sosyal Devletten Neoliberal Devlete Türk Sağlık Sektöründeki Paydaşların Sağlıkta Dönüşüm Algısı. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 19(1):65-80.
Laudon, K. & Laudon, J.P. (2012). (12.Ed.). Management Information Systems: Managıng The Dıgıtal Fırm. New Jersey: Pearson Education.
Maheu, M.M., Whitten, P. & Allen A. (2001). E-Helath, Telehealth and Telemedicine: a Guide to Start-Up And Success. San Francisco: Jossey-Bass A Wiley Company.
Mehdipour, Y., Zerehkafi, H. (2013). Hospital Information System (HIS):At a Glance. Asian Journal of Computer Science and Information Technology, 01(02):2321-5658
Menachemi, N., Burkhardt, J., Shewchuk, R., Burke, D. & Brooks, R.G. (2006). Hospital Information Technology and Positive Financial Performance: A Different Approach to Finding an ROI. Journal of Healthcare Management 51(1):40-58.
Özata, M. (2009). Sağlık Bakanlığı ve Sosyal Güvenlik Kurumu Tarafından Yürütülen E-Sağlık Projelerinin Sağlık Hizmeti Sunumuna Etkileri. Journal of Azerbaijani Studies, 444–464.
Soydal, İ. (2008). Web Bilgi Sistemlerinde Hizmet Kalitesi. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Bilgi ve Belge Yönetimi Anabilim Dalı. Doktora Tezi. Ankara.
Stafford, S.P. (2001). Knowledge management, Organizational Intelligence and Learning and Complexity - Vol.III: Data, Information, Knowledge, and Wisdom. http://www.eolss.net/sample-chapters/c15/e1-29-05-01.pdf.
Sur, H. & Palteki, T. (Eds.). (2013). Hastane Yönetimi. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri. ISBN:978975-420-950-1.
Tachakra, S., Wang, X.H., Istepanian, R.S.H. & Song, Y.H. (2003). Mobile e-Health: The Unwired Evolution of Telemedicine. Telemedicine Journal And E-Health, 9(3):247-257.
T.C Sağlık Bakanlığı - Sağlık Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü. http://www.e-saglik.gov.tr/ana-sayfa/1-33795/20160322.html Erişim Tarihi: 22.03.2016.
T.C.Sağlık Bakanlığı (2004). Türkiye Sağlık Bilgi Sistemi Eylem Planı. T.C. Sağlık Bakanlığı Bilgi İşlem Daire Başkanlığı. http://sbu.saglik.gov.tr/Ekutuphane/kitaplar/biyoistatistik(16).pdf. Erişim Tarihi: 06.03.2016.
Tengilimoğlu, D., Akbolat, M. & Işık, O. (2015). Sağlık İşletmeleri Yönetimi (7. Baskı). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
WHO. (2008). Health Information Systems: Toolkit on monitoring health systems strengthening. http://www.who.int/healthinfo/statistics/toolkit_hss/EN_PDF_Toolkit_HSS_InformationSystems.pdf.
WHO. (2010). 3. Health information systems. http://www.who.int/healthinfo/systems/WHO_MBHSS_2010_section3_web.pdf.
WHO. (2014). Ehealth And Innovation In Women’s And Children’s Health: A Baseline Review Based On The Findings Of The 2013 Survey Of CoIA Countries By The Who Global Observatory For Ehealth.
Wilson, V. & Lankton, N. (2004). Modeling Patients’ Acceptance of Provider-delivered E-health. Journal of the American Medical Informatics Association, 11(4): 241-248.
Yu, E. (2004). Information Systems (in the Internet Age). To appear in: Practical Handbook of Internet Computing, (Singh, M.P. ed.) Florida: CRC Press. http://www.cs.toronto.edu/pub/eric/PHIC04.pdf
Yurt, N. (2008), “E-Sağlık ve Teletıp”, E-Sağlıkta Hukuk Çalıştayı, 26-28 Mart, 2008, Ankara
