Diyabet ve Cinsel Sağlık
Özet
Diabetes mellitus, hem erkeklerde hem de kadınlarda cinsel işlev bozukluğuna (CİB) yol açabilen, yaşam kalitesini ve psikososyal durumu derinden etkileyen kronik bir halk sağlığı sorunudur. Erkeklerde en sık görülen CİB, penil ereksiyonun sürdürülememesi olarak tanımlanan erektil disfonksiyon (ED) iken; kadınlarda cinsel uyarılma bozuklukları ön plana çıkmaktadır. Bu durumun ortaya çıkmasında diyabetin süresi, zayıf glisemik kontrol, nöropati, vaskülopati gibi biyolojik ve organik faktörlerin yanı sıra depresyon, anksiyete ve beden imajı gibi psikososyal etmenler de majör rol oynamaktadır. Tanı sürecinde erkeklerde Uluslararası Erektil Fonksiyon İndeksi (IIEF), kadınlarda ise Kadın Seksüel Fonksiyon İndeksi (FSFI) gibi yapılandırılmış anketler ve laboratuvar testleri kullanılmaktadır. Tedavi yaklaşımları; sıkı glisemik kontrol, yaşam tarzı değişiklikleri, PDE-5 inhibitörleri ve hormon replasman terapilerini içerirken, hastalarla doğrudan iletişimde olan hemşirelerin holistik yaklaşımla cinsel öykü alması, tabuları yıkarak danışmanlık vermesi ve erken teşhiste bulunması kritik bir öneme sahiptir.
Diabetes mellitus is a major chronic public health issue that causes sexual dysfunction (SD) in both men and women, deeply affecting their quality of life and psychosocial well-being. While the most common SD in men is erectile dysfunction (ED), defined as the inability to maintain a penile erection, sexual arousal disorders are predominantly observed in women. Along with biological and organic factors such as diabetes duration, poor glycemic control, neuropathy, and vasculopathy, psychosocial elements like depression, anxiety, and body image play a major role in the onset of this condition. During the diagnostic process, structured questionnaires such as the International Index of Erectile Function (IIEF) for men and the Female Sexual Function Index (FSFI) for women are utilized alongside laboratory tests. Treatment approaches encompass strict glycemic control, lifestyle modifications, PDE-5 inhibitors, and hormone replacement therapies; furthermore, it is of critical importance for nurses in direct contact with patients to take a sexual history through a holistic lens, offer counseling by dismantling cultural taboos, and ensure early diagnosis.
Referanslar
Mathins JP. What is diabetes?. In: Mathins J P (ed.) ABC of Diabetes. London: BMC Books; 2017. p. 213–231.
Kaplan Serin E, Duman M, Yılmaz, S. Diyabetli ve diyabetik olmayan kadınlarda cinsel yaşam kalitesi ve evlilik uyumları. Cinsellik ve Engellilik. 2020; 38 (4): p. 625-635.
APA. Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5. Baskı). Washington, DC: Londra, İngiltere. American Psychiatric Association; 2013.
Bayram R, Mollaoğlu M. Diyabetli hastalarda cinsel fonksiyon bozuklukları ile metabolik kontrol arasındaki ilişkinin incelenmesi. 2. Uluslararası Farkındalık Konferansı Bildiriler (13-15 Aralık 2018). Uysal Şahin Ö (ed) .Çanakkale: Rating Akademi Yayınları, 2018. p. 27-36.
Öztürk ÜA, Atasoy N, Kurçer MA, et al. Zonguldak il merkezinde kadın cinsel sorunlarının yaygınlığı ve cinsel sorunlarla ilgili etkenler/prevalence of female sexual problems and effecting factors in Zonguldak province. Anadolu Psikiyatri Dergisi. 2012; 13(3): p. 191.
Şenel S. Erektil disfonksiyon fizyopatolojisi. In: Canoğulları Z (ed.) Kadın ve Erkek Seksüel Fonksiyon Bozukluklarına Yaklaşım. Ankara: Akademisyen Kitabevi. 2020: p. 27-34.
Karakaş Uğurlu G, Uğurlu M. Diyabet hastalığı olan kadınlarda cinsel işlev bozukluklarının sıklığı ve diyabetik ve demografik faktörlerle ilişkisi: bir meta-analiz ve meta-regresyon Çalışması. Ankara Medical Journal. 2020; 20(4): p 798-813.
Pozzo MJ, Mociulsky J, Martinez ET, et al. L. Diyabet ve yaşam kalitesi: depresyon, fiziksel aktivite ve cinsel işlev bozukluğuna ilk yaklaşım. Amerikan Terapötik Dergisi. 2016; 23 (1): 159-e171.
Duman Büyükkayacı N. Cinsellik ve cinsel sağlık. In: Duman Büyükkayacı N (ed.)Cinsel Sağlık. Ankara: Nobel Tıp Kitabevleri; 2018. p. 3-9.
Duman Büyükkayacı N. Cinsel sağlığı etkileyen özel durumlar. In: Duman Büyükkayacı N (ed.) Cinsel Sağlık. Ankara: Nobel Tıp Kitabevleri; 2018. p. 251-260.
Várkonyi T, Kempler P. Sexual dysfunction in diabetes. In : Zochodne D W. and Malik R A. (eds.) Handbook of Clinical Neurology, Elsevier; 2014. p. 223-232.
Güney E. Diyabetli kadın ve erkekte seksüel disfonksiyon. In: İmamoğlu Ş, Akalın S, Salman S (eds.) Geçmişten Geleceğe Diabetus Mellitus. Ankara: Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği; 2015. p. 421-427.
Yılmaz A, Kutlu R, Çivi S. Şeker hastalığı olan ve olmayan erkeklerde erektil disfonksiyon sıklığı: Olgu-kontrol çalışması. Türk Üroloji Dergisi/Turkish Journal of Urology. 2008; 34(2): p. 186-198.
Feldman H A, Johannes C B, Derby C A, et al. Erectile dysfunction and coronary risk factors: prospective results from the Massachusetts male aging study. Preventive Medicine. 2008; 30(4): p. 328-338.
Akkus E, Kadioglu A, Esen A, et al. Prevelance and correlates of erectile dysfunction in Turkey: a populationbased study. European Urology. 2002; 41(3):298-304.
Vatansever BT, Tekin S, Karabayraktar T, et al. Diyabetik erkeklerde erektil disfonksiyon risk faktörlerinin değerlendirilmesi. Ankara Medical Journal. 2015; 15(2).
Price D. Sexual function in men and woman with diabetes. In: Richard IG, Holt M A.[et al.] (eds.) Textbook Of Diabetes; 2010. 4th ed. p. 743-746.
Rosen RC, Cappelleri JC, Gendrano N 3rd. The international index of erectile function (IIEF): a state-of-the-science review. International Journal of Impotence Research. 2002; 14: 226-44.
Ekmekçioğlu O, Demirtaş A. Erkekte erektil işlev bozukluğu tanı ve tedavisi. Erciyes Tıp Dergisi. 2006; 28(4):220-225.
Maiorino M I, Bellastella G, Esposito K. Diabetes and sexual dysfunction: current perspectives. Diabetes, Metabolic Syndrome And Obesity: Targets And Therapy. 2014; 7, p. 95.
Çinar Ö, Bolat M S. Erektil disfonksiyon hastalarına multidisipliner yaklaşım gerekir mi?. Türkiye Diyabet ve Obezite Dergisi. 2020; 4(3): 239-243.
Pegge NC, Twomey AM, Vaughton K, et al. The role of endothelial dysfunction in the pathophysiology of erectile dysfunction in diabetes and in determining response to treatment. Diabetic Medicine. 2006; 23: 873–878
Romeo JH, Seftel AD, Madhum ZT, et al. Sexual function in men with diabetes type 2: Association with glycemic control. The Journal of Urology. 2000;163:788–791.
Roth A, Kalter-Leibovici O, Kerbis Y, et al. Prevalence and risk factors for erectile dysfunction in men with diabetes, hypertension, or both diseases: a community survey among 1,412 Israeli men. Clinical Cardiology. 2003;26(1):25–30.
Demir S. Diyabetik erkek ve kadınlarda seksüel disfonksiyon. Van Tıp Dergisi. 2020; 27(1):109-116.
Jackson G. Sexual dysfunction and diabetes. International Journal of Clinical Practice. 2004; 58(4), 358-362.
Gökçe A, Atik YT, Halis F. Erektil disfonksiyon tedavisinde gelecekteki hedefler (Derleme). Androloji Bülteni. 2015; 17(60):1-11.
Walczak-Jedrzejowska R,Wolski JK, Slowikowska-Hilczer J. The role of oxidative stress and antioxidants in male fertility. Central European Journal of Urology. 2013;66(7):60–7.
Ortaç M. Erektil disfonksiyon tedavisinde fitoterapi. Androloji Bülteni. 2016; 18(64):20-23.
Enzlin P, Mathieu C, Van den Bruel A, et al. Sexual dysfunction in women with type 1 diabetes: a controlled study. Diabetes Care. 2002; 25: 672–677.
Höbek Akarsu R, Kızılkaya Beji N. Kadın cinsel fonksiyon bozuklukları sınıflandırılmasında DSM-V kapsamında yapılan değişiklikler. Androloji Bulteni. 2016;18:134–7.
Rosen R, Brown C, Heiman J, et al. The female sexual function index (FSFI): a multidimensional self-report instrument for the assessment of female sexual function. Journal of Sex & Marital Therapy. 2000; 26: 191-208.
Caruso S, Intelisano G, Lupo L, et al. Premenopausal women affected by sexual arousal disorder treated with sildenafil: a double- blind, cross- over, placebo- controlled study. BJOG: an International Journal of Obstetrics and Gynaecology. 2001; 108: 623 – 628.
Meeking DR, Fosbury JA, Cummings MH. Sexual dysfunction and sexual health concerns in women with diabetes. Practical Diabetes. 2013; 30(8): 327-331a.
Canat HL. Kadın cinsel fonksiyon bozukluğunda fitoterapinin yeri. In: Canat HL, Kadıoğlu A (eds.) Genito-Üriner Hastalıklarda Fitoterapinin Yönü. İstanbul: Türk Ürolojisi Akademi Yayını; 2020. p. 87-96.
Tuğut N. Gölbaşı Z. Cinselliğin Değerlendirilmesi: Hemşireler İçin Öneriler ve Klinik Stratejiler. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma. 2014; 11(2), 59-63.
