Diyabetin Psikososyal Boyutu
Özet
Diyabet, bireyin yaşam kalitesini, gelecek planlarını ve günlük rutinlerini derinden etkileyen, uzun süreli bakım gerektiren multifaktöriyel kronik bir hastalıktır. Hastalığın yönetim süreci, bedensel semptomların kontrol altına alınmasının yanı sıra karmaşık psikolosyal sorunların da etkili bir şekilde yönetilmesini zorunlu kılar. Tanı sonrasında bireylerde inkar, anksiyete, öfke, gelecek kaygısı ve diyabet sıkıntısı gibi emosyonel zorluklar sıklıkla gözlemlenmektedir. Bu ruhsal stres faktörleri ile hormonal değişimler, insülin direncini doğrudan tetikleyerek glisemik kontrolün ve metabolik dengenin bozulmasına, dolayısıyla hastalığın prognozunun kötüleşmesine neden olur. Çalışmalar; yüksek öz-bakım davranışının, güçlü sosyal desteğin ve profesyonel diyabet eğitiminin bireylerin uyum becerilerini ve psikolojik iyilik hallerini önemli ölçüde artırdığını göstermektedir. Bu süreçte kilit bir rolde konumlanan hemşireler, bütüncül ve hasta merkezli bir bakım anlayışıyla bireysel risk faktörlerini tanımlamalı, hastaların ve ailelerinin baş etme stratejilerini optimize etmelidir. Hemşirelerin eğitim, danışmanlık, periyodik psikososyal değerlendirmeler ve gerektiğinde Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) gibi multidisipliner uzman yönlendirmeleri sunması, diyabet yönetiminde başarı sağlamak ve hastanın yaşam kalitesini yükseltmek açısından kritik bir öneme sahiptir.
Diabetes is a multifactorial chronic disease that deeply affects an individual's quality of life, future plans, and daily routines, requiring long-term care. The management process of the disease necessitates the effective regulation of complex psychosocial issues alongside the control of physical symptoms. Following diagnosis, emotional challenges such as denial, anxiety, anger, future worries, and diabetes distress are frequently observed in individuals. These psychological stressors and hormonal changes directly trigger insulin resistance, leading to the deterioration of glycemic control and metabolic balance, thereby worsening the prognosis of the disease. Studies indicate that high self-care behavior, strong social support, and professional diabetes education significantly enhance individuals' adaptation skills and psychological well-being. Positioned in a key role during this process, nurses must identify individual risk factors and optimize the coping strategies of patients and their families through a holistic, patient-centered care approach. It is of critical importance for nurses to provide education, counseling, periodic psychosocial assessments, and multidisciplinary expert referrals, such as Cognitive Behavioral Therapy (CBT) when necessary, to ensure success in diabetes management and to improve the patient's quality of life.
Referanslar
Aydemir T, Çetin Ş. Kronik hastalıklar ve psikososyal bakım. Journal of Anatolian Medical Research.2019;4(3): 109-115.
Abubakari, A. R., Cousins, R., Thomas, C., et al. Sociodemographic and clinical predictors of self-management among people with poorly controlled type 1 and type 2 diabetes: the role of illness perceptions and self-efficacy. Journal of Diabetes Research. 2016;1-12.doi: 10.1155/2016/6708164
İnel Manav A, Atik D, Çapar A. Diyabeti olan yetişkinlerin koşulsuz kendini kabul ve kronik hastalığa uyumlarının değerlendirilmesi. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi. 2021;4(2): 153-162. doi: 10.38108/ouhcd.889699
Kosti, M., & Kanakari, M. Education and diabetes mellitus. Health Science Journal. 2012;6(4).
Sayın S, Sayın S, Bursalı B., et al. Tip 2 diyabet hastalarında anksiyete ve depresyon riski ve ilişkili faktörler. Cukurova Medical Journal. 2019;44(2): 479-485.
Young EE, Unachukwu CN. Psychosocial aspects of diabetes mellitus. African Journal of Diabetes Medicine. 2012; 20(1): 5-7.
Özdemir Ü, Taşcı S. Kronik hastaliklarda psikososyal sorunlar ve bakim. ERÜ Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi. 2013;1(1): 57-72.
Mete HE. Kronik hastalık ve depresyon. Klinik Psikiyatri. 2008;11(3): 3-18.
Takcı MA, Yıldırım G. Diyabet hastalarına sağlık inanç modeli doğrultusunda verilen eğitimin sağlık inancına, öz etkililik algısına ve karar verme düzeyine etkisi. Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi. 2021; 11(1): 73-82.doi: 10.31020/mutftd.752988
Hart PL, Grindel, CG. Illness representations, emotional distress, coping strategies, and coping efficacy as predictors of patient outcomes in type 2 diabetes. Journal of Nursing and Healthcare of Chronic Illness. 2010;2(3): 225-240. doi: 10.1111/j.1752-9824.2010.01062.x
Eyi S, Menekli T. Neuman sistemler modelinin diyabetli bireyin hemşirelik bakımında kullanımı. ACU Sağlık Bilimleri Dergisi. 2018;9(1): 70-78.
Zulian LR, Santos MAD., Veras VS., et al. Quality of life in patients with diabetes using the Diabetes 39 (D-39) instrument. Revista Gaúcha de Enfermagem. 2013;34(3): 138-146.
Wisting L, Bang L, Natvig H, et al. Metabolic control and illness perceptions in adolescents with type 1 diabetes. Journal of Diabetes Research. 2016;2016. doi: 10.1155/2016/3486094
Kaymaz TT, Akdemir N. Diyabetli bireylerde hastalığa psikososyal uyum. Journal of Psychiatric Nursing. 2016;7(2): 61-67.doi: 10.5505/phd.2016.50251
Siddiqui MA., Khan MF, Carline TE. Gender differences in living with diabetes mellitus. Materia Socio-Medica. 2013;25(2): 140-142. doi: 10.5455/msm.2013.25.140-142
Çapoğlu İ, Yıldırım A, Hacıhasanoğlu Aşılar R, et al. Mental problems accompanying diabetes and management of diabetes. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care. 2019;13(1): 67-74. doi: 10.21763/tjfmpc.415456
Çelik S, Kelleci MK, Avcı D, et al. Tip 1 diyabetli genç yetişkinlerin hastalığa psikososyal uyumları ve stresle başaçıkma tarzları. Florence Nightingale Journal of Nursing. 2015;23(2): 105-115.
Karakurt P, Aşılar RH, Yıldırım A. Diyabetli hastaların öz-bakım gücü ve algıladıkları sosyal desteğin değerlendirilmesi. Adnan Menderes Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi. 2013: 14(1): 1-9
Kavak F, Aktürk Ü. Diyabet hastalarında hastalık algısının anksiyete ve depresyon belirtileri üzerine etkisi. Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2019;(4): 740-747.
Yanmış S. Diyabeti olan bireylerde hastalığa psikososyal uyumda hemşirenin rolü. ISAS. 2018; 3: 1529-1531.
Joensen LE, Tapager I, Willaing I JDM. Diabetes distress in type 1 diabetes—a new measurement fit for purpose. Diabetic Medicine. 2013;30(9): 1132-1139. doi: 10.1111/dme.12241
Xu T, Clark AJ, Pentti J, et al. Characteristics of workplace psychosocial resources and risk of diabetes: a prospective cohort study. Diabetes Care. 2022; 45(1): 59-66. doi: 10.2337/dc20-2943
Schiøtz ML, Bøgelund M, Almdal T, et al. Social support and self‐management behaviour among patients with type 2 diabetes. Diabetic Medicine. 2012;29(5): 654-661. doi:10.1111/j.1464-5491.2011.03485.x
Guo J, Whittemore R, Grey M, et al. Diabetes self‐management, depressive symptoms, quality of life and metabolic control in youth with type 1 diabetes in China. Journal of Clinical Nursing. 2013;22(1-2): 69-79.doi: 10.1111/j.1365-2702.2012.04299.x
Choi YJ, Lee MS, An SY, et al. The relationship between diabetes mellitus and health-related quality of life in Korean adults: the fourth Korea National Health and nutrition examination survey (2007-2009). Diabetes & Metabolism Journal. 2011; 35(6): 587-594. doi: 10.4093/dmj.2011.35.6.587
Mohan V, Shah SN, Joshi SR, et al. Current status of management, control, complications and psychosocial aspects of patients with diabetes in India: results from the DiabCare India 2011 Study. Indian journal of Endocrinology and Metabolism. 2014;18(3): 370. doi: 10.4103%2F2230-8210.129715
Pintaudi B, Lucisano G, Gentil, S, et al. Correlates of diabetes-related distress in type 2 diabetes: findings from the benchmarking network for clinical and humanistic outcomes in diabetes (BENCH-D) study. Journal of Psychosomatic Research. 2015; 79(5): 348-354. doi: 10.1016/j.jpsychores.2015.08.010
Yin J, Yeung R, Luk A, et al. Gender, diabetes education, and psychosocial factors are associated with persistent poor glycemic control in patients with type 2 diabetes in the J oint A sia D iabetes E valuation (JADE) program:Journal of Diabetes. 2016; 8(1): 109-119. doi: 10.1111/1753-0407.12262
Stuckey HL, Mullan-Jensen CB, Reach G, et al. Personal accounts of the negative and adaptive psychosocial experiences of people with diabetes in the second Diabetes Attitudes, Wishes and Needs (DAWN2) study. Diabetes Care. 2014;37(9): 2466-2474. doi: 10.2337/dc13-2536
Asuzu CC, Walker RJ, Williams JS, et al. Pathways for the relationship between diabetes distress, depression, fatalism and glycemic control in adults with type 2 diabetes. Journal of Diabetes and its Complications. 2017;31(1): 169-174.doi: 10.1016/j.jdiacomp.2016.09.013
Gregory JW, Robling MR, Bennert K, et al. Development and evaluation by a cluster randomised trial of a psychosocial intervention in children and teenagers experiencing diabetes: the DEPICTED study. Health Technology Assessment. 2011; 15(29): 1-202. doi: 10.3310/hta15290
Rane K, Wajngot A, Wändell PE,et al. Psychosocial problems in patients with newly diagnosed diabetes: number and characteristics. Diabetes Research and Clinical Practice. 2011; 93(3): 371-378. doi: 10.1016/j.diabres.2011.05.009
Bajaj S., Jawad, F., Islam, N., et al. South Asian women with diabetes: psychosocial challenges and management: consensus statement. Indian Journal of Endocrinology and Metabolism. 2013;17(4): 548. doi: 10.4103%2F2230-8210.113720
Trief PM, Sandberg JG, Dimmock JA, et al. Personal and relationship challenges of adults with type 1 diabetes: a qualitative focus group study. Diabetes Care. 2013; 36(9): 2483-2488. doi: 10.2337/dc12-1718
Harvey JN. Psychosocial interventions for the diabetic patient. Diabetes, metabolic syndrome and obesity: Targets and Therapy. 2015; 8: 29. doi: 10.2147%2FDMSO.S44352
Kovacs Burns K, Nicolucci A, Holt RI, et al. Diabetes Attitudes, Wishes and needs second study (DAWN2™): Cross‐national benchmarking indicators for family members living with people with diabetes. Diabetic Medicine. 2013;30(7): 778-788. doi: 10.1111/dme.12239
Pelicand J, Fournier C, Le Rhun, A, et al. Self‐care support in paediatric patients with type 1 diabetes: bridging the gap between patient education and health promotion? A review. Health Expectations. 2015;18(3): 303-311.doi: 10.1111/hex.12041
Kocaman N. Genel hastane uygulamasında psikososyal bakım ve konsültasyon liyezon psikiyatrisi hemşireliği. C.Ü. Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi. 2005; 9(1): 49-54.
Graue M, Haugstvedt A, Wentzel-Larsen T, et al. Diabetes-related emotional distress in adults: reliability and validity of the Norwegian versions of the Problem areas in diabetes scale (PAID) and the diabetes distress scale (DDS). International Journal of Nursing Studies. 2012;49(2): 174-182. doi: 10.1016/j.ijnurstu.2011.08.007
Moore SM, Hackworth NJ, Hamilton VE, et al. Adolescents with type 1 diabetes: parental perceptions of child health and family functioning and their relationship to adolescent metabolic control. Health and Quality of Life Outcomes. 2013;11(1): 1-8.
Rasmussen NH, Smith SA, Maxson JA, et al. Association of HbA1c with emotion regulation, intolerance of uncertainty, and purpose in life in type 2 diabetes mellitus. Primary Care Diabetes. 2013;7(3): 213-221.doi: 10.1016/j.pcd.2013.04.006
Rassart J., Luyckx K, Berg CA, et al. Psychosocial functioning and glycemic control in emerging adults with Type 1 diabetes: A 5-year follow-up study. Health Psychology. 2015;34(11): 1058.
