Yaşlılık ve Diyabet
Özet
Dünya ve Türkiye nüfusunun yaşlanmasıyla birlikte yaşlılık döneminde tip 2 diyabet ve buna bağlı komplikasyonların görülme sıklığı, mortalite ve morbidite oranları artmaktadır. Diyabet yönetimi; hastayı merkeze alan profesyonel bir ekip tarafından, yaşlılığın getirdiği fizyolojik, sosyokültürel ve endokrin sistemdeki değişimler göz önüne alınarak yürütülmelidir. Yaşlı bireylerde diyabet tanısı genellikle belirsiz semptomlarla ortaya çıkmakta ve hastaların çoğunda bilişsel bozukluk, depresyon gibi komorbid hastalıklar eşlik etmektedir. Tedavide temel amaç insülin direncinin iyileştirilmesi ve hastanın durumuna uygun glisemik hedeflerin belirlenmesidir. Diyabetin yönetiminde; yeterli enerji alımını ve hidrasyonu sağlayan bireyselleştirilmiş beslenme planları ile kas gücünü ve dengeyi artıran, düşük etkili egzersiz programları hayati önem taşır. Tıbbi tedavide öncelikle oral antidiyabetikler tercih edilirken, gerektiğinde hipoglisemi riski düşük uzun etkili insülin tedavilerine geçilmektedir. Ayrıca retinopati, nefropati, nöropati, polifarmasi ve diyabetik ayak gibi komplikasyonların önlenmesi için yıllık taramalar, ergonomik düzenlemeler ve hasta/bakım veren eğitimi içeren kapsamlı geriatrik değerlendirmeler yapılmalıdır. Sonuç olarak yaşlılarda diyabet yönetimi; klinik, işlevsel ve psikososyal faktörlerin bütüncül ve kişiye özel olarak değerlendirilmesini gerektiren dinamik bir süreçtir.
As the global and Turkish populations age, the prevalence of type 2 diabetes and its related complications in the elderly increases, leading to higher mortality and morbidity rates. Diabetes management must be conducted by a patient-centered professional team, taking into account the physiological, sociocultural, and endocrine changes brought about by aging. Diagnosis in elderly individuals often presents with non-specific symptoms, and a majority of patients suffer from comorbid conditions such as cognitive impairment and depression. The primary goal of treatment is to improve insulin resistance and establish appropriate individual glycemic targets. In diabetes management, individualized nutrition plans that ensure adequate energy intake and hydration, along with low-impact exercise programs that enhance muscle strength and balance, are vital. While oral antidiabetics are preferred initially in medical treatment, long-acting insulin therapies with a low risk of hypoglycemia are utilized when necessary. Furthermore, comprehensive geriatric assessments, including annual screenings, ergonomic adjustments, and patient/caregiver education, must be implemented to prevent complications like retinopathy, nephropathy, neuropathy, polypharmacy, and diabetic foot. Consequently, diabetes management in the elderly is a dynamic process that requires a holistic and tailored evaluation of clinical, functional, and psychosocial factors.
Referanslar
1.TÜİK. İstatistiklerle Yaşlılar, 2021. (18.06.2022 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Yaslilar-2021-45636 adresinden elde edilmiştir.)
TÜİK. Dünya Nüfus Günü, 2022. (14.08.2022 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Dunya-Nufus-Gunu-2022-45552 adresinden elde edilmiştir.)
Atlas, D. (2015). International Diabetes Federation. IDF Diabetes Atlas, 7th edn. Brussels, Belgium: International Diabetes Federation, 33. (14.06.2022 tarihinde https://suckhoenoitiet.vn/download/Atla-benh-dai-thao-duong-2-1511669800.pdf adresinden erişilmiştir.)
Çapoğlu İ, Yıldırım A, Hacıhasanoğlu Aşılar R, et al. Diyabete eşlik eden ruhsal sorunlar ve diyabet yönetimi. The Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care. 2019;13(1): 67-74.
Kubat BG, Akın S. Yaşlılıkta kronik hastalıkların yönetimi ile ilişkili faktörler. Sağlık ve Toplum. 2019;29(2): 17-25.
Dziechciaz M, Filip R. Biological psychological and social determinants of old age: Bio-psycho-social aspects of human aging. Annals of Agricultural and Environmental Medicine. 2014;21(4): 835-838.
Kocemba J. Biologiczne wyznaczniki starości. In: Panek A, Szarota Z (eds.). Zrozumieć staroś. Kraków: Oficyna wydawnicza; 2000.p.107-110.
Szarota Z. Gerontologia społeczna i oświatowa. Zarys problematyki. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej. 2004. (20.06.2022tarihinde,https://rep.up.krakow.pl/xmlui/bitstream/handle/11716/574/PM396--Gerontologia-spoleczna-i-oswiatowa--Szarota.pdf?sequence=4 adresinden erişilmiştir.)
Kędziora-Kornatowska K. Biologiczne aspekty starzenia się organizmu człowieka. In: Kędziora-Kornatowska K, Muszalik M (eds.). Kompendium pielęgnowania pacjentów w starszym wieku. Lublin: Wydawnictwo Czelej; 2007. p.3-9.
Gąbka-Dembal A, Milanowski J. Choroby wieku starszego oraz potrzeby zdrowotne i społeczne tej populacji. In: Solecki L (eds.). Problemy ludzi starych i Niepełnosprawnych w Rolnictwie. Lublin: Instytut Medycyny Wsi; 2004. p.75-80.
Troncale J. Starzenie się. Zmiany fizjologiczne i ich znaczenie dla farmakoterapii. Medycyna po Dyplomie. 1997;6(1): 42-47.
Jaul E, Barron J. Age-related diseases and clinical and public health implications for the 85 years old and over population. Frontiers in Public Health. 2017;5: 335.
Winger J, Hornick T. Age-associated changes in the endocrine system. The Nursing Clinics of North America. 1996;31(4): 827-844.
14.International Diabetes Federation (IDF). Diabetes Atlas. 9th ed. 2019. (20.02.2022 tarihinde, https://www.diabetesatlas.adresinden erişim sağlanmıştır.)
Eroğlu N. Diabetes mellitusun komplikasyonları. Izmir Democracy University Health Sciences Journal. 2018;1(7): 6-12.
Savaş HB, Gültekin F. İnsülin direnci ve klinik önemi. SDÜ Tıp Fakültesi Dergisi. 2017;24(8): 116-125.
Vinik AI, Nevoret M-L, Casellini C, et al. Parson H. Diabetic neuropathy. Endocrinology and Metabolism Clinics. 2013;42(9): 747-787.
Tanaka S, Iimuro S, Yamashita H, et al. Japan Diabetes Complications Study Group and the Japanese Elderly Diabetes Intervention Trial Group. Predicting macro-and microvascular complications in type 2 diabetes: the Japan Diabetes Complications Study/theJapanese Elderly Diabetes Intervention Trial risk engine. Diabetes Care. 2013;36(10): 1193-1199. https://doi.org/10.2337/dc12-0958
Mooradian AD. Evidence-based management of diabetes in older adults. Drugs &Aging. 2018;35(12): 1065-1078. doi: 10.1007/s40266-018-0598-3.
Huang ES. Management of diabetes mellitus in older people with comorbidities. BMJ Publishing Group Limited. 2016;353. doi: 10.1136/bmj.i2200 .
Kotsani M, Chatziadamidou T, Economides D, et al. Higher prevalence and earlier appearance of geriatric phenotypes in old adults with type 2 diabetes mellitus. Diabetes Research and Clinical Practice. 2018;135: 206-217. doi: 10.1016/j.diabres.
Abdelhafiz AH, Sinclair AJ. Management of type 2 diabetes in older people. Diabetes Therapy. 2013; 4(6): 13-26. doi: 10.1007/s13300-013-0020-4
Dağdelen S, Erbaş T. Diabetes Mellitus. Gökçe-Kutsal Y. (ed.) Temel Geriatri içinde. Ankara: Güneş Kitabevi; 2007. p.801-805.
Akaltun H, Ersin F. Evde bakım hizmeti alan diyabetli hastaların diyabet tutum ve davranışlarının belirlenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi. 2016;9(9): 126-133.
Karadede M. Tip 2 diyabetli yaşlıların oral antidiyabetik ilaçlar hakkında inançlarının ve sağlık okuryazarlık düzeylerinin belirlenmesi. 2021. (http://hdl.handle.net/11655/23420 adresinden 16.08.2022 tarihinde erişilmiştir.)
Chang AM, Halter JB. Aging and insulin secretion. American Journal of Physiology-Endocrinology and Metabolism. 2003;284(6): 7-12.
Polat Ö, Meral M, Okuturlar Y, et al. Diyabetik hastalarda yaşa göre a1c değişimi-kılavuzların güncel uygulamalara etkisi. Türkiye Diyabet ve Obezite Dergisi. 2018;2(8): 107-112.
Karaca Sivrikaya S. Geriatrik diyabetlinin bakım yönetimi. Ünsal Avdal E, editör. Güncel Diyabet Yönetimi içinde. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2019. p.29-33.
Baykal A, Kapucu S. Tip 2 diyabetes mellituslu hastaların tedavilerine uyumlarının değerlendirilmesi. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi. 2015;2(7): 44-58.
Mercanlıgil M. Yaşlı diyabetli bireylerde beslenme tedavisi. Beslenme ve Diyet Dergisi. 2019;47: 60-66.
Kalra S, Sharma SK. Diabetes in the Elderly. Diabetes Therapy. 2018;9(7): 493-500.
Polat MG. Tip II diyabette fiziksel aktivite/egzersiz. Turkiye Klinikleri Dergisi. Fizyoterapi ve rehabilitasyon-özel sayı. 2016;2(1): 57-62.
Cindaş A. Yaşlılarda egzersiz uygulamasının genel ilkeleri. Turkish Journal of Geriatrics. 2001;4(2) :77-84.
Koeneman MA, Verheijden MW, Chinapaw MJ, et al. Determinants of physical activity and exercise in healthy older adults: a systematic review. International Journal of Behavioral Nutritionand Physical Activity. 2011;8(6): 142-157.
Vogel T, Brechat PH, Leprêtre PM, et al. Health benefits of physical activity in older patients: a review. International Journal of Clinical Practice. 2009;63(7): 303-320.
Kasar KS, Kızılcı S. Oral antidiyabetik ilaç kullanım hataları ve etkileyen faktörler. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2017;6(8): 128-137.
Meneilly GS, Knip A, Miller DB, et al. Diabetes in older people. Canadian Journal of Diabetes. 2018;42: 283-295.
Gentile S, Agrusta M, Guarino G, et al. Metabolic consequences of incorrect insulin administration techniques in aging subjects with diabetes. Acta Diabetologica. 2011;48(2): 121-125.
Inkaya BV, Karadag E. Diyabetli bireyler ve onlara bakim veren hemşirelerin hastalik ozyonetim stratejilerine bakisi: kalitatif bir calisma. Journal of Education and Research in Nursing. 2017;14(1): 31-38.
Kalra S, Gupta Y. Prevention of hypoglycaemia, the ASAP (anticipate, suspect, act, prevent) strategy. Primary Care Diabetes. 2017;67(9). (17.08.2022 tarihinde https://www.jpma.org.pk/article-details/8175 adresinden erişilmiştir.)
Döventaş A, Demirdağ Akçay F. Gebelikte ve yaşlıda diyabete yaklaşım. Turkiye Klinikleri Family Medicine-Özel Sayı. 2015;6(6): 58-62.
Abdelhafız AH, Mcnıcholas E, Sınclaır AJ. Hypoglycemia, frailty and dementia in older people with diabetes: reciprocal relations and clinical implications. Journal of Diabetes and its Complications. 2016; 30(8):1548-1554.
Kalra S, Gupta Y. Weekend therapy in diabetes. The Journal of the Pakistan Medical Association, 2016;66(10): 627-628.
Wylie-Rosett J, Delahanty LM. The role of diet in the prevention and treatment of diabetes. In Nutrition in the Prevention and Treatment of Disease. 2017; 691-707.
Dinçoğlu H. "Birinci basamakta Diyabetes Mellitus’ da akılcı ilaç kullanımı. The Journal of Turkish Family Physician. 2020; 11(3):131-140.
Elkin N. Yaşlılarda Polifarmasi ve Akılcı İlaç Kullanımına Aile Hekimliği Yaklaşımı. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2020; 11:279-290.
Xu WL, Von Strauss E, Qiu C, et al. Uncontrolled diabetes increases the risk of Alzheimer’s disease: a population-based cohort study. Diabetologia. 2009; 52(6):1031-1039.
48.American Diabetes Association. 12. Older adults: standards of medical care in diabetes. Diabetes Care. 2019; 42:139-147. doi: 10.2337/dc19-S012.
Seaquist ER, Anderson J, Childs B, et al. Hypoglycemia and diabetes: a report of a work group of theAmerican Diabetes Association and the Endocrine Society. Diabetes Care. 2013;36(10): 1384-1395.
Saraç ZF. Yaşlılık ve Diyabet 2017. (14.07.2022 tarihinde https://tazelenme.com/yayinlardosya/yaslilik_ve_diyabet.pdf adresinden erişilmiştir.)
Kırsch S, Iroku Malıze T. Eye Conditions in Older Adults: Diabetic Retinopathy. Family Physicians Essentials. 2016;445: 29-37; quiz 38.
Özcan Ş. Kronik komplikasyonlar. Diyabet Hemşireliği Temel Bilgiler. İstanbul: Yüce Basımevi; 2002. p. 141-156.
New dry eye treatment options? Stop eye pain today. (12.07.2022 tarihinde https://www.theralife.com/what-are-the-dry-eye-treatment-options/ adresinden erişim sağlanmıştır.)
Aydın K, Gürlek A. Diyabetin mikrovasküler ve makrovasküler komplikasyonlarında biyo belirteçlerin yeri. İç Hastalıkları Dergisi. 2013;20(7): 65-72.
55.Caputo GM, Cavanagh PR, Ulbrecht JS, et al. Assessment and management of foot disease in patients with diabetes. New England Journal of Medicine.1994;331(13): 854-860.
Yüksel A. Diyabette ayak bakımı. Diyabet Hemşireliği-Temel Bilgiler. Yüce Reklam/Yayım/Dağıtım A. Ş; 2002. p. 127-140.
Fadıloğlu YÇ, Yeşilbalkan ÖU, Yıldırım Y, et al. Yaşlı diyabetik hastalarda ayak sorunlarının saptanması. Hemşirelik Yüksek Okulu Dergisi. 2006;22(2): 161-170.
Demirtaş A, Akbayrak N. The adaptation to their sickness in patients with type 2 diabetes mellitus. Anatolian Journal of Clinical Investigation. 2009;3: 10-18.
Gökdoğan F, Akıncı F. Practices and perceptions about their health and diseases of patients with diabetes mellitus in Bolu. Cumhuriyet Hemşirelik Dergisi. 2001;5: 10-7.
Kaymaz TT, Akdemir N. Diyabetli bireylerde hastalığa psikososyal uyum. Journal of Psychiatric Nursing. 2016;7(7): 61-67.
