Gebelik Diyabeti ve Diyabetik Gebe
Özet
Gebelik diyabeti (GDM) ve gebelik öncesi var olan diyabet (PGDM), anne ve bebek sağlığını olumsuz etkileyen, mortalite ile morbidite riskini artıran önemli durumlardır. Uluslararası Diyabet Federasyonu verilerine göre gestasyonel diyabet, her altı doğumdan birini etkilemektedir. Gebelikte plasental hormonların insüline karşı direnç oluşturması hiperglisemiye ve patofizyolojik değişikliklere yol açar. İleri anne yaşı, obezite ve aile öyküsü gibi risk faktörleri bu durumu tetiklerken; D vitamini eksikliğinin de GDM gelişimiyle ilişkili olduğu bilinmektedir. Diyabet, maternal açıdan preeklampsi ve retinopatiye; fetal açıdan ise makrozomi, konjenital malformasyonlar ve neonatal hipoglisemiye neden olabilir. Tanı aşamasında ADA, ACOG ve NICE kriterleri doğrultusunda tek veya iki basamaklı oral glikoz tolerans testleri (OGTT) uygulanır. Diyabet yönetiminin ilk basamağı tıbbi beslenme tedavisi ve egzersiz olup, kan glikoz hedeflerine ulaşılamadığında güvenli bir farmakolojik ajan olan insülin tedavisine başlanır. Doğum sonrası dönemde ise emzirmenin erken başlatılması antidiyabetojenik etkisiyle kan şekerini düzenler. GDM öyküsü olan kadınların ilerleyen yıllarda tip 2 diyabet geliştirme riski yüksek olduğundan, postpartum 6. haftadan sonra OGTT takibi ve yaşam tarzı değişiklikleri hayati önem taşır. Ebe ve hemşirelerin eğitim ve danışmanlık rolleri bu süreçte kritiktir.
Gestational diabetes mellitus (GDM) and pre-gestational diabetes mellitus (PGDM) are high-risk conditions affecting maternal and fetal health while increasing mortality and morbidity rates. According to the International Diabetes Federation, one in six births is impacted by gestational diabetes. During pregnancy, placental hormones induce insulin resistance, causing hyperglycemia and pathophysiological modifications. Risk factors such as advanced maternal age, obesity, and family history trigger this condition, while vitamin D deficiency is also associated with GDM development. Diabetes can lead to preeclampsia and retinopathy maternally, and macrosomia, congenital malformations, or neonatal hypoglycemia fetally. Screening and diagnosis rely on one- or two-step oral glucose tolerance tests (OGTT) based on ADA, ACOG, and NICE criteria. The primary step in management involves medical nutrition therapy and exercise; if glycemic targets are not achieved, insulin therapy, a safe pharmacological agent during pregnancy, is initiated. In the postpartum period, early initiation of breastfeeding regulates blood sugar through its antidiabetogenic effect. Since women with a history of GDM have a high risk of developing type 2 diabetes later in life, tracking with an OGTT after the 6th postpartum week and implementing lifestyle modifications are vital, emphasizing the crucial educational and counseling roles of midwives and nurses.
Referanslar
Türkmen H, Yalnız H, Karaca Saydam B. Gebelikte Diyabetes Mellitus ve Ebelik Bakımı. Uluslararası Hakemli Kadın Hastalıkları ve Anne Çocuk Sağlığı Dergisi. 2015;2: 11-25. doi: 10.17367/JACSD.2015211009.
International Diabetes Federation. IDF Diabetes Atlas, 9th edn. Brussels, Belgium: International Diabetes Federation, 2019.
Özuğuz U, Güler S. Pregestasyonel Diyabet. In: İmamoğlu Ş, Satman İ, Akalın NS, Salman S, Yılmaz C (eds.). Geçmişten Geleceğe Diabetes Mellitus. Ankara: BAYT Bilimsel Araştırmalar Basın Yayın ve Tanıtım Ltd. Şti. 2015. p. 547-554.
Ratner RE, Christophi CA, Metzger BE, et al. Diabetes Prevention Program Research Group. Prevention of diabetes in women with a history of gestational diabetes: effects of metformin and lifestyle interventions. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism. 2008;93(12): 4774-4779.
Crowther CA, Hiller JE, Moss JR, et al. Effect of treatment of gestational diabetes mellitus on pregnancy outcomes. New England Journal of Medicine. 2005;352(24): 2477-2486.
McIntyre HD, Catalano P, Zhang C, et al. Gestational diabetes mellitus. Nature Reviews Disease Primers. 2019;5(1): 1-19.
Feig DS, Zinman B, Wang X, et al. Risk of Development of Diabetes Mellitus After Diagnosis Of Gestational Diabetes. Canadian Medical Association Journal (CMAJ). 2008; 179(3): 229-234.
Gürlek A. Gebelik ve Diyabetes Mellitus. In: Yamaç K, Gürsoy R, Çakır N (eds.) Gebelik ve Sistemik Hastalıklar. Ankara: Medikal & Nobel, 2002. p.128-138.
Sathyapalan T, Mellor D, Atkin SL. Obesity and gestational diabetes. Seminars in Fetal and Neonatal Medicine. 2010;15(2): 89-93.
Gilbert SE, Harmon SJ. Gebeliği Etkileyen Sağlık Sorunları, Diyabet, Çev., Taşkın L. (ed.) Yüksek Riskli Gebelik ve Doğum El Kitabı, Ankara: Palme Yayıncılık, 2011; p. 218.
Landon M, Gabbe SG. Diyabetes Mellitus. Queenan JT., Hobbins JC., Spong CY (eds.) Tıraş B, Cenksoy P, Cenksoy C (Çeviri Eds.) Yüksek-Riskli Gebelik Protokolleri. Ankara: Güneş Tıp Kitabevleri, (5. Baskı) 2012; p. 228-236.
Kürklü Seremet N, Ayaz A. D vitamini ve Gestasyonel Diyabet. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2015;4(3): 454-467.
Parildar H, Unal A, Desteli G, et al. Frequency of Vitamin D deficiency in pregnant diabetics at Baskent University Hospital, Istanbul. Pakistan Journal of Medical Sciences. 2013;29 (1): 15-21.
Lacroix M, Battista MC, Doyon M, et al. Lower vitamin D levels at first trimester are associated with higher risk of developing gestational diabetes mellitus. Acta Diabetol. 2014;51(4): 609-616.
Sel G, Seyhan Baydağ S, Barut A, et al. Gebelerde İlk Trimester Plazma D Vitamini Düzeyleri ile Gestasyonel Diyabet Arasında İlişki Var mı? Türkiye Diyabet ve Obezite Dergisi. 2020;1: 36-40.
American Diabetes Association (ADA). Classification and Diagnosis of Diabetes: Standards of Medical Care in Diabetes 2018. Diabetes Care. 2018;41(Suppl 1): 13-27. https://doi.org/10.2337/dc18-S002.
American Diabetes Association (ADA). Diagnosis and classification of diabetes mellitus. Diabetes Care. 2014;37 (Suppl 1): 81-90.
Blumer I, Hadar E, Hadden DR. et al. Diabetes and pregnancy:an Endocrine Society Clinical Practice Guideline. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism. 2013;98: 4227-4249.
Öztürk Yener F, Altuntaş Y. Gestasyonel Diabetes Mellitus. Şişli Etfal Hastanesi Tıp Bülteni. 2015;49(1): 1-10.
American Diabetes Association. Standards of medical care in diabetes. Diabetes Care. 2011;34(Suppl 1): 11-61.
İlgen N, Koçak Yüksek D. Gestasyonel Diyabetin Tanısından Güncel Yaklaşım, Ebelere Yönelik Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları ve Hemşirenin Rolü. Ordu Üniversitesi Hemşirelik Çalışmaları Dergisi. 2019;2(3): 181-193.
Landon MB, Mele L, Spong CY. et al. The relationship between maternal glycemia and perinatal outcome. Obstetrics and Gynecology. 2011;117: 218-224. https://doi.org/10.1097%2Faog.0b013e318203ebe0
Feig DS, Hwee J, Shah BR, Booth GL, et al. Trends in incidence of diabetes in pregnancy and serious perinatal outcomes:a large, population based study in Ontario, Canada.1996-2010. Diabetes Care. 2014;37: 1590-1596.
Sugrue R, Zera C, Pregestational Diabetes in Pregnancy. Obstetrics and Gynecology Clinics of North America. 2018;45: 315-331.
Yogev Y, Xenakis EM, Langer O. The association between preeclampsia and the severity of gestational diabetes: the impact of glycemic of glycemic control. American Journal of Obstetrics & Gynecology. 2004; 191: 1655-1660.
Ehrenberg HM, Durnwald CP, Catalano P, et al. The influence of obesity and diabetes on the risk of cesarean delivery. American Journal of Obstetrics & Gynecology. 2004;191: 969-974.
Mitanchez D. Fetal and neonatal complications in gestational diabetes: perinatal mortality, congenital malformations, macrosomia, shoulder dystocia, birth injuries, neonatal complications. Journal of Diabetes & Metabolism. 2010;36: 617-627.
Alberico S, Montico M, Barresi V, et al. The role of gestational diabetes, pre-pregnancy body mass index and gestational weight gain on the risk of newborn macrosomia: results from a prospective multicentre study. BMC Pregnancy and Childbirth. 2014;14: 23.
Akıncı B. Gestasyonel Diyabet. In: İmamoğlu Ş, Satman İ, Akalın NS, Salman S, Yılmaz C (eds.) Geçmişten Geleceğe Diabetes Mellitus. Ankara: BAYT Bilimsel Araştırmalar Basın Yayın ve Tanıtım Ltd. Şti. 2015, p. 555-560.
American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Committee on Practice Bulletins-Obstetrics. Practice Bulletin No.137: Gestational diabetes mellitus. Obstetrics & Gynecology. 2013;122: 406-416.
