Diyabetik Ayak
Özet
Diyabetik ayak, nöropati ve periferik arter hastalığı sonucu gelişen enfeksiyonların derin dokularda yol açtığı hasarlarla ortaya çıkan, hastaları fiziksel ve sosyoekonomik açıdan olumsuz etkileyen önemli bir halk sağlığı sorunudur. Uzun süreli hiperglisemi, alt ekstremitelerde mikrovasküler ve makrovasküler komplikasyonlara zemin hazırlayarak ayak ülserleri ve Charcot ayağı gibi ciddi deformitelere neden olur. Dünyadaki tüm alt ekstremite ampütasyonlarının yarısından fazlası diyabet kaynaklı olup, ampütasyonların yüzde 85'i bu ayak ülserleri sebebiyle gelişmektedir. Tanı aşamasında hastanın öyküsü, fiziksel ve nörolojik muayenesi, Monoflament testi ile Doppler ultrasonografi ve ABI gibi non-invaziv tetkikler kritik rol oynar. Yaraların değerlendirilmesinde ve tedavi planlamasında yaygın olarak Wagner sınıflaması kullanılır. Diyabetik ayak yönetimi; endokrinolog, ortopedist ve yara bakım hemşiresi gibi uzmanlardan oluşan multidisipliner bir ekip çalışmasını, metabolik kontrolün sağlanmasını, enfeksiyon ve iskemi tedavisini gerektirir. Cerrahide birincil hedef enfeksiyonu kontrol altına almak, dolaşımı düzeltmek ve tekrarlayan yaraları önlemektir. Hastalara düzenli ayak bakımı, hijyen, doğru ayakkabı seçimi ve travmalardan korunma konularında eğitim verilmesi, ampütasyon riskini azaltmada en etkili koruyucu yöntemdir.
Diabetic foot is a major public health problem arising from tissue destruction caused by infections that develop as a result of diabetes-specific neuropathy and peripheral arterial disease, affecting patients physically and socioeconomically. Long-term hyperglycemia leads to microvascular and macrovascular complications in the lower extremities, causing severe deformities such as foot ulcers and Charcot foot. More than half of all lower extremity amputations worldwide are due to diabetes, and 85% of these amputations develop as a result of foot ulcers. During the diagnosis stage, patient history, physical and neurological examinations, Monofilament testing, and non-invasive tests such as Doppler ultrasonography and ABI play a critical role. The Wagner classification is widely utilized for evaluating wounds and planning treatment. Diabetic foot management requires a multidisciplinary team approach involving specialists like endocrinologists, orthopedists, and wound care nurses, along with ensuring metabolic control, infection management, and ischemia treatment. The primary goals of surgical intervention are controlling infection, restoring blood circulation, and preventing recurrent ulcers. Providing patient education on daily foot care, hygiene, appropriate footwear selection, and protection from trauma stands as the most effective preventive measure to reduce the risk of amputation.
Referanslar
Assaloni M, DaRos R. Super-oxidized solution (SOS) therapy for infected diabetic foot ulcers. Wounds. 2006;18(9): 262-270.
Boulton AJ. The diabetic foot: a global view. Diabetes/Metabolism Research and Reviews. 2000;16(S1): S2-S5.
Olgun N, Eti Aslan F, Coşansu G, et. a. Diabetes Mellitus. In: Karadakovan A, Eti Aslan F, editors. Dahili ve Cerrahi Hastalıklarda Bakım. 5. ed. Ankara: Akademisyen Kitabevi; 2020. p. 815-822.
Çelik P, Aydın HT. Diyabetik ayak gelişimini önleyici hasta eğitim programının hastaların ayak bakımı ile ilgili bilgi ve uygulamalarına etkisi. Türkiye Diyabet ve Obezite Dergisi. 2020;4(2): 90-97.
Eraydın Ş, Avşar G. Diyabetik ayak ülserinde fiziksel muayene ve hemşirelik bakımı. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi. 2019;22(4): 306-312.
Nural N, Hindistan S. Diyabetik hastalarIn ayak bakımıyla ilgili bilgi ve tutumlarının incelenmesi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi. 2015;18(2): 116-124.
Boulton AJ, Armstrong DG, Albert SF, Frykberg RG, Hellman R, Kirkman MS, et al. Comprehensive foot examination and risk assessment: a report of the task force of the foot care interest group of the American Diabetes Association, with endorsement by the American Association of Clinical Endocrinologists. Diabetes Care. 2008;31(8): 1679-1685.
Ramsey SD, Newton K, Blough D, Mcculloch DK, Sandhu N, Reiber GE, et al. Incidence, outcomes, and cost of foot ulcers in patients with diabetes. Diabetes Care. 1999;22(3): 382-387.
Samancıoğlu S. Temel İç Hastalıkları Hemşireliği ve Farklı Boyutlarıyla Kronik Hastalıklar. In: Ovayolu N, Ovayolu Ö, ed. Endokrin Sistem Hastalıkları ve Hemşirelik Yönetimi. Adana: Çukurova Nobel Tıp Kitabevi; 2017. p. 207-211.
Clayton Jr W, Elasy TA. A review of the pathophysiology, classification, and treatment of foot ulcers in diabetic patients. Clinical Diabetes. 2009;27(2): 52-58.
Çetinarslan B. Diyabetli Hastada Ayak Problemleri. In: İmamoğlu Ş, Satman İ, Salman S, Akalın NS, Yılmaz C, editors. Geçmişten Geleceğe Diabetes Mellitus. Ankara: TEMD Diabetes Mellitus Çalışma ve Eğitim Grubu 2015. p. 415-420.
Güner SG, Nural N. Endokrin Sistem Hastalıkları. In: Yürügen B, Nural N, editors. Hastalıklar Bilgisi. Antalya: Çukurova Nobel Tıp Kitabevi; 2020. p. 260-262.
Kalkan ÖF, Karakeçili F, Kalkan A. Diyabetik ayağın fizyopatolojisinde diyabetik ayak enfeksiyonları. Türkiye Klinikleri Journal of Endocrinology Special Topics. 2015;8(3): 18-24.
Türkiye Diyabet Vakfı, TÜRKDİAB Diyabet Tanı ve Tedavi Rehberi 2019. [updated 19.06.2022 tarihinde (https://www.turkdiab.org/admin/PICS/files/Diyabet_Tani_ve_Tedavi_Rehberi_2019.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Özdemir Ü, Kurban B, Bayraktaroğlu T. Diabetes mellituslu hastalarda podolojik açıdan ayak değerlendirmesi. Türkiye Diyabet ve Obezite Dergisi. 2019;3(1): 51-62.
Gökosmanoğlu F, Aksoy E. Diyabetik Ayak Tanısıyla Takip Ettiğimiz Otuz Altı Hastanın Klinik ve Mikrobiyolojik Verileri. Sakarya Tıp Dergisi. 2018;8(3): 531-537.
Çetinkalp Ş. Diabetes Mellitus. In: Çetinkalp Ş, editor. Endokrinoloji. Ankara: Türkiye Klinikleri. 2017. p. 434-450.
Bozkurt F, Tekin R, Çelen MK, Celal A. Diyabetik ayak enfeksiyonlu hastalarda Wagner sınıflaması ve kültür sonuçlarının değerlendirilmesi. Dicle Tıp Dergisi. 2011;38(1).
Şenoğlu S, Karabela ŞN, Yaşar KK, Durdu B, Gedik H, Ersöz B, et al. Diyabetik Ayak Enfeksiyonlu Yirmi Yedi Olgunun Retrospektif Olarak Değerlendirilmesi. Medical Bulletin Haseki. 2017;55: 56-60.
Lipsky BA. Diagnosing and Treating Diabetic Foot Infections/Diyabetik Ayak Infeksiyonlarinin Tani ve Tedavisi. Klimik Dergisi. 2009;22(1): 2.
Joseph WS, Lipsky BA. Medical therapy of diabetic foot infections. Journal of Vascular Surgery. 2010;52(3): 67S-71S.
Cardinal M, Eisenbud DE, Armstrong DG, Zelen C, Driver V, Attinger C, et al. Serial surgical debridement: a retrospective study on clinical outcomes in chronic lower extremity wounds. Wound Repair and Regeneration. 2009;17(3): 306-311.
Cavanagh PR, Bus SA. Off-loading the diabetic foot for ulcer prevention and healing. Journal of vascular surgery. 2010;52(3): 37S-43S.
Duzgun AP, Satır HZ, Ozozan O, Saylam B, Kulah B, Coskun F. Effect of hyperbaric oxygen therapy on healing of diabetic foot ulcers. The Journal of Foot And Ankle Surgery. 2008;47(6): 515-519.
Saltoglu N, Kilicoglu O, Baktiroglu S, Osar-Siva Z, Aktas S, Altindas M, et al. Diagnosis, treatment and prevention of diabetic foot wounds and infections: Turkish consensus report. Klimik Journal. 2015;28(1).
Bingöl D, Özkaya Ö, Tasasız K, Akçay A, Öztürk İA. Diyabetik Ayak Ülserlerinin Tanı ve Tedavisinde Kanıta Dayalı Plastik Cerrahi Yaklaşımı. Okmeydanı Tıp Dergisi. 2015;31: 72-81.
Canter Hİ, Sönmez E, Kayıkçıoğlu A, Özgür F. Diyabetik Ayak ve Cerrahi Tedavisi. Türk Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi Dergisi. 2015;11(2).
