Diyabetin Akut ve Kronik Komplikasyonları
Özet
Diyabet, dünya genelinde hızla artan, organ hasarlarına ve işlev bozukluklarına yol açarak ciddi sosyoekonomik yük oluşturan kronik bir hastalıktır. Hastalığın komplikasyonları akut ve kronik olarak ikiye ayrılır. Akut komplikasyonlar; mutlak insülin eksikliğiyle gelişen diyabetik ketoasidoz (DKA), tip 2 diyabette şiddetli hiperglisemi ve dehidratasyonla seyreden hiperozmolar hiperglisemik durum (HHD), laktik asidoz (LA) ve kan glikozunun 70 mg/dL'nin altına düşmesiyle karakterize hipoglisemidir. Kronik komplikasyonlar ise makrovasküler ve mikrovasküler olarak sınıflandırılır. Makrovasküler komplikasyonlar büyük damarlardaki ateroskleroz sonucu oluşan koroner arter, serebrovasküler ve periferik arter hastalıklarını kapsar. Mikrovasküler komplikasyonlar ise kılcal damar hasarına bağlı gelişen, erişkinlerde önemli bir körlük nedeni olan diyabetik retinopati; son dönem böbrek yetmezliğine yol açabilen diyabetik nefropati ve sinir liflerinin tutulmasıyla seyredip ayak ülserlerine neden olabilen diyabetik nöropatidir. Hemşirelik bakımı, hastaların kan glikozu, yaşam bulguları, sıvı-elektrolit dengesi ve dehidratasyon belirtilerinin sıkı takibini, rutin taramalar ile sağlıklı yaşam tarzı değişikliklerine yönelik hasta ve aile eğitimlerini içerir. Erken müdahale, etkin glisemik, lipid ve kan basıncı kontrolü sayesinde komplikasyonların ilerlemesi yavaşlatılabilir, yaşam kalitesi artırılabilir ve diyabete bağlı ölümler önemli ölçüde önlenebilir.
Diabetes is a chronic disease that is increasing rapidly worldwide, causing organ damage and dysfunction, and creating a serious socioeconomic burden. Complications of the disease are divided into acute and chronic. Acute complications are diabetic ketoasidoz (DKA), which develops with absolute insulin deficiency; hyperglycemic hyperosmolar state (HHS), characterized by severe hyperglycemia and dehydration in type 2 diabetes; lactic acidosis (LA); and hypoglycemia, characterized by blood glucose dropping below 70 mg/dL. Chronic complications are classified as macrovascular and microvascular. Macrovascular complications include coronary artery, cerebrovascular, and peripheral artery diseases resulting from atherosclerosis in large vessels. Microvascular complications are diabetic retinopathy, a major cause of blindness in adults due to capillary damage; diabetic nephropathy, which can lead to end-stage renal disease; and diabetic neuropathy, which manifests with nerve fiber involvement and can cause foot ulcers. Nursing care involves close monitoring of patients' blood glucose, vital signs, fluid-electrolyte balance, and dehydration symptoms, as well as patient and family education regarding routine screenings and healthy lifestyle changes. Through early intervention and effective glycemic, lipid, and blood pressure control, the progression of complications can be slowed, quality of life can be improved, and diabetes-related deaths can be significantly prevented.
Referanslar
International Diabetes Federation (IDF). Diabetes Atlas 10th Edition 2021. (25.02.2022 tarihinde https://diabetesatlas.org/idfawp/resource-files/2021/07/IDF_Atlas_10th_Edition_2021.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Sen S, Chakraborty R, De B. Diabetes Mellitus in 21st Century. India: Springer Nature; 2016.
Önmez A. Diabetes mellitus’ta mikrovasküler komplikasyonların yönetimi. Düzce Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 2017;7(2): 117-119.
Herman WH. The Global Burden of Diabetes: An Overview. Sam Dagogo-Jack. (ed.) Diabetes Mellitus in Developing Countries and Underserved Communities. Cham (Switzerland): Springer Nature. ISBN 978-3-319-41557-4; 2017. p. 1-5.
Türkiye Endokrin ve Metabolizma Derneği (TEMD). Diabetes mellitus ve komplikasyonlarının tanı, tedavi ve izlem kılavuzu 2020. (22.03.2022 tarihinde https://file.temd.org.tr/Uploads/publications/guides/documents/20200625154506-2020tbl_kilavuz86bf012d90.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Coşansu G. Diyabet: Küresel bir salgın hastalık. Okmeydanı Tıp Dergisi; 2015;31(Ek sayı): 1-6. doi:10.5222/otd.2015.001
World Health Organization. Global report on diabetes 2016. (18/02/2022 tarihinde https://www.who.int/publications/i/item/9789241565257 adresinden ulaşılmıştır).
Olgun N, Eti Aslan F, Coşansu G, ve ark. Diabetes Mellitus. Karadakovan A, Eti Aslan F (ed.) Dahili ve Cerrahi Hastalıklarda Bakım içinde. Ankara: Akademisyen Kitabevi; 2014. p. 787-799.
Eroğlu N. Diabetes mellitus’un komplikasyonları. İzmir Democracy University Health Sciences Journal. 2018; 6-12.
Turan T, Karahan İ, Güngüneş A. Diyabetik ketoasidozda tanı ve tedavi yaklaşımı. J Health Sci Med. 2019; 2(3): 92-98.
Umpierrez GE. Hyperglycemic Crises: Diabetic Ketoacidosis and Hyperglycemic Hyperosmolar State. Bonora E, DeFronzo RA (ed.) Diabetes Complications, Comorbidities and Related Disorders. Springer: İsviçre; 2018. p. 595-616.
Ovayolu N, Ovayolu Ö. Temel İç Hastalıkları Hemşireliği ve Farklı Boyutlarıyla Kronik Hastalıklar. Çukurova: Nobel Kitabevi; 2018.
Çelik S, Olgun N. Yoğun bakımda hipoglisemi ve hiperglisemi. Yoğun Bakım Hemşireliği Dergisi. 2016;20(1): 57-64.
American Diabetes Association. Standards of Medical Care in Diabetes-2022 (24.03.2022 tarihinde https://diabetesjournals.org/clinical/article/40/1/10/139035/Standards-of-Medical-Care-in-Diabetes-2022 adresinden ulaşılmıştır).
Kaptan G, Dedeli Ö. Temel İç Hastalıkları Hemşireliği. İstanbul: Oray Yayıncılık; 2012.
Akdemir N, Birol L. İç Hastalıkları ve Hemşirelik Bakımı. (Genişletilmiş 2. Baskı). Ankara: Sistem Ofset; 2005.
Mezil SA, Abed BA. Complication of diabetes mellitus. Annals of the Romanian Society for Cell Biology. 2021;25(3), 1546-1556.
Yüksel M, Bektaş H. Diyabete bağlı kronik komplikasyonların yönetiminde güncel yaklaşımlar. Türkiye Klinikleri Hemşirelik Bilimleri Dergisi. 2020;12(1): 133-157. doi:10.5336/nurses.2019-70201
Atasoy A, Atay A, Ahbab S, et al. Diyabetik nefropati’ye genel bir bakış. Haseki Tıp Bülteni. 2014; 16-19. doi: 10.4274/haseki.1913
İnan S. Diabetik retinopati ve etiyopatogenezi. Kocatepe Tıp Dergisi. 2014;15(2): 207-217.
Yau JW, Rogers SL, Kawasaki R, et al. Global prevalence and major risk factors of diabetic retinopathy. Diabetes Care. 2012;35(3): 556-564.
Cebeci Z, Akarçay K. Diyabetik retinopati. Klinik Gelişim. 2012;25: 16-19.
Forbes JM, Cooper ME. Mechanisms of diabetic complications. American Physiological Society. 2013;93: 137-188. doi:10.1152/physrev.00045.2011
Lotfy M, Adeghate J, Kalasz H, et al. Chronic complications of diabetes mellitus: a mini review. Current Diabetes Reviews. 2017;13(1): 3-10. doi:10.2174/1573399812666151016101 622
Kurt M, Atmaca A, Gürlek A. Diyabetik nefropati. Hacettepe Tıp Dergisi. 2004;35: 12-17.
Chawla A, Chawla R, Jaggi S. Microvasular and macrovascular complications in diabetes mellitus: Distinct or continuum?. Indian Journal of Endocrinology and Metabolism. 2016;20(4): 546-553. doi: 10.4103/2230-8210.183480
Terzi M, Cengiz N, Onar MK. Diyabetik nöropati. O.M.Ü. Tıp Dergisi. 2004;21(1): 39-49.
Bayram EH, Elçioğlu HK. Diyabetik nöropatiye güncel tedavi yaklaşımları. Marmara Pharmaceutical Journal. 2016;20: 252-262. doi:10.12991/mpj.20162041551
Ünal E, Akan O, Üçler S. Diyabet ve nörolojik hastalıklar. Okmeydanı Tıp Dergisi. 2015;31(Ek sayı): 45-51. doi:10.5222/otd.2015.045
