Diyabette Erken Tanı ve Önleme
Özet
Diyabet; insülin eksikliği veya direnci sonucu hiperglisemiyle seyreden, kontrol edilmediğinde ciddi organ hasarlarına ve vasküler komplikasyonlara yol açan kronik bir hastalıktır. Yaşam tarzı değişiklikleri ve yaşlanan nüfus nedeniyle prevalansı hızla artan bu hastalığın, semptomsuz ilerleyen prediyabet döneminde erken tanılanması, komplikasyonların önlenmesi ve hastalığın geciktirilmesi açısından kritiktir. Beden kitle indeksinin yüksekliği, hareketsizlik, genetik yatkınlık ve yaş gibi değiştirilebilir veya değiştirilemez risk faktörlerine sahip bireyler ile gebeliğin 24-28. haftalarındaki kadınların taranması önem arz eder. Dünyada yürütülen Finlandiya ve Amerika odaklı kapsamlı çalışmalar, diyet ve egzersiz gibi sağlıklı yaşam tarzı müdahalelerinin Tip 2 diyabet riskini %58'e varan oranlarda azalttığını ve maliyet etkin bir koruma sağladığını kanıtlamıştır. Türkiye'de de yaygın olarak kullanılan FINDRISK ölçeği, bireylerin 10 yıllık diyabet riskini öngörmede ve erken önlem almada etkin bir araçtır. Bu süreçte koruyucu sağlık hizmetlerinin merkezinde yer alan hemşireler; risk gruplarının taranması, toplumun eğitimi, olumsuz sağlık davranışlarının değiştirilmesi ve disiplinler arası koordinasyonun sağlanmasında kilit rol oynayarak diyabet yönetiminin en önemli unsurunu oluştururlar.
Diabetes is a chronic disease characterized by hyperglycemia resulting from insulin deficiency or resistance, which leads to serious organ damage and vascular complications if left uncontrolled. The prevalence of this disease is rapidly increasing due to lifestyle changes and an aging population; therefore, diagnosing it early during the asymptomatic prediabetes period is critical for preventing complications and delaying the disease. Screening individuals with modifiable or non-modifiable risk factors—such as high body mass index, inactivity, genetic predisposition, and age—as well as pregnant women at 24-28 weeks of gestation is of great importance. Comprehensive global studies, particularly those conducted in Finland and the United States, have proven that healthy lifestyle interventions like diet and exercise reduce the risk of Type 2 diabetes by up to 58% and provide a cost-effective protection. The FINDRISK scale, which is also widely used in Turkey, serves as an effective tool for predicting an individual's 10-year diabetes risk and taking early precautions. Positioned at the center of preventive healthcare services, nurses play a key role in screening risk groups, educating the public, altering negative health behaviors, and ensuring interdisciplinary coordination, thereby constituting the most vital element of diabetes management.
Referanslar
Türkiye Diyabet Vakfı. Diyabet Tanı ve Tedavi Rehberi 2021. Armoni Nüans Baskı Sanatları; 2021. https://www.turkdiab.org/admin/PICS/webfiles/Diyabet_Tani_ve_Tedavi_Rehberi_2021.pdf
Tutulmaz T. Aile Sağlığı Merkezinde Yeni Tanı Tip-2 Diyabetes Mellitus. Ankara Medical Journal. 2014;14(Ek 1): 18 - 20.
Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu. Türkiye Diyabet Programı 2015-2020 Sağlık Bakanlığı Yayın No: 816; 2014. turkiyediyabetprogrami2015-2020pdf.pdf
Liu AY, Silvestre MP, & Poppitt SD. Prevention of type 2 diabetes through lifestyle modification: is there a role for higher-protein diets?. Advances in Nutrition. 2015;6(6), 665-673. doi:10.3945/an.115.008821.
Terkeş N, Bektaş H. Prediyabetli bireylerin diyabete geçişini engellemede yaşam tarzı değişiminin önemi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi. 2014;17(4): 261-267.
Ryden L, Standl E, Bartnik M, et al. Guidelines on diabetes, pre-diabetes, and cardiovascular diseases: executive summary: the task force on diabetes and cardiovascular diseases of the european society of cardiology (esc) and of the european association for the study of diabetes (easd). European Heart Journal. 2007;28(1):88-136. doi: 10.1093/eurheartj/ehl260
Alberti K, Zimmet P, Shaw J. International diabetes federation: a consensus on Type 2 diabetes prevention. Diabetic Medicine. 2014;24(5), 451-463. doi: 10.1111/j.1464-5491.2007.02157.x
Blumer I, Hadar E, Hadden R, et al. Diabetes and pregnancy: an endocrine society clinical practice guideline. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism. 2013;98(11): 4227-4249. doi: 10.1210/jc.2013-2465
Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği TEMD. Diabetes Mellitus ve Komplikasyonlarının Tanı Tedavi ve İzlem Kılavuzu-2020. Bilimsel Araştırmalar Basın Yayın ve Tanıtım; 2020. 20200625154506-2020tbl_kilavuz86bf012d90.pdf
Jacobsen LM, Haller MJ, & Schatz DA. Understanding pre-type 1 diabetes: the key to prevention. Frontiers in Endocrinology. 2018;9, 70. doi: 10.3389/fendo.2018.00070
Sayki Arslan M, Topaloğlu O, Şahin M, et al. Tip 1 Diabetes Mellitusta Onleme Calimalary Deierlendirilmesi. Turkish Journal of Endocrinology & Metabolism. 2013;17(2). 38-45. doi: 10.4274/Tjem.2124
Katsarou A, Gudbjörnsdottir S, Rawshani A, et al. Type 1 diabetes mellitus. Nature Reviews Disease Primers. 2017;3(1), 1-17. doi: 10.1038/nrdp.2017.16
Paschou SA, Papadopoulou-Marketou N, Chrousos GP, et al. On type 1 diabetes mellitus pathogenesis. Endocrine Connections. 2018;7(1), R38-R46. doi: 10.1530/EC-17-0347
Eriksson K, Lindgrade F. Prevention of type 2 (non-insulin-dependent) diabetes mellitus by diet and physical exercises. Diabetologia. 1991;34: 891-898. doi: 10.1007/BF00400196
Pan XR, Li GW, Hu YH, et al. Effects of diet and exercise in preventing NIDDM in people with impaired glucose tolerance. The Da Qing IGT and Diabetes Study. Diabetes Care. 1997;20:537-544. doi: 10.2337/diacare.20.4.537
Tuomilehto J, Lindstrom J, Eriksoon JK, et al. Prevention of type 2 diabetes by changes in lifestyle among subjects with impaired glucose tolerance. New England Journal of Medicine. 2001;344:1343-1350. doi: 10.1056/NEJM200105033441801
Lindström J, Ilanne-Parikka P, Peltonen M, et al. Sustained reduction in the incidence of type 2 diabetes by lifestyle intervention: the follow-up results of the finnish diabetes prevention study. Lancet. 2006;368:1673-1679. doi: 10.1016/S0140-6736(06)69701-8
Knowler, WC, Barrett-Connor, E, Fowler SE, et al. Reduction in the incidence of type 2 diabetes with lifestyle intervention or metformin. New England Journal of Medicine. 2002;346(6), 393-403. doi: 10.1056/NEJMoa012512
Diabetes Prevention Program Research Group. The 10-year cost-effectiveness of lifestyle intervention or metformin for diabetes prevention: an intent-to-treat analysis of the DPP/DPPOS. Diabetes Care. 2012;35(4), 723-730. doi: 10.2337/dc11-1468
Saaristo, T., Peltonen, M., Keinänen-Kiukaanniemi, S., et al. National type 2 diabetes prevention programme in Finland. International Journal of Circumpolar Health. 2007;66(2), 101-112.
Kutlu R, Sayın S, Koçak A. Tanı almamış tip 2 diyabet için bir tarama metodu olarak fin diyabet risk anketi (FINDRISK) uygulanabilir mi?. Konuralp Medical Journal/Konuralp Tip Dergisi. 2016;8(3) 158-166
Erdoğan G, Coşansu G. Diyabet risk farkındalığı: bir metropol örneği. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi. 2021;30(5): 307-316. doi: 10.17942/sted.876596
International Diabetes Federation. Diabetes atlas, IDF Report, Seventh Edition, Brussels. 2015. p 50-110. IDF Diabetes Atlas 7th.pdf
Onat A, Çakır H, Karadeniz Y, ve ark. TEKHARF 2013 taraması ve diyabet prevelansında hızlı artış. Türk Kardiyoloji Derneği Arşivi. 2014;42(6): 511-516.
Akpınar NB, & Ceran MA. Kronik hastaliklar ve rehabilitasyon hemşireliği. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi. 2019;3(2), 140-152.
Bulucu-Büyüksoy GD, & Karataş N. The Effect of Care Provided at Home by Public Health Nurse on Control of Type II Diabetes Mellitus. Florence Nightingale Journal of Nursing. 2020;28(3), 287-298. doi: 10.5152/FNJN.2020.19092
Robertson C. The role of the nurse practitioner in the diagnosis and early management of type 2 diabetes. Journal of the American Academy of Nurse Practitioners. 2012;24, 225-233. doi: 10.1111/j.1745-7599.2012.00719.x
Baykal A, Kapucu S. Tip 2 Diabetes Mellituslu Hastaların Tedavilerine Uyumlarının Değerlendirilmesi. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi. 2015;2(2), 44–58.
American Diabetes Association. Standarts of Medical Care in Diabetes. Diabetes Care. 2015;38(1): 8-16. doi: 10.2337/diaclin.33.2.97
Yılmaz FT. Diyabetin Tedavisinde ve Kontrolünde Kanıta Dayalı Hemşirelik Uygulamaları. Türkiye Klinikleri Internal Medicine Nursing - Special Topics. 2013;1(3), 13-9.
