Diyabetin Tanımı ve Epidemiyolojisi
Özet
Diyabet, antik çağlardan beri bilinen, günümüzde ise insülin eksikliği veya direnci nedeniyle hiperglisemiyle seyreden küresel bir kronik metabolizma hastalığıdır. Nüfusun yaşlanması, obezite ve hareketsiz yaşam gibi faktörlerle dünya genelinde hızla artan diyabet prevalansı, 2021 yılında 20-79 yaş arası yetişkinlerde %10,5'e ulaşarak 537 milyon kişiyi etkilemiştir; bu sayının 2045'te 783 milyona çıkması beklenmektedir. Klinik olarak diyabet; beta hücre yıkımıyla tam insülin eksikliğine yol açan ve gençlerde sık görülen Tip 1; tüm vakaların %90-95'ini oluşturan, insülin direnciyle sinsi gelişen Tip 2; gebelikte saptanan Gestasyonel diyabet ve monogenik defektleri içeren diğer spesifik türler olarak dört kategoride sınıflandırılır. Türkiye, Avrupa ülkeleri arasında diyabet prevalansının (%14,5) ve hasta sayısının (9 milyon) en yüksek olduğu lider ülke konumundadır. TURDEP, TEKHARF ve PURE gibi epidemiyolojik çalışmalar da ülkemizde diyabetin son yıllarda dramatik bir artış trendinde olduğunu doğrulamaktadır. Sağlık harcamalarını ve ölümleri önemli ölçüde artıran bu küresel acil durumla mücadelede, toplumsal eğitim ve sağlıklı yaşam tarzının teşvik edilmesi hayati önem taşımaktadır.
Diabetes is a global chronic metabolic disease known since antiquity, characterized by hyperglycemia due to insulin deficiency or resistance, hindering the body's utilization of carbohydrates, fats, and proteins. Driven by aging populations, obesity, and sedentary lifestyles, its prevalence has escalated worldwide, affecting 537 million adults aged 20-79 in 2021 (10.5%), with projections reaching 783 million by 2045. The American Diabetes Association categorizes the disease into four types: Type 1 diabetes, an autoimmune condition causing absolute insulin deficiency primarily in youth; Type 2 diabetes, accounting for 90-95% of cases and stemming from insulin resistance; Gestational diabetes arising during pregnancy; and other specific types including monogenic forms like MODY. Notably, Turkey ranks first in Europe regarding both diabetes prevalence (14.5) and the total number of diabetic individuals (9 million), with national epidemiological studies such as TURDEP, TEKHARF, and PURE confirming a dramatic upward trend over recent decades. Substantially burdening global healthcare expenditures and ranking fourth among non-communicable causes of death, this rapidly growing health emergency necessitates urgent interventions through comprehensive public education, strategic resource allocation, and the promotion of healthy daily lifestyles to mitigate its future socioeconomic and clinical impact.
Referanslar
Ahmed AW. History of diabetes mellitus. Saudi Medical Journal. 2002; 23(4): 373-378.
Eko´e JM, Zimmet P, Yale JF. The Clinical Syndrome and the Biochemical Definition. Eko´e JM, Rewers M, Williams R et al. (eds) The Epidemiology of Diabetes Mellitus. 2nd ed. West Sussex (İngiltere): John Wiley & Sons, Ltd. ISBN: 978-0-470-01727-2; 2008. p. 5-8.
Sen S, Chakraborty R, De B. Diabetes Mellitus in 21st Century. India: Springer Nature; 2016.
Lakhtakia R. The history of diabetes mellitus. Sultan Qaboos University Medical Journal. 2013;13(3): 368-370.
World Health Organization. Global action plan. For the prevention and control of noncommunicable diseases 2013. (22/02/2022 tarihinde https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/94384/9789241506236_eng.pdf?sequence=1&isAllowed=y adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization. Global report on diabetes 2016. (18/02/2022 tarihinde https://www.who.int/publications/i/item/9789241565257 adresinden ulaşılmıştır).
World Health Statistics. A wealth of ınformation on global public health 2013. (20/02/2022 tarihinde https://www.who.int/gho/publications/world_health_statistics/EN_WHS2013_Full.pdf adresinden ulaşılmıştır).
International Diabetes Federation (IDF). Diabetes Atlas 10th Edition 2021. (25.02.2022 tarihinde https://diabetesatlas.org/idfawp/resource-files/2021/07/IDF_Atlas_10th_Edition_2021.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Türkiye Endokrin ve Metabolizma Derneği (TEMD). Diabetes mellitus ve komplikasyonlarının tanı, tedavi ve izlem kılavuzu 2020. (27.02.2022 tarihinde https://file.temd.org.tr/Uploads/publications/guides/documents/20200625154506-2020tbl_kilavuz86bf012d90.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Coşansu G. Diyabet: Küresel bir salgın hastalık. Okmeydanı Tıp Dergisi. 2015;31(Ek sayı): 1-6. doi:10.5222/otd.2015.001
Olgun N, Eti Aslan F, Coşansu G, ve ark. Diabetes Mellitus. Karadakovan A, Eti Aslan F (ed.) Dahili ve Cerrahi Hastalıklarda Bakım. Ankara: Akademisyen Kitabevi; 2014. p. 769-774.
Kaptan G, Dedeli Ö. Temel İç Hastalıkları Hemşireliği. İstanbul: Oray Tıp Kitabevi; 2012.
American Diabetes Association. 2. classification and diagnosis of diabetes: standards of medical care in diabetes-2019. Diabetes Care, 2019; 42(Suppl. 1):13-28 https://doi.org/10.2337/dc19-S002
Akdemir N, Birol L. İç hastalıkları ve hemşirelik bakımı. Genişletilmiş 2. Baskı. Ankara: Sistem Ofset; 2005. p. 708-709.
World Health Organization. Classification of diabetes mellitus 2019. (12/02/2022 tarihinde https://apps.who.int/iris/handle/10665/325182 adresinden ulaşılmıştır).
Bozdemir E. Hastalık Maliyet Analizi Tip 1 Diyabet Hastalığı. Ankara: Gazi Kitabevi; 2020. p. 49-52.
Cheung KW, Wong SF. Gestational diabetes mellitus update and review of literature. Reproductive System Sexual Disorders. 2012; S2: 002.
Ekoe´ JM, Zimmet ZP. Diagnosis and Classification. Eko´e JM, Rewers M, Williams R et al. (ed.) The Epidemiology of Diabetes Mellitus. 2nd ed. West Sussex (İngiltere): John Wiley & Sons, Ltd. ISBN: 978-0-470-01727-2; 2008. p. 11-8.
Egan AM. Vellinga A, Harreiter J, et al. Epidemiology of gestational diabetes mellitus according to IADPSG/WHO 2013 criteria among obese pregnant women in Europe. Diabetologia. 2017; 60:1913–1921.
King H, Aubert RE, Herman WH. Global burden of diabetes, 1995-2025. Diabetes Care. 1998;21:1414-31.
Herman WH. The Global Burden of Diabetes: An Overview. Sam Dagogo-Jack. (ed.) Diabetes Mellitus in Developing Countries and Underserved Communities. Cham (İsviçre): Springer Nature. ISBN 978-3-319-41557-4; 2017. p. 1-5.
Satman I, Yılmaz T, Şengül A, et al. Population-based study of diabetes and risk characteristics in Turkey Results of the Turkish Diabetes Epidemiology Study (TURDEP). Diabetes care. 2002; 25(9):1551-56.
Satman I, Ömer B, Tütüncü Y, et al. Twelve-year trends in the prevalence and risk factors of diabetes and prediabetes in Turkish adults, European Journal of Epidemiology. 2013; 28:169-180.
Onat A, Çakır H, Karadeniz Y, ve ark. TEKHARF 2013 taraması ve diyabet prevalansında hızlı artış. Türk Kardiyoloji Derneği Araştırmaları. 2014;42(6): 511-516. doi: 10.5543/tkda.2014.27543
Oğuz A, Çaklılı AT, Çalık BT. The Prospective Urban Rural Epidemiology (PURE) study: PURE Turkey. Turk Kardiyoloji Derneği Araştırmaları. 2018; 46(7): 613-623. doi: 10.5543/tkda.2018.32967.
Oğuz A, Kılıçkap M, Güleç S, et al. Risk of cardiovascular events in patients with metabolic syndrome: Results of a population-based prospective cohort study (PURE Turkey). The Anatolian Journal of Cardiology. 2020; 24(3): 192-200. doi: 10.14744/AnatolJCardiol.2020.27227. PMID: 32870166; PMCID: PMC7585972.
Suleymanlar G, Utaş C, Arinsoy T, et al. A population-based survey of Chronic REnal Disease In Turkey-the CREDIT study. Nephrology Dialysis Transplantation. 2011; 26: 1862-1871.
Türkiye Hanehalkı Sağlık Araştırması. Bulaşıcı Olmayan Hastalıkların Risk Faktörleri 2017. (28/02/2022 tarihinde https://www.who.int/ncds/surveillance/steps/WHO_Turkey_Risk_Factors_A4_TR_19.06.2018.pdf adresinden ulaşılmıştır).
T.C. Sağlık Bakanlığı. Türkiye Beslenme ve Sağlık Araştırması (TBSA) 2019. (13/02/2022 tarihinde https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/saglikli-beslenme-hareketli-hayat-db/Yayinlar/kitaplar/TBSA_RAPOR_KITAP_20.08.pdf adresinden ulaşılmıştır).
TÜİK. Türkiye Sağlık Araştırması 2019. (13/02/2022 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Turkiye-Saglik-Arastirmasi-2019-33661 adresinden ulaşılmıştır).
