Diyabet Hemşireliği
Özet
Diyabet, artan prevalansı ve yol açtığı ciddi komplikasyonlar nedeniyle küresel ve ulusal düzeyde önemli bir toplum sağlığı sorunudur. Bu kronik hastalığın önlenmesi, erken tanısı ve etkin yönetimi, bireyin öz yönetim becerilerinin geliştirilmesini ve çok disiplinli bir ekip çalışmasını zorunlu kılmaktadır. Yönetim ekibinin temel bileşenlerinden biri olan diyabet hemşiresi; bakım verici, eğitici, danışman, vaka yöneticisi, araştırmacı, karar verici ve savunucu rolleriyle sürecin merkezinde yer almaktadır. Tarihsel süreçte insülinin keşfi öncesinde beslenme ve takip odaklı olan bu rol, zamanla uzmanlaşmış klinik bakım standartlarına ve profesyonel performans kriterlerine kavuşmuştur. Gelişmiş ülkelerde farklı yetkinlik düzeyleriyle yapılandırılan diyabet hemşireliği, Türkiye’de 1995 yılında Diyabet Hemşireliği Derneği’nin kurulması ve Sağlık Bakanlığı'nın sertifikasyon programları ile yasal bir çerçeveye oturtulmuştur. Günümüzde diyabet eğitim hemşireleri ve uzman diyabet hemşireleri, kanıta dayalı uygulamalarla hastaların yaşam kalitesini artırmada, hastane yatışları ile tedavi maliyetlerini azaltmada kilit bir işlev görmektedir. Sonuç olarak, diyabetle mücadelede başarı sağlanması ve glisemik kontrolün optimize edilmesi için alana özel eğitim almış, yetkin ve standartlara uygun hareket eden diyabet hemşirelerinin sayısının artırılması stratejik bir önem taşımaktadır.
Diabetes is a major public health problem globally and nationally due to its increasing prevalence and serious complications. Prevention, early diagnosis, and effective management of this chronic disease require the enhancement of individual self-management skills and interdisciplinary teamwork. As a core component of the management team, the diabetes nurse stands at the center of the process through caregiver, educator, counselor, case manager, researcher, decision-maker, and advocate roles. Historically focused on nutrition and monitoring prior to the discovery of insulin, this role has evolved over time into specialized clinical care standards and professional performance criteria. Structured through various competency levels in developed nations, diabetes nursing in Turkey gained a legal framework following the establishment of the Diabetes Nursing Association in 1995 and the certification programs of the Ministry of Health. Today, diabetes education nurses and specialist diabetes nurses play a pivotal role in improving patient quality of life and reducing hospitalization rates as well as healthcare costs through evidence-based practices. Consequently, increasing the number of well-trained, competent diabetes nurses operating in line with established standards is of strategic importance to achieve success in combating diabetes and to optimize glycemic control.
Referanslar
Koçakgöl N, Kılıç M, Olgun N. Diyabet hemşirelerinin ayak muayenesi yapma durumlarının incelenmesi. Diyabet, Obezite ve Hipertansiyonda Hemşirelik Forumu Dergisi. 2019;11(2): 32-36.
International Diabetes Federation (IDF). IDF diabetes atlas 2021. (22/05/2022 tarihinde https://diabetesatlas.org/idfawp/resource-files/2021/07/IDF_Atlas_10th_Edition_2021.pdf adresinden ulaşılmıştır.).
T.C. Sağlık Bakanlığı (SB). Türkiye Diyabet Önleme ve Kontrol Programı Eylem Planı (2011-2014). (22/05/2022 tarihinde https://file.tkd.org.tr/turkiye-diyabet-onleme-ve-kontrol-programi.pdf adresinden ulaşılmıştır.).
Levengood TW, Peng Y, Xiong KZ, et al. Team-based care to improve diabetes management: a community guide meta-analysis. American Journal of Preventive Medicine. 2019;57(1): e17-e26.
Cunningham AT, Crittendon DR, White N, Mills, et al. The effect of diabetes self-management education on HbA1c and quality of life in African-Americans: a systematic review and meta-analysis. BMC Health Services Research. 2018;18(1): 1-13.
Sürücü HA. Diyabet özyönetim eğitimi, grup temelli eğitim ve bireysel eğitim. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi. 2014;7(1): 46-51.
Yıldırım A, Hacıhasanoğlu AB, Bozdemir N, vd. Diyabet Öz Yönetiminde Çok Disiplinli Ekip Yaklaşımı. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care. 2020;14(3): 479-491.
Powers MA, Bardsley J, Cypress M, et al. Diabetes self-management education and support in type 2 diabetes: a joint position statement of the American Diabetes Association, the American Association of Diabetes Educators, and the Academy of Nutrition and Dietetics. Diabetes Care. 2015;38(7): 1372-1382.
McGill M, Blonde L, Chan JC, et al. The interdisciplinary team in type 2 diabetes management: challenges and best practice solutions from real-world scenarios. Journal of Clinical & Translational Endocrinology. 2017;7: 21-27.
Karaca Sivrikaya S, Ergün S. Diyabet eğitimi ve hemşirenin rolü. Ahi Evran Üniversitesi Sağlık Yüksek Okulu Sağlık Bilimleri Dergisi. 2018;2(3): 25-36.
Lawal, M. (2015). The importance of diabetes specialist nurses. Nursing in Practice, 86, 30-31.
STEPS. Türkiye Hanehalkı Sağlık Araştırması: Bulaşıcı Olmayan Hastalıkların Risk Faktörleri Prevalansı 2017. (15/06/2022 tarihinde https://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0009/383985/turkey-risk-factors-tur.pdf adresinden ulaşılmıştır.).
T.C. Sağlık Bakanlığı (SB). Türkiye Bulaşıcı Olmayan Hastalıklar ve Risk Faktörleri Kohort Çalışması 2021. (15/06/2022 tarihinde https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/kronik-hastaliklar-engelli-db/hastaliklar/kalpvedamar/raporlar_ist/v9s_NCD.kohort._27.10.2021.pdf adresinden ulaşılmıştır.).
American Association of Diabetes Educators (AADE), American Nurses Association (ANA). Scope and standards of diabetes nursing practice. American Nurses Association; 2003.
Olgun N, Altun ZA. Sağlık inanç modeli doğrultusunda verilen eğitimin diyabet hastalarının bakım uygulamalarına etkisi. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi. 2012;19(2): 46-57.
Cho MK, Kim MY. Self-management nursing intervention for controlling glucose among diabetes: a systematic review and meta-analysis. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2021;18(23): 12750.
Lawler J, Trevatt P, Elliot C, et al. Does the Diabetes Specialist Nursing workforce impact the experiences and outcomes of people with diabetes? A hermeneutic review of the evidence. Human Resources for Health. 2019;17(1): 1-9.
Potera C. Diabetes nurse specialists deliver care comparable to physicians' at lower cost. The American Journal of Nursing. 2012;112(10): 14.
Olgun N. Diyabet Hemşireliğinin Dünyada ve Türkiye’de Tarihsel Süreci ve Geleceği. Türkiye Klinikleri İç Hastalıkları Hemşireliği-Özel Konular. 2019; 5(1): 1–11.
Childs BP, Cypress M, Spollett G. Nurse’s Roles Evolve in Diabetes Care and Education. In: Childs BP, Cypress M, Spollett G (Eds). Complete Nurse’s Guide to Diabetes Care. American Diabetes Association; 2017; p. 1-8.
Allen NA. The history of diabetes nursing, 1914-1936. The Diabetes Educator. 2003;29(6): 976-989.
Barnett DM. Elliott P. Joslin, Md: A Centennial Portrait. Boston: Joslin Diabetes Center; 1998.
Barnett DM, Krall LP. The History of Diabetes. In: Kahn CR (Ed.). Joslin's Diabetes Mellitus. Philadelphia: Wolters Kluwer; 2007; p. 1-17.
Childs BB, Cypress M, Spollett G. ). Complete nurse's guide to diabetes care. 2017 American Diabetes Association.
Moores W. The Care of the Diabetic: As Carried out at the New England Deaconess Hospital. The American Journal of Nursing. 1929: 499-503.
Langhart I. Teaching the Diabetic Patient. The American Journal of Nursing. 1936: 319-324.
James J. Diabetes specialist nursing in the UK: the judgement call? A review of existing literature. European Diabetes Nursing. 2011;8(3): 108-113a.
Mackinnon M. Diabetes nursing: a personal reflection of the last 60 years. The British Journal of Diabetes & Vascular Disease. 2013;12(6): 311-314.
International Diabetes Federation (IDF). American Association of Diabetes Educators (22/05/2022 tarihinde https://www.idf.org/our-network/regions-members/north-america-and-caribbean/members/74-usa.html?layout=details&mid=196#:~:text=Founded%20in%201973%2C%20AADE%20is,the%20future%20treatment%20of%20diabetes adresinden ulaşılmıştır.).
Foundation of European Nurses in Diabetes (FEND). About.( 22/05/2022 tarihinde https://www.fend.org/about/ adresinden ulaşılmıştır.).
Leese B. Diabetes Mellitus and the St Vincent Declaration The Economic Implications. PharmacoEconomics. 1995;7(4): 292-307.
The Saint Vincent Declaration (SVD). Diabetes Care and Research in Europe The Saint Vincent Declaration. Acta Ophthalmologica Scandinavica. 1997;75(S223): 63.
Diyabet Hemşireliği Derneği (DHD). Diyabet Hemşireliği Derneği Tüzük. (22/05/2022 tarihinde http://www.tdhd.org/tuzuk adresinden ulaşılmıştır.).
İstek N, Karakurt P. Global Bir Sağlık Sorunu: Tip 2 Diyabet ve Öz-Bakım Yönetimi. Journal of Academic Research in Nursing. 2018; 4(3): 179-182.
Loveman E, Royle P, Waugh N. Specialist nurses in diabetes mellitus. The Cochrane database of systematic reviews. 2003;2003(2).
Nikitara M, Constantinou CS, Andreou E, et al. The role of nurses and the facilitators and barriers in diabetes care: a mixed methods systematic literature review. Behavioral Sciences. 2019;9(6): 61.
Li D, Elliott T, Klein G, et al. Diabetes nurse case management in a Canadian tertiary care setting: results of a randomized controlled trial. Canadian journal of diabetes. 2017;41(3): 297-304.
Al-Dossary RN, Kitsantas P. The impact of diabetes nurse case management on hemoglobin A1c (HgbA1c) and self-efficacy of patients with type 2 diabetes: A systematic review. ). Journal of Clinical Research & Governance. 2014;3(1): 9-15.
James J, Gosden C, Winocour P, et al. Diabetes specialist nurses and role evolvement: a survey by Diabetes UK and ABCD of specialist diabetes services 2007. Diabetic Medicine. 2009;26(5): 560-565.
Yurtsever Çelik S, Akın S. Prediyabet Farkındalığının Arttırılması ve Diyabetin Önlenmesinde Hemşirelerin Rol ve Sorumlulukları. Diyabet, Obezite ve Hipertansiyonda Hemşirelik Forumu Dergisi. 2020;12(1): 35-40.
Ovayolu N, Bahar A. Hemşirelik ve Kalite. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi. 2006;9(1): 104-110.
Jordanian Nursing Council. Diabetic Health Nursing Scope of Practice, Standards and Competencies 2017. (18/07/2022 tarihinde http://www.jnc.gov.jo/Documents/Diabetic%20%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%2031-10-2017.pdf adresinden ulaşılmıştır.).
Martin C, Daly A, McWhorter LS, et al. The scope of practice, standards of practice, and standards of professional performance for diabetes educators. The Diabetes Educator. 2005;31(4): 487-504.
Training, Research and Education for Nurses on Diabetes UK (TREND-UK). An integrated career and competency framework for diabetes nursing 2015. (22/05/2022 tarihinde https://diabetes-resources-production.s3-eu-west-1.amazonaws.com/diabetes-storage/migration/pdf/An%2520Integrated%2520Career%2520and%2520Competency%2520Framework%2520for%2520Diabetes%2520Nursing%2520%28TREND%2520UK%29.pdf adresinden ulaşılmıştır.).
T.C. Sağlık Bakanlığı (SB). Sağlık Bakanlığı Diyabet Eğitim Hemşireliği Sertifika Eğitim Standartları 2015. (22/05/2022 tarihinde https://khgmsaglikbakimdb.saglik.gov.tr/Eklenti/4046/0/diyabet-egitim-hemsireligi-sep-standartlaripdf.pdf adresinden ulaşılmıştır.).
T.C. Sağlık Bakanlığı (SB). Hemşirelik Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 2011. (22/05/2022 tarihinde https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/04/20110419-5.htm adresinden ulaşılmıştır.).
