Abdülhak Hâmid’in Şiirinde Ölüm Tefekkürü ve Metafizik Tasavvurlar
Özet
Prof. Dr. Kemal Erol tarafından kaleme alınan "Abdülhak Hâmid’in Şiirinde Ölüm Tefekkürü ve Metafizik Tasavvurlar", Tanzimat dönemi Türk edebiyatının öncü ve çığır açan isimlerinden Abdülhak Hâmid Tarhan'ın eserlerindeki ölüm temasını ve metafizik arayışları hem kronolojik hem de tematik bir bütünlük içinde ele alan son derece kapsamlı bir araştırma-inceleme eseridir. Klasik Divan şiiri geleneğinin biçim ve muhteva kurallarını yıkarak Türk şiirine bireysel romantizmi, felsefi derinliği, soyut-somut ilişkilerini ve felsefi eleme dönüşen metafizik ürpertileri kazandıran Hâmid, bir asra yaklaşan hayatı boyunca yaratılışın, varoluşun ve ölüm ötesi âlemin sırlarını çözmek için zihnini yormuştur. Özellikle eşi Fatma Hanım’ın genç yaştaki vefatıyla derinleşen yokluk endişesi, hiçlik duygusu, isyan, agnostisizm ve çaresizlik girdabı, şairin "Makber", "Ölü" ve "Hacle" gibi başyapıtlarında sabit birer fikir haline dönüşmüştür. Garp felsefesi ile Şark-İslam mistisizmini harmanlamaya çalışan şair, aklı ile gönlü, köklü inancı ile kemiren şüphesi arasındaki amansız rekabet nedeniyle edebiyat tarihimizde "Tezatlar Şâiri" olarak adlandırılmıştır. Bu kıymetli eser; Hoca Tahsin, Akif Paşa, Ziya Paşa ve Victor Hugo gibi figürlerin Hâmid'in entelektüel dünyasındaki güçlü etkilerini incelerken, şairin ölüm karşısındaki korku, dehşet ve çığlıklarının ardından nihayetinde İlahi kudrete sığınarak teslimiyetle sükûnete erme serüvenini titizlikle tahlil etmektedir. Kitap tanıtım siteleri için kusursuz bir özet sunan bu nitelikli çalışma, Yeni Türk Edebiyatı sahasındaki araştırmacılara, edebiyat öğrencilerine ve derinlikli şiir tutkunlarına rehberlik edecek eşsiz bir kaynak niteliğindedir.
Written by Prof. Dr. Kemal Erol, "Abdülhak Hâmid’in Şiirinde Ölüm Tefekkürü ve Metafizik Tasavvurlar" (Contemplation of Death and Metaphysical Conceptions in the Poetry of Abdülhak Hâmid) is a highly comprehensive research and analysis book that examines the theme of death and metaphysical pursuits in the works of Abdülhak Hâmid Tarhan, one of the pioneering and groundbreaking figures of Tanzimat period Turkish literature, with both chronological and thematic integrity. By shattering the structural and contextual rules of the classical Divan poetry tradition, Hâmid introduced individual romanticism, philosophical depth, abstract-concrete relationships, and metaphysical tremors that transformed into philosophical sorrow into Turkish poetry, exhausting his mind to unravel the mysteries of creation, existence, and the afterlife throughout his nearly century-long life. The anxiety of non-existence, the sense of nothingness, rebellion, agnosticism, and the vortex of helplessness, which intensified especially after the untimely passing of his wife Fatma Hanım, transformed into fixed ideas in the poet's masterpieces such as "Makber", "Ölü", and "Hacle". Striving to blend Western philosophy and literature with Eastern-Islamic mysticism, the poet was dubbed the "Poet of Contradictions" in literary history due to the relentless competition between his reason and his heart, and his deep-rooted faith and gnawing doubt. While examining the powerful influences of figures like Hoca Tahsin, Akif Pasha, Ziya Pasha, and Victor Hugo on Hâmid's intellectual world, this valuable work meticulously analyzes the poet's journey of ultimately finding peace through submission by seeking refuge in Divine power following his fear, terror, astonishment, and outcries in the face of death. Providing a flawless synopsis suitable for book promotion websites, this high-quality study serves as a unique resource to guide researchers, literature students, and avid poetry enthusiasts in the field of Modern Turkish Literature.
Referanslar
Akıncı, Gündüz (1954). Abdülhak Hâmid Tarhan” Eserleri ve Sanatı, TDK Y. Ankara.
Akün, Ömer Faruk (1959). Makber’den Once Abdülhak Hâmid’de Olüm Temi, (Basılmamış Doç. Tezi) İ.Ü. Edebiyat Fak. Genel Kitaplığı, N0 THT.6.
Akün, Ömer Faruk (2012). “Abdülhak Hâmid’in Basılı Eserleri Hakkında Yeni Bilgiler,” İ.Ü.Ed. Fak. Türk Dili Dergisi, 15 (0) , 107-159.
Akyüz, Kenan (1970). Batı Tesirinde Türk Şiiri Antolojisi, Doğuş Matbaacılık, Ankara.
Akyüz, Kenan (1970). Modern Türk Edebiyatının Ana Çizgileri (860-1923), 3.b, AÜ Y. Ankara.
Banarlı, Nihat Sami, (1971). “Abdülhak Hâmid Tarhan” Resimli Türk Ed. Tarihi, İstanbul.
Bezirci Asım (1983). Abdülhak Hâmid, Bilpay Yayınları İstanbul.
Bilgegil, Kaya (1979). Abdülhak Hâmid’in Şiirlerinde Ledûnî Mes’elelerden Allah, AÜ İlahiyat Fak. Y. Ankara.
Bolay, S. Hayri (1990). Felsefi Doktrinler Sözlüğü, Akçağ Y. Ankara.
Bölükbaşı, Rıza (1984). Abdülhak Hâmid ve Mülâhazât-ı Felsefiyesi, (Haz: Dr.Abduııah Uçman) İstanbul Ün. Ed. Fak. Y. İstanbul.
Dizdaroğlu, Hikmet (1953). Abdülhak Hâmid, Tarhan, Hayatı, Sanatı, Eserleri, Varlık Yayınları, İstanbul.
Durmuşoğlu, Kadriye; Ataman, Kemal (2018). “Kutsaldan Sekülere: Değişen Ölüm Algısı Üzerine Sosyolojik Bir Değerlendirme”, Bülent Ecevit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (1): 123-149.
Enginün, İnci (1979). Abdülhak Hâmid’in Bütün Şiirleri l, Sahra / Divaneliklerim/ Bunlar O’dur, Dergâh Y., İstanbul.
Enginün, İnci (1982). Abdülhak Hâmid Tarhan, Bütün Şiirleri 2, Makber / Olü Hacle, Bâlâdan Bir Ses, Dergâh Y. İstanbul.
Enginün, İnci (1982). Abdülhak Hâmid Tarhan, Bütün Şiirleri 3, Hep Yahut Hiç, Dergâh Y. , İstanbul.
Enginün, İnci (1991). Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları, C.2, Dergâh Y. İstanbul.
Erol, Kemal (2005). Abdülhak Hâmid’in Eserlerinde Ölüm Tefekkürü ve Mezar Tasavvuru, Milli Eğitim, Üç Aylık Eğitim ve Sosyal Bilimler Dergisi, S. 168, s.18-21.
Erol, Kemal (2010). Modern Türk Şiirinde Aşk Ölüm İntihar, Akçağ Yayınları, Ankara.
Friedrich Nietzsche, (2011). Böyle Buyurdu Zerdüşt, Panama Yayınları, Ankara.
Gökçe, Cüneyt (1992) “Bezah” , İslâm Ansiklopedisi, C.5, s.525, TDV Yay. İstanbul.
İbni Sina ((1983). Ölüm Korkusundan Kurtuluş, (Çev. M. Hazmi Tura), KTB Yay, Ankara.
Kabaklı, Ahmet (1994). Türk Edebiyatı, Türk Edebiyat Vakfi Y. İstanbul.
Kaplan, Mehmet (1976). “Garam’daki İçtimaî ve Felsefi Fikirler”, “Tabiat Karşısında Abdülhak Hâmid I .2.” “Hâmid ve Annesi”, Türk Ed. Uzerine Araştırmalar İstanbul.
Kaplan, Mehmet (1949). Tabiat Karşısında Abdülhak Hâmid II, Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, s.3-4.
Kaplan, Mehmet (1984). Şiir Tahlilleri 1, Dergâh Yayınları, İstanbul.
Kaplan, Mehmet; Emil, Birol; Enginün, İnci (1982). Yeni Türk Edebiyatı Antolojisi, İstanbul Ed. Fak. Y., C.4, İstanbul.
Karaalioğlu, Seyit Kemal (1982). Tanzimattan Cumhuriyete Türk Edebiyatı Tarihi, İnkılap ve Aka Y., İstanbul.
Kerman, Zeynep (1992). Ahmet Hamdi Tanpınar, Edebiyat Uzerine Makaleler, Dergâh Y., İstanbul.
Kılıç, Recep (1992). Ahlakın Dini Temeli, TDV Yay., Ankara.
Kısakürek, Necip Fazıl (1968). Çile, BDY, İstanbul.
Kocakaplan, İsa (1987). “İnci Enginün ile Şair-i Azâm’a Dair Sohbet”, Türk Edebiyatı Dergisi, Mayıs, 1987, sh.45.
Koç, Turan (2005). “Necip Fazıl’a Göre Felsefî Tefekkür ve Tasavvuf ”, HECE Aylık Edebiyat Dergisi, Yıl:9, Sayı: 97, S.23-28.
Kolcu, Ali İhsan (2004). Tanzimat Edebiyatı I- Şiir, Salkımsöğüy Yay., Erzurum.
Okay, M. Orhan (1971). Abdülhak Hâmid’in Romantizmi, Erzurum.
Okay, Orhan (2005). Batılılaşma Devri Türk Edebiyatı, Dergâh Yayınları, İstanbul.
Parlatır, İsmail; (1992). “19.Yüzyıı Yeni Türk şiiri”, Türk Dili Dergisi, “Türk Şiiri Ozel Sayısı 4”, Türk Dil Kurumu Y., Ankara.
Pekin, Nermin Suner (1987).“Abdülhak Hâmid Tarhan”, Türk Edebiyatı Dergisi, İstanbul.
Razi, Ebu Bekir 2004). Ruh Sağlığı, (çev. Hüseyin Karaman), İz Yay. İstanbul.
Süphandağı, İsmail (1997). Abdülhak Hâmid’in Piyeslerinde Fikir Motifleri, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi), Y.Y.Ü. Sosyal Bil., Ens., Van.
Şehsuvaroğlu, Haluk (1937). “Hâmid”, Yücel Aylık Kültür Mecmuası, C. 4, 123-127.
Tanpınar, Ahmet Hamdi (1985). 19.Asır Türk Ed.Tarihi, Çağlayan Y., İstanbul.
Tarhan, Abdülhak Hâmid (1933). Garam, Milli Kütüphane, 1955/A.399, İstanbul.
Tarhan, Abdülhak Hâmid (1975). Tarık, (Haz: İnci Enginün) KB Y., İstanbul.
Tarhan, Abdülhak Hâmid (1969). “Edebiyat Üzerine Makaleler”, İstanbul.
Tarhan, Abdülhak Hâmid (1994). Abdülhak Hâmid’in Hatıraları (Haz:lnci Enginün), DergahYay.,l.b., İstanbul.
Tarhan, Abdülhak Hâmid (1995). Abdülhak Hâmid’in Mektupları, (Haz: İnci Enginün), DergahYay. İstanbul.
Tarhan, Abdülhak Hâmid, (1298/1881). “Mersiye”, Hafta, nr. 10, 26 Zilkade 1298 [20 Ekim 1881], s. 157-159).
Ulutürk, veli (1993). Fizilâl’el--Kur’an’da Kıyâmet ve Ahiret, (Haz: Ahmet Faik Uysal), A. Y., Konya.
Yücel, Hasan Ali (1937). “Abdülhak Hâmid’in Hayatı”, Ülkü, Y. İstanbul.
Yayınlanan
Lisans
LisansBu İnternet Sitesi içeriğinde yer alan tüm eserler (yazı, resim, görüntü, fotoğraf, video, müzik vb.) Akademisyen Kitabevine ait olup, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceca Kanunu kapsamında korunmaktadır. Bu hakları ihlal eden kişiler, 5846 sayılı Fikir ve Sanat eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan hukuki ve cezai yaptırımlara tabi olurlar. Yayınevi ilgili yasal yollara başvurma hakkına sahiptir.
