İletişimde Etik Konular
Özet
Sağlık hizmetlerinde teknolojik ve bilimsel ilerlemeler, değer sorunlarını beraberinde getirerek etik kavramının önemini artırmaktadır. Hemşirelik uygulamalarında iletişim, hasta ve sağlık çalışanları arasındaki etkileşimin temelini oluştururken; dürüstlük, mahremiyet, gizlilik ve sadakat gibi çeşitli etik konuları da açığa çıkarmaktadır. Etik ilkeler, niyet ve eylemlere yön veren temel doğrular olup; özerklik, yararlılık, zarar vermeme ve adalet gibi kavramları barındırır. Özellikle dürüstlük ilkesi doğruyu söylemekle ve güven inşa etmekle ilişkiliyken, gizlilik ve mahremiyet hastaların özel bilgilerinin korunmasını yasal ve ahlaki bir zorunluluk haline getirir. Ancak, üçüncü tarafları koruma veya kamu sağlığı gibi istisnai durumlarda gizlilik sınırlandırılabilmektedir. Günümüzde bilişim teknolojilerinin ve elektronik hasta kayıt sistemlerinin yaygınlaşması, hızlı bilgi erişimi sağlasa da veri güvenliği ve yetkisiz erişim gibi yeni etik sorunları doğurmuştur. Bu doğrultuda, verilerin şifrelenmesi ve yasal mevzuatlara uyum hayati önem taşımaktadır. Sonuç olarak, hemşirelerin ve tüm sağlık profesyonellerinin hem hastayı hem de kendilerini korumak adına evrensel etik kodlara, ulusal yasalara ve yönetmeliklere uygun hareket etmesi gerekmektedir.
Technological and scientific advancements in healthcare bring forth value conflicts, increasing the significance of ethics. Communication in nursing forms the foundation of patient-provider interaction, yet it unveils various ethical issues such as veracity, privacy, confidentiality, and fidelity. Ethical principles serve as fundamental truths guiding intentions and actions, encompassing autonomy, beneficence, non-maleficence, and justice. While the principle of veracity is directly associated with truth-telling and establishing trust, confidentiality and privacy mandate the protection of patients' personal data as both a legal and moral obligation. However, confidentiality can be limited under exceptional circumstances involving public health or the duty to warn third parties. Today, the proliferation of information technologies and electronic health records facilitates rapid access to information but introduces novel ethical dilemmas regarding data security and unauthorized access. Consequently, data encryption and compliance with legal frameworks remain critical. Ultimately, it is imperative for nurses and all healthcare professionals to act in accordance with universal ethical codes, national laws, and institutional regulations to safeguard both patients and themselves from legal and ethical complications.
Referanslar
Alpar ŞE. Etik İlkeler. Alpar ŞE, Bahçeçik N, Karabacak Ü (Ed.) Çağdaş Hemşirelikte Etik içinde. İstanbul: İstanbul Tıp Kitabevi; 2013. p. 52-80.
Arslantaş H. Ruh sağlığı ve psikiyatri hemşireliğinde etik konular, kodlar ve standartlar. Journal of Psychiatric Nursing. 2015; 6:47-56.
Terakye G, Ocakçı AF. Etik konulardan seçmeler. İstanbul: İstanbul Tıp Kitabevi; 2013.
Videbeck SL: Psychiatric-mental health nursing. (7th ed.), Lippincott Williams & Wilkins; 2017.
Arslantaş (2021) Psikiyatri Hemşireliğinde Etik ve Yasal Konular. Batmaz M, Gezgin Yazıcı H (Ed.) Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği içinde. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri; 2013. p. 497-524.
TDK. İletişim. (01/04/2022 tarihinde https://sozluk.gov.tr/ adresinden ulaşılmıştır).
Babadağ K. Hemşirelik araştırmalarında etik. Hemşirelik Bülteni. 1995;9:11-21.
Çavuşoğlu N. Tıp etiği. Ankara: İlke Yayınevi; 2007.
Ulusoy MF, Görgülü S. Hemşirelik esasları: temel, kuram, kavram, ilke ve yöntemler. (5. baskı). Ankara: TDFO Ltd. Şti; 2001.
Pieper A. Etiğe Giriş. (Veysel ATAYMAN, Gönül SEZER, Çev. Ed.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları; 1999.
Üstün Ç. Tıp etiği kavramlarına giriş. İzmir: Ege Üniversitesi Basımevi; 2002.
Babadağ K. Hemşirelikte etik. Hemşirelik Bülteni. 1991;5:10-15.
Demirhan AE, Oğuz Y, Elçioğlu Ö, Doğan H. Klinik etik. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri; 2001.
Resnik DB. Bilim etiği giriş (Vijdan MUTLU, Çev. Ed.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları; 2004.
Pektekin Ç. Hemşirelik felsefesi, kuramlar, bakım modelleri ve politik yaklaşımlar. İstanbul: İstanbul Tıp Kitabevi; 2013.
Şentürk SE. Meslek olarak hemşirelik ve hemşirelikte etik ilkeler. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevi; 2012.
ICN. The ICN code of ethics for nurses, International Council of Nurses Revised 2012. (02/04/2022 tarihinde http://www.icn.ch/images/stories/documents/about/ icncode_english.pdf adresinden ulaşılmıştır).
ANA. American Nurses Association, Code of Ethics for Nurses with Interpretive Statements 2001. (02/04/2022 tarihinde http://www.nursingworld.org/MainMenuCategories/EthicsStandards/ CodeofEthicsforNurses adresinden ulaşılmıştır).
THD. Hemşireler için etik, ilke ve sorumluluklar. 2009. (02/04/2022 tarihinde http://www.turkhemsirelerdernegi.org.tr/Upload/hemsirebrosur.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Sabancıoğulları S. İletişim Teorileri. Üstün B, Demir S (Ed.) Hemşirelikte İletişim içinde. İstanbul: Akademi Basın ve Yayıncılık. 2021. p. 12-38.
Özcan A. Hemşire Hasta İlişkisi ve İletişim. Ankara: Sistem Ofset Bas. Yay. San. Tic. Ltd. Şti; 2006.
Community Tool Box. (02/04/2022 tarihinde https://ctb.ku.edu/en/table-of-contents/analyze/choose-and-adapt-community-interventions/ethical-issues/main adresinden ulaşılmıştır).
American Speech-Language-Hearing Association. (02/04/2022 tarihinde https://www.asha.org/practice/ethics/confidentiality/ adresinden ulaşılmıştır).
Videbeck SL: Psychiatric-mental health nursing. (3th ed.), Lippincott Williams & Wilkins; 2011.
Türk Ceza Kanunu. (02/04/2022 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.5237.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Hasta Hakları Yönetmeliği. (02/04/2022 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuatNo=4847&mevzuatTur=KurumVeKurulusYonetmeligi&mevzuatTertip=5 adresinden ulaşılmıştır).
American Psychological Association. (02/04/2022 tarihinde https://www.apa.org/monitor/2010/07-08/internet adresinden ulaşılmıştır).
Türkiye Psikiyatri Derneği. (02/04/2022 tarihinde https://psikiyatri.org.tr/uploadFiles/2811201717434-Ruh-Sagligi-Yasa-Taslagi.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Social Work Today (02/04/2022 tarihinde https://www.socialworktoday.com/news/eoe_0216.shtml adresinden ulaşılmıştır).
Groshong LW, Phillips DG. The impact of electronic communication on confidentiality in clinical social work practice. Clinical Social Work Journal 2015; 43(2): Doi:10.1007/s10615-015-0527-4
Sampson JP, Makela JP. Ethical issues associated with information and communication technology in counseling and guidance. Int J Educ Vocat Guidance. 2014; 14:135-148. Doi: 10.1007/s10775-013-9258-7
Aştı T. Teknoloji ile ilişkili konular. Alpar ŞE, Bahçeçik N, Karabacak Ü (Ed.) Çağdaş Hemşirelikte Etik içinde. İstanbul: İstanbul Tıp Kitabevi; 2013. p. 256-258.
Kişisel Verilerin Korunması Kanunu. (02/04/2022 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6698.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Ay F. Elektronik hasta kayıtları: güvenlik, etik ve yasal sorunlar. Anadolu Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Dergisi. 2008: 9(2);165-175.
Sağlık.NET Hakkında. T.C Sağlık Bakanlığı Sağlık Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü. (08/04/2022 tarihinde http://e-saglik.gov.tr/belge/1-33811/sagliknet-hakkinda.html. adresinden ulaşılmıştır).
Sağlık Bakanlığı Kişisel Sağlık Verilerinin İşlenmesi ve Veri Mahremiyetinin Sağlanması Hakkında Yönetmelik. (08/04/2022 tarihinde http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2016/10/20161020-1.htm adresinden ulaşılmıştır).
Yataklı Tedavi Kurumları Tıbbi Kayıt ve Arşiv Hizmetleri Yönergesinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönerge (08/04/2022 tarihinde http://www.saglik.gov.tr/TR/belge/1-4688/yatakli-tedavi kurumlari-tibbi-kayit-ve-arsiv-hizmetler-.html adresinden ulaşılmıştır).
The IMIA Code of Ethics for Health Information Professionals. (08/04/2022 tarihinde http://www.imiamedinfo.org/new2/pubdocs/Ethics_Eng.pdf adresinden ulaşılmıştır).
