Yeni Ontoloji “Var (Bar)” Türk Dilinde Felsefenin İmkânı
Özet
İrfan Görkaş tarafından kaleme alınan Yeni Ontoloji "Var (Bar)" Türk Dilinde Felsefenin İmkânı başlıklı eser, Türk dilinin gramer ve mantık yapısına dayalı özgün bir felsefi düşünce sisteminin imkânını ortaya koymaktadır. Yaklaşık yüz yirmi yıllık modern Türk felsefesi geleneğinde ortaya çıkan Doğu ve Batı dilleri odaklı terminolojik karmaşaya dikkat çeken yazar, felsefe yapabilmenin öncelikle kendi dil köklerimize dönmekle mümkün olacağını savunmaktadır. Çalışmanın temelini oluşturan "var (bar)" kavramı; hem isim (mevcûd) hem de fiil (varmak, hareket, oluş) anlamlarını bünyesinde barındırarak yeni ontolojinin kök-kavramı ve kurucu ilkesi olarak konumlandırılmaktadır. Farabi, Kaşgarlı Mahmud, Ziya Gökalp ve Âşık Paşa gibi düşünürlerin yaklaşımlarından ilham alan çalışma iki temel bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde "var" kavramı; dilsel delaleti, tanımı, vücud, şey, vücudu'ş-şey, kevn ve mevcud gibi ontolojik mahiyetleri açısından detaylıca incelenmektedir. İkinci bölümde ise "varlaşma" başlığı altında var'ın haricileşme imkânları, isim ve fiil hâsılları ile türevleri ele alınmaktadır. Yaşayan Türk dilinin imkânlarıyla felsefe yapmanın zorunluluğunu vurgulayan bu eser, hem Türk felsefe okurları hem de alanda yeni meta-varlık çalışmaları yapacak araştırmacılar için kıymetli bir başvuru kaynağıdır.
Written by İrfan Görkaş, the work titled New Ontology "Var (Bar)" The Possibility of Philosophy in the Turkish Language demonstrates the possibility of an original philosophical system of thought based on the grammar and logical structure of the Turkish language. Drawing attention to the terminological confusion originating from Eastern and Western languages that has emerged in the nearly one-hundred-and-twenty-year tradition of modern Turkish philosophy, the author argues that doing philosophy is primarily possible by returning to the roots of one's own language. The concept of "var (bar)", which forms the foundation of the study, encompasses both noun (existent/being) and verb (reaching/motion/becoming) meanings, positioning itself as the root-concept and foundational principle of the new ontology. Inspired by the approaches of thinkers such as Al-Farabi, Mahmud al-Kashgari, Ziya Gökalp, and Âşık Paşa, the study consists of two main sections. In the first section, the concept of "var" is examined in detail in terms of its linguistic signification, definition, and ontological natures such as wujud (existence), shay (thing), wujud al-shay (the existence of a thing), kawn (being/becoming), and mawjud (entity). In the second section, under the title "varlaşma" (becoming-var), the externalization possibilities of "var", its noun and verb derivations, and its variations are addressed. Emphasizing the necessity of doing philosophy through the possibilities of the living Turkish language, this work serves as a valuable reference source for both readers of Turkish philosophy and researchers conducting new meta-being studies in the field.
Referanslar
Ahmedî, Divan, Haz. Yaşar Akdoğan, Kültür ve https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/10591,ahmedidivaniyasarakdoganpdf.pdf?0, [Erişim:2.05.2022], Turizm Bakanlığı, Ankara.
Amiri, Ebulhasan (2013), Kitabu’l-emed ale’l-ebed, çev. Yakup Kara, Türkiye Yazma Eserler Kurumu, İstanbul.
Argunşah, Mustafa-Yüksekkaya, Gülden Sağol-Tabaklar, Özcan (2011), Karahanlıca Harezmce Kıpçakça Dersleri, Kesit Yayınları, İstanbul.
Aristoteles (1996), Metafizik, V.Kitap, çev.Ahmet Aslan, Sosyal yayınları, İstanbul.
Âşık Paşa (2000), Garibname, Haz. Kemal Yavuz, İstanbul, I-II.
Atalay, Besim (1986), Divanu lügati’t-türk tercümesi, IV/470, Ankara.
Atay, Hüseyin (1983), İbn Sina’da Varlık Nazariyesi, Gelişim Matbaası, Ankara.
B.K. (1290), Rehber-i Lisan-ı Türki, Kitab-ı Tâsi’, İbrahim Efendi Matbaası, İstanbul.
Cevdet Paşa, Ahmet (1303), Tertib-i Cedid Kavaid-i Osmaniye, Dikyan Karabetyan Matbaası, İstanbul.
Cevdet Paşa, Ahmet (2000), Medhal-i Kavaid, Haz.Nevzat Özkan, TDK. Yayınları, Ankara.
Cevizci, Ahmet (1999), Paradigma Felsefe Sözlüğü, Paradigma Yayınları, İstanbul.
Cirar Cehamî (2002), “Mevcûd”, Mevsua mustalahati’l-Kindi ve’l-Farabi, Mektebetü Lübnan, Beyrut.
Cirar Cehami (2004), “Vücud”, Mevsuatü mustalatı İbn Sina, Mektebetü Lübnan, Beyrut.
Çüçen, A.Kadir vd. (2017), Varlık Felsefesi, Ezgi Yayınları, Bursa.
Devellioğlu, Ferid (1993), Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lügat, haz.Aydın Sami Güneyçal, Aydın Kitabevi, Ankara.
Edibali, Aykut (2000), Kuran’ın Aksiyon Öğretisi, Bayrak Yayıncılık, İstanbul.
Emir Necipoviç Necip (1995), Yeni Uygur Türkçesi Sözlüğü, Rusçadan çev.İklil Kurban, Türk Dil Kurumu, Ankara.
Endülüsî, Ebu Hayyan (1309), Kitabu’l-idrak li-lisani’l-etrak, Matbaa-i Amira, İstanbul.
Ertuğrul, İsmail Fenni (1341), Lügatçe-i Felsefe, Matbaa-i amire, İstanbul.
Farabi (2008), Kitabu’l-huruf, çev. Ömer Türker, Litera, İstanbul.
Farabi (2014), Kitabu’l-burhan, çev.Ö.Türker-Ö.M.Alper, TYEKB Yayınları, İstanbul.
Farabi (2018a), el-Fusulü’l-Hamse, Mantığa Giriş Risaleleri, çev.Yaşar Aydınlı, Litera, İstanbul.
Farabi (2018b), Kitabu elfazı’l-müstamele fi’l-mantık, Mantığa Giriş Risaleleri, çev.Yaşar Aydınlı, Litera, İstanbul.
Farabi (2019), Kitabu’l-makulat ve kitabu’l-hatabe, neşr.Ali Tekin, Klasik Yay. İstanbul.
Gabain, A.Von. (1988), Eski Türkçenin Grameri. çev.Mehmet Akalın, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara.
Gaybî, Şehzade Alaaddin (2021), “Miglata”, Kaygusuz Abdal Külliyatı içinde, haz.Abdurrahman Güzel, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
Gökalp, Ziya (Trs.), Türkçülüğün Esasları, Türk Kültür Yayını, Beşinci baskı, İstanbul.
Görkaş, İrfan (2021), Varlık Vardan Gelir, Dün Bugün Yarın Yayınları, İstanbul.
Hançerlioğlu, Orhan (1989), “Varlık, Varoluş, Varoluşçuluk”, Felsefe Sözlüğü, Remzi Kitabevi 7.basım, İstanbul.
İbn Rüşd (2017), Aristoteles Metafizik Büyük Şerhi, c.2, çev.M.Macit, Litera, İstanbul.
İbn Sina (2004), Metafizik I-II , çev.E.Demirli-Ö.Türker, Litera, İstanbul.
İbn Sina (2005), el-İşaretler ve’t-Tenbihat, çev.A.Durusoy-M.Macit-E.Demirli, Litera Yayıncılık, Haziran.
İbn Sina (2006), İbare-Yorum Üzerine, çev.Ömer Türker, Litera Yayıncılık, İstanbul.
İbn Sina (Trs.), Fizik-Simau’t-Tabii, çev.Muhittin Macit-Ferruh Özpilavcı, Felsefevuf.
İhvan-ı Safa (2012, c.1; 2014, c.3), Risaleler, ed.Abdullah Kahraman, çev. Komisyon, Ayrıntı Yayınları, İstanbul.
İsmail Kara (2005), “Rabıta”, Bir Felsefe Dili Kurmak, Dergâh Yayınları, İstanbul.
Kanar, Mehmet (2014), Etimolojik Osmanlı Türkçesi, s. 516. https://turuz.com/storage/Dictionary/2014/0653-_Sozluk_Osmanli_Turkchesi_Sozlughu_Mehmet_Kanar_Urmu_Turuz_2014.pdf
Karakoç, Sezai (2013), Ruhun Dirilişi, Diriliş Yayınları, İstanbul.
Karakoç, Sezai (2014), Diriliş Muştusu, Diriliş Yayınları, İstanbul.
Kaşgalı (2006), Divan, çev.Ramiz Asker, I, II, III, Bakı.
Kaşgarî (1333), Divanu Lügati’t-Türk, TBMM, I, II, III, Ankara.
Kaşgarlı (1985), Divanu lügati’t-türk tercümesi, çev.Besim Atalay, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara c.I, II, III.
Kâtibî (2017), Şemsiyye Risalesi, çev.Ferruh Özpilavcı, Litera, İstanbul.
Keçecizade Fuat Paşa-Cevdet Paşa (1307), Kavaid-i Osmaniye, Matbaa-i Osmaniye, İstanbul.
Kenan, Tahir (1309), Kavaid-i Lisan-ı Türkî, Vilayet Matbaası, İzmir.
Kırkız, Mustafa (2010), “Arap Dilinde Mastar ve Önemi”, Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 15: 1.
Kubbealtı, Lügatım, http://lugatim.com, Erişim: 3.09.2021.
Manastırlı, Mehmet Rifat (1302), Külliyat-ı Kavaid-i Osmaniye, Mahmut Bey Matbaası, İstanbul.
Öner, Mustafa (2009), Kazan-Tatar Türkçesi Sözlüğü, Türk Dil Kurumu, Ankara.
Özalan, Uluhan (2014), “Türk Dilinin Çağdaş Diyalektlerinde Cevherî Ek Fiil Olarak +(B)O(L)-“, Türük Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi, Yıl 2, Sayı 3, ss.6-31.
Ramiz Paşa, Abdullah (1283), Kavaid-i Osmaniye, [İstanbul].
Sami, Mustafa (1299), Tuhfetü’s-Sami li-tahsili’l-mübtedi, Esad Efendi Matbaası, İstanbul.
Sami, Şemsettin (1318), Masdar, Kamus-ı Türkî, neşr. Ahmet Cevdet, İkdam Matbaası, Dersaadet.
Seyfullah Efendi (Trs), Risale Miftahu Vahdet-i Vücud.
Şehzade Alaaddin Gaybî (2021), Miglata, Kaygusuz Abdal Külliyatı, haz.Abdurrahman Güzel, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
Tala, Murat (2019), Belağat, “Felsefe… Hâsıl bi’l-Mastar Tartışması: Emir Padişah’ın Eseri Bağlamına Bir tetkik”, Necmettin Erbakan Ünv. İlahiyat Fakültesi Dergisi, sayı 48.
Tatçı, Mustafa (2014), Yunus Emre Divanı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, https://temucin.files.wordpress.com/2014/12/yunus-emre-dc3aevc3a2nc4b1.pdf [Erişim: 3.09.2021].
Tekezade, M.Said (1311), Durub-ı emsal-i Türkiye Yahud Atalar Sözü, Kasbar Matbaası, Dersaadet.
Tekin, Talat (2003), Orhon Türkçesi Grameri, yay. Mehmet Ölmez, İstanbul.
Topaloğlu, B. & Karaman, H. (1994), Sarf-Nahiv, Nesil Yayınları, İstanbul.
Topçu, Nurettin (2020), Varoluş Felsefesi Hareket Felsefesi, Dergah, 9.baskı, İstanbul.
Tureng, “Exist”, https://tureng.com/tr/turkce-ingilizce/exist, [Erişim: 26.04.2022].
Türk Dil Kurumu (2018), ed-Dürretü’l-mudiyye fi’l-lügati’t-türkiyye, haz. Recep Toparlı, Ankara.
Türk Dil Kurumu, “Etkinlik”, https://sozluk.gov.tr/ [Erişim: 3.09.2021].
Türkiye Yazma Eserler Kurumu, Kamusu’l-muhit, http://www.kamus.yek.gov.tr/ [12.03.2022]
Uralgiray, Yusuf (1987), İlk ve İleri Dilbilgisi c.2, Tebliğ Yayınları, İstanbul.
Vasfi, Ali (Tsz.), Nazari ve Ameli Osmanlıca Sarf ve Nahiv Dersleri, Araks Matbaası.
Yesevî, Ahmet (2016), “Fakrname, Ahmet Yesevî’nin Fakrnamesi ve İki Farsça Risalesi içinde, Neşr. Eraslan, Kemal - Tosun, Necdet, Ahmet Yesevî Üniversitesi, Ankara, ss.38-60.
Yurdakul, M.Emin (1316), Daruşşafaka Kavaid-i İbtidaiye-i Osmaniye, Matbaa-i Ebuzziya, Kostantiniye.
Yayınlanan
Lisans
LisansBu İnternet Sitesi içeriğinde yer alan tüm eserler (yazı, resim, görüntü, fotoğraf, video, müzik vb.) Akademisyen Kitabevine ait olup, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceca Kanunu kapsamında korunmaktadır. Bu hakları ihlal eden kişiler, 5846 sayılı Fikir ve Sanat eserleri Kanunu ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan hukuki ve cezai yaptırımlara tabi olurlar. Yayınevi ilgili yasal yollara başvurma hakkına sahiptir.
