Hematolojik Sorunu Olan Yenidoğan ve Hemşirelik Bakımı
Özet
Yenidoğan döneminde karşılaşılan hematolojik sistem sorunları, bebeklerin fizyolojik adaptasyon süreçleri ve bu döneme özgü hemşirelik bakımı yaklaşımları hematolojinin temel konuları arasında yer almaktadır. Yenidoğanlardaki normal hematolojik indeksler daha büyük çocuklardan ve erişkinlerden farklılık gösterdiği için klinik bulguların doğru yorumlanması büyük önem taşır. Klinik uygulamalarda en sık karşılaşılan sorunlar yenidoğan sarılıkları (hiperbilirubinemi), anemi, polisitemi, trombositopeni ve K vitamini eksikliğine bağlı kanama bozukluklarıdır. Makalede, bu hastalıkların etiyolojisi, tanı kriterleri ile fototerapi ve kan değişimi gibi güncel tedavi yöntemleri detaylandırılmıştır. Ayrıca, Marjory Gordon’un Fonksiyonel Sağlık Örüntüleri Modeli kullanılarak indirekt hiperbilirubinemi tanısı alan bir bebeğin (Bebek E) hemşirelik süreci bir olgu sunumu üzerinden somutlaştırılmıştır. Hemşirelerin, riskli bebekleri erken dönemde belirleme, komplikasyonları önleme ve deneyimsiz ebeveynlere emosyonel destek ile emzirme eğitimi sağlama konularında kritik rol ve sorumlulukları bulunmaktadır.
Hematological system problems encountered in the neonatal period, infants' physiological adaptation processes, and specific nursing care approaches constitute the core subjects of neonatal hematology. Since normal hematological indices in newborns differ from older children and adults, accurate interpretation of clinical findings is of great importance. The most common problems in clinical practice include neonatal jaundice (hyperbilirubinemia), anemia, polycythemia, thrombocytopenia, and bleeding disorders due to vitamin K deficiency. The article details the etiology, diagnostic criteria, and current treatment methods, such as phototherapy and exchange transfusion, for these diseases. Furthermore, the nursing process of an infant (Baby E) diagnosed with indirect hyperbilirubinemia is illustrated through a case report using Marjory Gordon's Functional Health Patterns Model. Nurses have critical roles and responsibilities in identifying high-risk infants early, preventing complications, and providing emotional support and breastfeeding education to inexperienced parents.
Referanslar
Arslan, F., & Çalışır, H. (2013). Çocuklarda Hematolojik Sistem Hastalıkları ve Hemşirelik Bakımı. Zeynep Conk, Zümrüt Başbakkal, Hatice Bal Yılmaz,Bahire Bolışık (Ed.),Pediatri Hemşireliği içinde (s.419-459). Ankara: Akademisyen Tıp Kitabevi.
Ağaoğlu, L. (2007). Yenidoğan Anemileri. Türkan Dağoğlu, Fahri Ovalı (Ed.), Neonatoloji içinde(s.569-578).İstanbul:Nobel Tıp Kitapevi
Sinha, S, Y., Miall, L., & Jardine L. (2014). Hematolojik Bozukluklar. (Yurdanur Kılınç, Çev.), Temel Neonatal Tıp içinde (Mehnet Satar, Çev. Ed.). Ankara: Akademisyen Tıp Kitabevi
Lissauer, T., Fanaroff A.A. (2013). Bir Bakışta Neonataloji. (Nurullah Okumuş, Ayşegül Zenciroğlu Çev. Ed.). Ankara: Akademisyen Kitabevi
Sarı O, Durmaz N, Doğaner YÇ, et al. Yenidoğan hematolojik hastalıkları, fizyolojik ve patolojik anemiler. Turkiye Klinikleri J Fam Med-Special Topics, 2018;9(2):65-71.
Dent, J & McKenna, K. (2016). Hematolojik Hastalıkların Yönetimi. (Hacer Kobya Bulut, Çev.), Yenidoğan Yoğun Bakım Hemşireliği içinde (Fatma Güdücü Tüfekçi, Dilek Küçük Alemdar, Funda Kardaş Özdemir, Çev. Ed.). (s. 205-229). Ankara:Nobel Akademik Yayıncılık.
Roberts, I., &Chakravorty, S. (2016). Neonatal Haematology.Victor Hoffbrand, Douglas R. Higgs, David M. Keeling, Atul B. Mehta(Ed.), Postgraduate Haematology içinde,(s.870-884). Wiley-Blackwell
Ekinci, Ö., & Demir, C. (2020). Hematopoez. Aydın Çifci (Birinci Basamakta ve Aile Hekimliğinde Güncel Tanı ve Tedavi içinde(Ed.), (s.1181-1183). Ankara:Nobel Tıp Kitabevleri Ltd. Şti
Gedikoğlu, G. (2010). Yenidoğanda Hemopoetik Adaptasyon. Olcay Neyzi, & Türkan Ertuğrul, (Ed.), Pediyatri içinde (4. Baskı). İstanbul:Nobel Tıp Kitapevi
Savaşer, S. (2008). Yenidoğanın Kan Hastalıkları. Türkan Dağoğlu, Gülay Görak (Ed.),Temel Neonatoloji ve Hemşirelik İlkeleri içinde (s.591-629). İstanbul: Nobel Tıp Kitapevi
Törüner, E.K., & Büyükgönenç, L. (2012). Çocuk sağlığı temel hemşirelik yaklaşımları. Ankara:Göktuğ Yayıncılık.
Çavuşoğlu, H.(2015). Çocuk sağlığı hemşireliği. (12. Baskı). Ankara: Sistem Ofset Basımevi
Çetinkaya M, Atasay B, &Perk Y. Turkish Neonatal Society guideline on the transfusion principles in newborns. Turk Pediatri Ars, 2018; 53(1): 101-108.https://dx.doi.org/10.5152/TurkPediatriArs.2018.01810
Watchko JF. Common hematologic problems in the newborn nursery.Pediatric Clinics of North America, 2015;62, 509–524 http://dx.doi.org/ 10.1016/j.pcl.2014.11.011
Brits H, Adendorff J, Huisamen D, et al. The prevalence of neonatal jaundice and risk factors in healthy term neonates at National District Hospital in Bloemfontein. Afr J Prim Health Care Fam Med, 2018; 10(1): 1-6. https://doi.org/10.4102/phcfm.v10i1.1582
Ullah S, RahmanK, Hedayati M. (2016). Hyperbilirubinemia in neonates: types, causes, clinical examinations, preventive measures and treatments: A narrative review article. Iran J Public Health, 2016; 45(5): 558–568.
Alqahtany FS. Anemia of the new born babies: a review. European Journal of Molecular & Clinical Medicine, 2020; 7:(2):3590-3599.
Bashir BA, &Othman SA. Neonatal polycythaemia. Sudan J Paediatr.2019; 19(2):81–83. https://doi.org/10.24911/SJP.106-1566075225
Ali AF, &Hasan, K.H. Risk factors and prevalence of neonatal polycythemia in duhok maternity hospital/a cross-section study. Health Sci J, 2020; 14(6):1-4.https://doi.org/10.36648/1791-809X.14.6.763
Fustolo-Gunnink SF, Vlug RD, Smits-Wintjens VE, et al. Early-onset thrombocytopenia in small-for-gestational-age neonates: a retrospective cohort study. PLoS One, 2016; 11:1-10https://dx.doi.org/10.1371/journal.pone.0154853.
Resch E, Hinkas O, Urlesberger B, et al. Neonatal thrombocytopenia—causes and outcomes following platelet transfusions. Eur J Pediatr, 2018; 177(7): 1045–1052. http://dx.doi.org/10.1007/s00431-018-3153-7
Sever T, Salihoğlu Ö, Can E, et al. Yenidoğan yoğun bakım ünitesinde edinseltrombositopeni değerlendirilmesi. Bakırköy Tıp Dergisi, 2018;14(3):263-6. https://dx.doi.org/10.5350/BTDMJB.20170328110309.
Go H, Ohto H, Nollet K. et al., Risk factors and treatments fordisseminated intravascular coagulation inneonates. Italian Journal of Pediatrics, 2020; 1-7. 46:54 https://doi.org/10.1186/s13052-020-0815-7
Araki S, Shirahata A. Vitamin K deficiency bleeding in infancy.Nutrients 2020; 12(780): 1-13.https://doi.org/10.3390/nu12030780
Araki S, Tomioka S, Otani M., et al. Incidence and in-hospital mortality of neonatal disseminated intravascular coagulation in Japan: an observational study of a nationwide hospital claims database. J UOEH,2019; 41(3): 295－302. https://doi.org/10.7888/juoeh.41.295
Marchili MR, Santoro E, Marchesi A, et al. Vitamin K deficiency: a case report andreview of current guidelines.Italian Journal of Pediatrics, 2018; 4(36):1-5. https://doi.org/10.1186/s13052-018-0474-0
Bratton, S., Cantu ,R.M., Stern, M, (2021). Breast milk jaundice. In: StatPearls Treasure Island (FL): StatPearls Publishing.
Üstün N. Yenidoğan Sarılığı. Klinik Tıp Aile Hekimliği Dergisi, 2018;10(4), 54-59.
Can, G., İnce, Z., &Çoban, A. (2010). Yenidoğan Sarılıkları.Olcay Neyzi, & Türkan Ertuğrul, (Ed.), Pediyatri içinde (4. Baskı). İstanbul:Nobel Tıp Kitapevi.
Ovalı, F. (2007). YenidoğanSarılıkları. Türkan Dağoğlu, Fahri Ovalı (Ed.), Neonatoloji içinde (s.517-536). İstanbul: Nobel Tıp Kitapevi
Mitra S, &Rennie J.Neonatal jaundice: aetiology, diagnosis and treatment. British Journal of Hospital Medicine, 2017;78(12): 699–704. https://doi.org/10.12968/hmed.2017.78.12.699.
Gordon, M., & Lomax, A. (2014). Yenidoğan Derisi: Sarılıklı Yenidoğanın Muayenesi ve Gestasyon Yaşının Değerlendirilmesi. (Nihal Demirel, Ahmet Yağmur Baş, Sumru Kavrt, Dilek Ulubaş Işık, Çev.),Yenidoğan Muayenesi içinde,(Nurullah Okunuş, Ayşegül Zenciroğlu, Çev. Ed.). (s. 97-103). Ankara:Akademisyen Tıp Kitabevi
Sarıkaya Karabudak, S., & Ergün. S. (2013). Yenidoğan Hastalıkları ve Hemşirelik Bakımı. Zeynep Conk, Zümrüt Başbakkal, Hatice Bal Yılmaz, Bahire Bolışık (Ed.), Pediatri Hemşireliği içinde (s.340-345). Ankara: Akademisyen Tıp Kitabevi
Maisels MJ, CluneS, ColemanK, et al. The natural history of jaundice in predominantly breastfed infants. Pediatrics, 2014; 134(2):340-5.https://doi.org/ 10.1542/peds.2013-4299.
Siroosbakht S, Aminian AR, Rezakhaniha B. Risk factors of early breastfeeding jaundice: how can gynecologists and nurses be effective in reducing it?J Compr Ped, 2020; 11(3):e103578. https://doi.org/ 10.5812/compreped.103578.
Prameela KK. Breastfeeding during breast milk jaundice-a pathophysiological perspective. Med J Malaysia, 2019; 74(6):527-533.
Ansong-Assoku, B., &Ankola P.A. (2021) Neonatal jaundice In: StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing.
Bolat F, Uslu S, Bülbül A, et al. Yenidoğan indirekt hiperbilirubinesinde ABO ve Rh uygunsuzluğunun karşılaştırılması. Şişli Etfal Hastanesi Tıp Bülteni, 2010;44(4):156-61.
Mayekar RV, Paradkar GV, Bhosale AA, et al. Recombinant anti-D for prevention of maternal-foetal Rh(D) alloimmunization: a randomized multi-centre clinical trial. Obstet Gynecol Sci, 2020;63(3):315-322 https://doi.org/10.5468/ogs.2020.63.3.315.
Houston BL, Govia R, Abou-Setta AM, et al. Severe Rh alloimmunization and hemolytic disease of thefetus managed with plasmapheresis, intravenousimmunoglobulin and intrauterine transfusion: A case report. Transfusion and Apheresis Science,2015; 53:399–402. http://dx.doi.org/10.1016/j.transci.2015.07.010.
Basket TF.From tragedy to triumph: canadianconnections in the management ofrhesus hemolytic disease of thenewborn. J Obstet Gynaecol Can, 2019; 41:207−214. https://doi.org/10.1016/j.jogc.2019.08.038.
Ree IMC, van‘t Oever RM, Zwiers C,et al. Are fetal bilirubin levels associated with the need forneonatal exchange transfusions in hemolytic disease ofthe fetus and newborn? Am J Obstet Gynecol MFM,2021;3(3):1-5. http://dx.doi.org/10.1016/j.ajogmf.2021.100332.
Kumawat V, Kulkarni K, Goyal M, et al. ABO hemolytic disease of fetus and newborn; still a diagnostic dilemma: a case report. Indian J Hematol Blood Transfus, 2018; 34(1):183–184 https://doi.org/10.1007/s 12288-017-0792-1
Das S, &van Landeghem FKH.Clinicopathological spectrum of bilirubin encephalopathy/kernicterus. Diagnostics,2019; 9(24):1-12.https://dx.doi.org/10.3390/diagnostics9010024
Çoban A, Kaynak Türkmen M, Gürsoy T. Turkish Neonatal Society guideline to the approach, follow-up, and treatment of neonatal jaundice. Turk Pediatri Ars, 2018; 53(1): 172-179. https://dx.doi.org/10.5152/TurkPediatriArs.2018.01816.
Saavedra MF, & Kumar P. A case report ofkernicterus in a neonatewith hemolytic disease ofnewborn—Lessonsto Learn. J Pediatr Health Care, 2018; 32:411-415.https://doi.org/10.1016/j.pedhc.2018.03.007.
American Academy of Pediatrics Subcommittee on Hyperbilirubinemia. Management of hyperbilirubinemia in the newborn infant 35 or more weeks of gestation. Pediatrics,2004; 114(1), 297.
Greco C, Arnolda G, Boo NY, et al. Neonatal jaundice in low- and middle-income countries: lessons and future directions from the 2015 don ostrow trieste yellow retreat. Neonatology,2016;110:172-180. https://doi.org/10.1159/000445708
Neknek GA, Woldemichael K, Moges A, et al. MRI of bilirubin encephalopathy (kernicterus): A case series of4 patients from Sub-Saharan Africa, May 2017. Radiology Case Reports, 2018; 13(3):676-679. https://doi.org/10.1016/j.radcr.2018.03.018
Hassan B, & Zakerihamidi M. The correlation between frequency and duration of breastfeeding and the severity of neonatal hyperbilirubinemia. J Matern Fetal Neonatal Med, 2017; 31(4):457-463. https://dx.doi.org/10.1080/14767058.2017.1287897.
Ketsuwan S, Baiya N, Maelhacharoenporn K, et al. The association of breastfeeding practices with neonatal jaundice. J Med Assoc Thai, 2017; 100(3):255-61.
Choo, Y.M., Springer, S., Yip, K.X., et al. High- versus low-dose conventionalphototherapy for neonatal jaundice (Protocol). Cochrane Database of Systematic Reviews,2020; 4, 1-16https://doi.org/10.1002/14651858.CD003308.pub2
Wang J, Guo G, Li A, et al. Challenges of phototherapy for neonatal hyperbilirubinemia. Exp Ther Med, 2021; 21(3): 1-11. http://dx.doi.org/ 10.3892/etm.2021.9662
Wolf MF, Childers J, Gray KD, et al. Exchange transfusion safety and outcomes in neonatal hyperbilirubinemia. Journal of Perinatology, 2020; 40:1506–1512. https://doi.org/10.1038/s41372-020-0642-0
Özdemir ÖMA. Diagnosis and therapy of neonatal indirect hyperbilirubinemia. Pam Med J, 2020;13:463-475.https://dx.doi.org/10.31362/patd.663348
StevensonDK, &Wong RJ. The biology of bilirubin production: detection and inhibition. Pediatr Med, 2021; 4(16):1-7. http://dx.doi.org/10.21037/pm-21-8.
Çoban, A. (2010). Yenidoğan Döneminde Hematolojik Bozukluklar. Olcay Neyzi, & Türkan Ertuğrul, (Ed.), Pediyatri içinde (4. Baskı). İstanbul:Nobel Tıp Kitapevi
Brandow, A.M. (2018). Pallor and Anemia. Robert M. Kliegman, Patricia S. Lye, Brett Bordini, Heather Toth, and Donald Basel, (Ed.), in Nelson Pediatric Symptom-Based Diagnosis, (s.661-681): Elsevier.
Çetin H. Yenidoğan bebeklerde önemli bir hematolojik sorun: Polisitemi. S.D.Ü. Tıp Fak. Derg, 2006; 13(3):36-42.
Rudolph, N. (2007). Yenidoğanda Polisitemi. Türkan Dağoğlu, Fahri Ovalı (Ed.), Neonatoloji içinde (s.589-592). İstanbul: Nobel Tıp Kitapevi
Anak, S., & Ünüvar, A. (2007). Yenidoğanda Kanama Bozuklukları. Türkan Dağoğlu, Fahri Ovalı (Ed.), Neonatoloji içinde (s.579-588). İstanbul: Nobel Tıp Kitapevi
Şenel S, & Zenciroğlu A. Yenidoğanlarda trompositopeni. Turkiye Klinikleri J Pediatr, 2004, 13:193-201.
Turgut M, Yılmaz E, Kabakuş N,et al. Yenidoğanın hemorajik hastalığı ve intrakranial kanama: Dört vakanın değerlendirilmesi. T Klin J Pediatr, 2001; 10:213-218.
Ekici MA, & Tüzün Y. Yenidoğanın hemorajik hastalığı. Selçuk Pediatri, 2013;1(3):168-72
Dilli D, Oğuz Şs, Dilmen U. Yenidoğan trombozunda güncel yaklaşimlar. Türkiye Çocuk Hast Derg 2009;3(2):53-64
