Öğrenmede Sosyal Bilişsel Görüşler
Özet
Olumsuz sonuçlar ile karşılaşmadan ve ağır bedeller ödemeden bu sonuçları nasıl öngördüğümüz ve bir başkasının davranışlarını nasıl modellediğimiz, Sosyal Bilişsel Öğrenme Kuramı tarafından açıklanmaktadır. Sosyal bilişsel öğrenme kuramı deyince akla ilk gelen kişi Albert Bandura’dır. Bandura hem öğrenmede model alma ve gözlemin önemine vurgu yapmış, hem de bilişsel süreçlerin davranışları nasıl etkilediğini açıklamıştır. Model alarak gözlem yoluyla öğrenme dört adımlı bir süreçte gerçekleşir. İlk adımda gözlem yapan kişinin modelin bazı özelliklerine dikkat etmesi, ikinci adımda dikkat ettiği bu özellikleri aklında tutması, üçüncü adımda gözlemlediği ve hafızasında tuttuğu davranışı meydana getirmesi ve son adımda davranışı yapmak için güdülenmesi gerekir. Modelin ve gözlemcinin özellikleri, dikkat etme ve öğrenme sürecini etkiler. Sosyal bilişsel öğrenme kuramı öğrenmeyi karşılıklı belirleyicilik, öngörü kapasitesi, sembolleştirme kapasitesi, dolaylı öğrenme kapasitesi, öz-düzenleme kapasitesi, kendini yargılama kapasitesi ve algılanan öz yeterlik olarak sıralanabilecek temel ilkelere dayandırır. Bu ilkeler arasında öz-yeterlik ilkesi araştırmacıların çok ilgisini çekmiştir. Öz-yeterlik bireyin belirli bir performansı göstermek için gerekli faaliyetleri organize etme ve başarılı olarak bu performansı gösterebilme kapasitesine ilişkin kendi yargısıdır. Sosyal bilişsel kuramın kavramları ve ilkeleri eğitimde öğretmenlere, velilere, idarecilere ve öğrencilere rehberlik edecek pek çok unsur içerir. Anne-babalar, öğretmenler, sanatçılar, siyasetçiler, sporcular, sosyal medya fenomenleri ve tanınırlığı yüksek kişiler, aslında toplumdaki her bir birey uygun rol model olma sorumluluğunu üzerinde taşımalıdır. Öğrencilerin öz-yeterlik algılarını güçlendirmek eğitimcilerin ve anne babaların en önemli görevlerinden biri olmalıdır. Öğrenciye verilen görevlerin öğrencilerin üstesinden gelebileceği zorlukta olması, bireysel ihtiyaçlarına uygun eğitim öğretim içeriklerinin hazırlanması, öğrencilerin birbirleriyle karşılaştırılmaması en önemli öneriler arasında sıralanabilir.
Referanslar
Bandura, A. (1971). Social learning theory. New York: General Learning Press.
Bandura, A. (1977). Social learning theory. New Jersey: Englewood Cliffs, Prentice-Hall.
Bandura, A. (1978). The self system in reciprocal determinism. American Psychologist, 33 (4), 344-358.
Bandura, A. (1980). Self-referent thought: The development of self-efficacy. In J. Flawell & L. D. Ross (Eds.), Cognitive social development: Frontiers and possible futures (pp. 200-240). New York: Cambridge University Press.
Bandura, A. (1985). Model of causality in social learning theory. In M. J. Mahoney & A. Freeman (Eds.), Cognition and psychotherapy (pp.81-89). New York: Springer. Doi: 10.1007/978-1-4684-7562-3_3
Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action. New Jersey: Prentice-Hall.
Bandura, A. (2001). Social cognitive theory: An agentic perspective. Annual Review of Psychology, 5 (1), 1-26.
Bandura, A. (2001). Social cognitive theory of mass communication. Media Psychology, 3 (3), 265–299. Doi: 10.1207/S1532785XMEP0303_03
Bandura, A., Ross, D., & Ross, S. A. (1963). Imitation of film-mediated aggressive models. The Journal of Abnormal and Social Psychology, 66 (1), 3-11.
Burger, J. M. (2006). Kişilik (İ. D. Erguvan Sarıoğlu, Çev.). İstanbul: Kaknüs Yayınları.
Olson, M. H., & Hergenhahn, B. R. (2016). Öğrenmenin kuramları (M. Şahin, Çev.). Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
Ozer, E. M. (2022). Albert Bandura (1925–2021). American Psychologist, 77 (3), 483–484. Doi: 10.1037/amp0000981
Senemoğlu, N. (2023). Gelişim öğrenme ve öğretim (Yirmidokuzuncu bas.). Ankara: Pegem Akademi Yayınları.
Zimmerman, B. J., & Schunk, D. H. (Eds.). (2003). Educational psychology: A century of contributions. New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates Publishers.
Referanslar
Bandura, A. (1971). Social learning theory. New York: General Learning Press.
Bandura, A. (1977). Social learning theory. New Jersey: Englewood Cliffs, Prentice-Hall.
Bandura, A. (1978). The self system in reciprocal determinism. American Psychologist, 33 (4), 344-358.
Bandura, A. (1980). Self-referent thought: The development of self-efficacy. In J. Flawell & L. D. Ross (Eds.), Cognitive social development: Frontiers and possible futures (pp. 200-240). New York: Cambridge University Press.
Bandura, A. (1985). Model of causality in social learning theory. In M. J. Mahoney & A. Freeman (Eds.), Cognition and psychotherapy (pp.81-89). New York: Springer. Doi: 10.1007/978-1-4684-7562-3_3
Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action. New Jersey: Prentice-Hall.
Bandura, A. (2001). Social cognitive theory: An agentic perspective. Annual Review of Psychology, 5 (1), 1-26.
Bandura, A. (2001). Social cognitive theory of mass communication. Media Psychology, 3 (3), 265–299. Doi: 10.1207/S1532785XMEP0303_03
Bandura, A., Ross, D., & Ross, S. A. (1963). Imitation of film-mediated aggressive models. The Journal of Abnormal and Social Psychology, 66 (1), 3-11.
Burger, J. M. (2006). Kişilik (İ. D. Erguvan Sarıoğlu, Çev.). İstanbul: Kaknüs Yayınları.
Olson, M. H., & Hergenhahn, B. R. (2016). Öğrenmenin kuramları (M. Şahin, Çev.). Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
Ozer, E. M. (2022). Albert Bandura (1925–2021). American Psychologist, 77 (3), 483–484. Doi: 10.1037/amp0000981
Senemoğlu, N. (2023). Gelişim öğrenme ve öğretim (Yirmidokuzuncu bas.). Ankara: Pegem Akademi Yayınları.
Zimmerman, B. J., & Schunk, D. H. (Eds.). (2003). Educational psychology: A century of contributions. New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates Publishers.
