Solunum Sistemi Hastalıkları
Özet
Atlarda viral solunum sistemi enfeksiyonları, özellikle yarış ve performans atlarında önemli sağlık sorunları arasında yer almakta olup ciddi ekonomik kayıplara neden olmaktadır. Solunum sistemi kapasitesinin sportif performans açısından kritik öneme sahip olması nedeniyle, bu sistemde meydana gelen enfeksiyonlar performans düşüklüğü, antrenman kaybı ve sekonder enfeksiyonlara yatkınlık ile sonuçlanabilmektedir. Ayrıca bazı viral enfeksiyonların zoonotik potansiyel taşıması, bu hastalıkların veteriner halk sağlığı açısından da önemini artırmaktadır. Klinik belirtilerin çoğu zaman benzer olması nedeniyle etken odaklı laboratuvar tanısı, hastalıkların doğru teşhis ve kontrolünde temel yaklaşımı oluşturmaktadır. Bu bölümde, atlarda solunum sistemi enfeksiyonlarına neden olan başlıca viral etkenler olan Equine Adenovirus (EAdV), Equine Influenza Virus (EIV), Equine Herpesvirus-4 (EHV-4), Equine Rhinitis Virusları (ERAV ve ERBV), Hendra virusu ve Getah virusu ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Her bir etkenin etiyolojik özellikleri, epidemiyolojisi, patogenezi, klinik bulguları, laboratuvar teşhis yöntemleri ile korunma ve kontrol stratejileri değerlendirilmiştir. Özellikle Equine Influenza ve EHV-4 enfeksiyonlarının dünya genelinde yaygın olarak görüldüğü, hızlı yayılım özellikleri nedeniyle salgınlara yol açabildiği ve atçılık sektöründe önemli ekonomik etkiler oluşturduğu vurgulanmıştır. Moleküler teşhis yöntemlerinin, özellikle PCR ve RT-PCR tekniklerinin, hızlı ve güvenilir tanı sağlaması nedeniyle günümüzde yaygın olarak kullanıldığı belirtilmiştir. Ayrıca aşılama programları, karantina uygulamaları, hijyen önlemleri ve hayvan hareketlerinin kontrolü gibi biyogüvenlik uygulamalarının enfeksiyonların önlenmesi ve yayılımının sınırlandırılmasında temel yaklaşımlar olduğu ifade edilmiştir. Zoonotik özellik taşıyan Hendra virusu gibi etkenlerin ise yüksek biyogüvenlik önlemleri gerektirdiği ve veteriner hekimler açısından mesleki risk oluşturduğu belirtilmiştir. Sonuç olarak bu bölüm, atlarda viral solunum sistemi hastalıklarının güncel bilimsel bilgiler ışığında değerlendirilmesini sağlayarak; veteriner hekimler, araştırmacılar ve at yetiştiriciliği alanında çalışan profesyoneller için kapsamlı bir kaynak sunmaktadır.
Referanslar
Ataseven VS, Daly J. Seroepidemiology of equine influenza virus infection in Turkey. Turk J Vet Anim Sci. 2007;31(3):198–202.
Ataseven VS. Atların influenza virus infeksiyonu (At gribi). Kafkas Univ Vet Fak Derg. 2009;15 (2): 309-314
Ataseven VS, Dağalp SB, Başaran Z et al. Seroepidemiological studies of equine herpesviruses 1 (EHV-1) and 4 (EHV-4) infections in working horses from eastern Turkey. Ankara Univ Vet Fak Derg. 2010;57(1):39–42.
Ataseven VS, Dağalp SB, Güzel M et al. Prevalence of equine herpesvirus-1 and equine herpesvirus-4 infections in equidae species in Turkey as determined by ELISA and multiplex nested PCR. Res Vet Sci. 2009;86(2):339–344.
Ataseven VS, Oguzoglu T, Başaran-Karapınar Z et al. First genetic characterization of equine adenovirus type 1 (EAdV-1) in Turkey. Res Vet Sci. 2012;92:324–326.
Branda F, Yon DK, Albanese M et al. Equine Influenza: Epidemiology, Pathogenesis, and Strategies for Prevention and Control. Viruses. 2025;17(3):302.
Broder CC, Weir DL, Reid PA. Hendra virus and Nipah virus animal vaccines. Vaccine. 2016;34(30):3525–3534.
Crabb BS, Studdert MJ. Equine herpesviruses 4 (equine rhinopneumonitis virus) and 1 (equine abortion virus). Adv Virus Res. 1995;45:153–190.
Cullinane A, Newton JR. Equine influenza—A global perspective. Vet Microbiol. 2013;167(1-2):205–214.
Diaz-Méndez A, Viel L. Equine Rhinitis Virus Infection. In: Sprayberry KA, Robinson NE, editors. Robinson's Current Therapy in Equine Medicine. 7th ed. W.B. Saunders; 2015. p.162–164.
Dik I, Avci O, Yavru S et al. Molecular determination of West Nile virus, equine herpesvirus 1 and herpesvirus 4 in feral horses in Turkey. Thai J Vet Med. 2022;52(3):567–573.
Edson D, Field H, McMichael L et al. Routes of Hendra virus excretion in naturally-infected flying-foxes: implications for viral transmission and spillover risk. PLoS One. 2015;10(10):e0140670.
Equine adenoviruses. IVIS (International Veterinary Information Service). Available from: https://www.ivis.org/library/equine-respiratory-diseases/equine-adenoviruses Erişim Mart 2026
Frippiat, T., van den Wollenberg, L., van Erck-Westergren, E. et al. Respiratory viruses affecting health and performance in equine athletes. Virology 2025;603, 110372.
Giles C, Cavanagh HMA, Noble G et al. Prevalence of equine adenovirus antibodies in horses in New South Wales, Australia. Vet Microbiol. 2010;143(2-4):401–404.
Halpin K, Gómez Román R. Three decades of discovery: An overview of Hendra virus, the original Henipavirus. PLoS Negl Trop Dis. 2026;20(3):e0014138.
International Committee on Taxonomy of Viruses (ICTV). ICTV Taxonomy. Erişim Mart 2026. Available from: https://ictv.global/
Kim Y, Chang KO. Adenoviridae. In: McVey DS, Kennedy M, Chengappa MM, Wilkes R, editors. Veterinary Microbiology. 2022. doi:10.1002/9781119650836.ch51.
Landolt GA. Equine Influenza Virus. Vet Clin North Am Equine Pract. 2014;30(3):507–522. doi:10.1016/j.cveq.2014.08.003.
Li B, Wang H, Liang G. Getah Virus (Alphavirus): An Emerging, Spreading Zoonotic Virus. Pathogens. 2022;11(8):945. doi:10.3390/pathogens11080945.
Lu G, Chen R, Shao R et al. Getah virus: an increasing threat in China. J Infect. 2020;80(3):350–371.
Ma GuangGang, M. G., Azab, W., Osterrieder, N. Equine herpesviruses type 1 (EHV-1) and 4 (EHV-4)-masters of co-evolution and a constant threat to equids and beyond. Vet. Microbiol. 2013; 167(1-2), 123-134
Oladunni, F. S., Oseni, S. O., Martinez-Sobrido, L et al. Equine influenza virus and vaccines. Viruses 2021;13(8), 1657.
Pavulraj S, Eschke K, Theisen J et al. Equine herpesvirus type 4 (EHV-4) outbreak in Germany: Virological, serological, and molecular investigations. Pathogens. 2021;10(7):810.
Sack A, Cullinane A, Daramragchaa U et al. Equine Influenza Virus—A Neglected, Reemergent Disease Threat. Emerg Infect Dis. 2019;25(6):1185–1191. doi:10.3201/eid2506.161846.
Shen J, Liu S, Liu S et al. Genomic surveillance and evolution of Getah virus. Virus Evol. 2025;11(1):veaf007.
Shi N, Zhu X, Qiu X et al. Origin, genetic diversity, adaptive evolution and transmission dynamics of Getah virus. Transbound Emerg Dis. 2022;69(4):e1037–e1050.
Tekelioğlu BK, Akay Ö. Detecting Equine Herpesvirus-1 and Equine Herpesvirus-4 infections in racehorses using polymerase chain reaction. Black Sea J Health Sci. 2023;6(4):705–712.
Vala JA, Patel MD, Patel DR et al. Diagnosis of Equine Herpes Virus 4 infection using polymerase chain reaction. Int J Curr Microbiol Appl Sci. 2020;9(11):887–890.
World Organisation for Animal Health (WOAH). Terrestrial Manual, Chapter 3.6.6 Equine Influenza. Available from: https://www.woah.org/en/what-we-do/standards/codes-and-manuals/
Yeşilbağ K. Veteriner Viroloji (Hayvanların Viral Hastalıkları). Malatya: Medipres Yayıncılık LTD Şti; 2021.
Yildirim Y, Yilmaz V, Kirmizigul AH. Equine herpes virus type 1 (EHV-1) and 4 (EHV-4) infections in horses and donkeys in northeastern Turkey. Iran J Vet Res. 2015;16(4):341.
Yılmaz S, Karaman Z, Güler E. Türkiye'de Enflüenza Equi enfeksiyonunun ilk defa çıkışı. Etlik Vet Mikrobiyol Derg. 1985;5(8-9):5–16.
Yuen KY, Fraser NS, Henning J et al. Hendra virus: epidemiology dynamics in relation to climate change, diagnostic tests and control measures. One Health. 2021;12:100207.
