İlerici Armonisi’nde Akor Bağlanışları ve Marş Armonik Yürüyüş

Bu çalışma, Türk müziğinin çokseslendirilmesi sürecinde Kemal İlerici tarafından geliştirilen dörtlü armoni sistemini, bu sistemdeki akor yapılarını, akor bağlanış ilkelerini ve marş armonik (sekvens) kalıp yürüyüşlerini kapsamlı bir şekilde incelemektedir. Türk müziğindeki çokseslilik çalışmaları tarihsel olarak Osmanlı döneminde Muzıka-i Humayun’un kurulmasıyla başlamış, Cumhuriyet döneminde ise Türk Beşleri'nin halk müziği ezgilerini esas alan eserleriyle ivme kazanmıştır. Kemal İlerici, Batı müziği armoni ilkelerini Türk müziği makam yapısına, özellikle de repertuvarda geniş yer tutan Hüseyni makamı dizisine uygulayarak durucu ve yürüyücü seslerin diziliminden doğan dörtlü aralıklara dayalı özgün bir kuram inşa etmiştir. İlerici sisteminde akorlar dörtlü aralıklarla sıralanmakta; Tonik (I. derece), Dominant (III. derece) ve Subdominant (VI. derece) şeklinde işlevlerine göre sınıflandırılmaktadır. Akorların bağlanmasında ortak seslerin muhafazası temel ilke kabul edilmekle birlikte, ortak sesi bulunmayan üçlü bağlanışlarda daha güçlü ve kararlı bir çözülme etkisi yaratabilmek için yedili ve dokuzlu akorlar tercih edilmektedir. Türk halk müziğinde yaygın olan sekvens yapılarının uyarlanmasına olanak sağlayan marş armonik yürüyüşler ise hem inici hem de çıkıcı biçimde kurgulanabilmektedir. Sonuç olarak, İlerici armoni sistemi Türk bestecileri tarafından bütünüyle benimsenmemiş veya reddedilmemiş olsa da, barındırdığı özgün tını ve sunduğu teorik altyapıyla Türk müziğinin çokseslendirilmesinde geliştirilmeye açık değerli bir model sunmaktadır.

This study comprehensively examines the quartal harmony system developed by Kemal İlerici in the polyphonic adaptation of Turkish music, as well as the chord structures, chord connection principles, and harmonic sequence progression patterns within this system. Historically, polyphonic efforts in Turkish music began with the establishment of the Muzıka-i Humayun in the Ottoman period and gained momentum during the Republican era through the works of the Turkish Five, who utilized folk music melodies. By applying Western harmony principles to the modal structure of Turkish music—specifically to the scale of the Hüseyni mode, which holds a major place in the repertoire—Kemal İlerici constructed an original theory based on quartal intervals stemming from the alignment of resting and moving tones. In the İlerici system, chords are built on quartal intervals and categorized according to their functions as Tonic (degree I), Dominant (degree III), and Subdominant (degree VI). While preserving common tones is accepted as a core principle in connecting chords, seventh and ninth chord structures are preferred in third connections without common tones to create a stronger and more stable resolution. Harmonic sequence progressions, which allow for the adaptation of sequence patterns common in Turkish folk music, can be structured in both descending and ascending forms. Consequently, although the İlerici harmony system has neither been fully adopted nor entirely rejected by Turkish composers, it offers a valuable model open to further development in polyphonic Turkish music due to its unique timbre and theoretical groundwork.