Hukûk-ı İdâre Ahmed Şuayb

Prof. Dr. Ramazan Çağlayan tarafından yayına hazırlanan Hukûk-ı İdâre, Osmanlı Dârülfünûn Hukuk Şubesi müallimlerinden Ahmed Şuayb'ın 1910 yılında derslerinde zapt edilen takrir notlarından meydana gelmektedir. Geç dönem Osmanlı idari ve hukuki modernleşme çabalarını yansıtan bu kıymetli eser, idare hukukunun temel ilkelerini, kamu hizmeti ilkesini, idari teşkilatlanmayı ve çalışma disiplininin önemini kapsamlı bir şekilde ele almaktadır. Kitapta; memurların yargılanması usulleri, adli ve idari yargı arasındaki görev ayrımları ile yetki uyuşmazlıklarını çözen Mahkeme-i İhtilaf'ın işleyişi detaylıca işlenmektedir. Ayrıca devlet bütçesinin tanzimi, uygulanması, mali denetim mekanizmaları ve Dîvân-ı Muhâsebat'ın hukuki statüsü Fransa ve Belçika sistemleriyle mukayese edilerek açıklanmaktadır. Bununla birlikte eserde; din ve vicdan hürriyetinin tarihsel gelişimi, Batı ile Doğu toplumlarındaki tatbikatı, Osmanlı Devleti'nin gayrimüslim cemaatlere tanıdığı idari ve dini imtiyazlar, eğitim teşkilatı ve basın hürriyeti gibi kamu hukukunu ilgilendiren kritik başlıklar tahlil edilmektedir. Son dönem Osmanlı kamu hukuku birikimini, idari yargı kültürünü ve devlet kurumlarının tarihsel köklerini birinci elden kaynaklarla incelemek isteyen hukukçular, tarihçiler ve araştırmacılar için bu eser eşsiz bir başvuru kaynağıdır.

Edited for publication by Prof. Dr. Ramazan Çağlayan, Hukûk-ı İdâre consists of the administrative law lecture notes of Ahmed Şuayb, a professor at the Ottoman Dârülfünûn Law School, recorded during his classes in 1910. Reflecting the late Ottoman efforts toward administrative and legal modernization, this valuable work comprehensively examines the fundamental principles of administrative law, the concept of public service, administrative organization, and the significance of work discipline. The book thoroughly addresses topics such as the procedures for prosecuting civil servants, the division of jurisdiction between judicial and administrative courts, and the functioning of the Court of Conflicts (Mahkeme-i İhtilaf). Furthermore, the preparation, implementation, and financial auditing of the state budget, along with the legal status of the Court of Accounts (Dîvân-ı Muhâsebat), are explained in comparison with the French and Belgian systems. Additionally, the work analyzes critical public law topics, including the historical evolution of freedom of religion and conscience, its practice in Western and Eastern societies, the administrative and religious privileges granted by the Ottoman Empire to non-Muslim communities, educational organization, and freedom of the press. This work serves as an indispensable reference source for legal scholars, historians, and researchers seeking to examine late Ottoman public law heritage, administrative judicial culture, and the historical roots of state institutions through primary sources.