Uyku Bozuklukları ve Ağız Sağlığı İlişkisi
Özet
Uyku, canlıların enerji kazanımı ve sistemik fonksiyonlarının düzenlenmesi için temel bir ihtiyaç olup, eksikliği hafıza ve öğrenmeyi olumsuz etkilemektedir. NREM ve REM olmak üzere iki evreden oluşan uyku döngüsündeki bozukluklar; insomnia, hipersomnia ve obstrüktif uyku apnesi gibi kategorilerde sınıflandırılmakta, anksiyete, depresyon ve migren gibi sistemik rahatsızlıkları tetiklemektedir. Uyku kalitesi ile ağız sağlığı arasında çift yönlü bir ilişki bulunmakta; astım, alerji ve stres kaynaklı uyku bozuklukları ağız solunumu ve diş sıkmaya yol açarak periodontal hastalıklar, diş eti iltihabı ve kserostomiye neden olmaktadır. Özellikle obstrüktif uyku apnesi ve kronik periodontitis sistemik enflamasyon ve ortak risk faktörleri üzerinden birbiriyle ilişkilidir; ayrıca uykusuzluk bireyin ağız hijyeni becerilerini kısıtlamaktadır. Diş eksiklikleri ve protez yetersizlikleri de dilin konumunu değiştirerek hava yolunu daraltmakta ve uyku kalitesini düşürmektedir. Bu süreçte multidisipliner tedavinin parçası olan diş hekimleri; CPAP tedavisine alternatif olarak mandibulayı öne alan (MAD), dil tutucu (TRD) ve yumuşak damağı stabilize eden (SPL) kişiye özel ağız içi apareyler planlayarak uyku apnesi ve horlama semptomlarının geriletilmesinde ve hastaların takibinde kritik bir rol oynamaktadır.
Sleep is a fundamental need for living beings to gain energy and regulate systemic functions, and its deficiency negatively affects memory and learning. Sleep disorders, consisting of NREM and REM stages, are classified into categories such as insomnia, hypersomnia, and obstructive sleep apnea, triggering systemic conditions like anxiety, depression, and migraine. There is a bidirectional relationship between sleep quality and oral health; sleep disorders caused by asthma, allergy, and stress lead to mouth breathing and teeth grinding, resulting in periodontal diseases, gingivitis, and xerostomia. In particular, obstructive sleep apnea and chronic periodontitis are associated through systemic inflammation and shared risk factors; furthermore, sleep deprivation limits an individual's oral hygiene skills. Tooth loss and inadequate prostheses also alter the position of the tongue, narrowing the airway and reducing sleep quality. In this process, dentists, as part of multidisciplinary treatment, play a critical role in reducing sleep apnea and snoring symptoms and tracking patients by planning custom-made oral appliances such as mandibular advancement devices (MAD), tongue retaining devices (TRD), and soft palate lifters (SPL) as alternatives to CPAP therapy.
Referanslar
Öztürk, L. Uyku ve uyanıklığın güncel fizyolojisi. Turkiye Klinikleri Journal of Pulmonary Medicine Special Topics, 2008; 1 (1), 5-10.
Şahin, L, Aşçıoğlu, M. Uyku ve uykunun düzenlenmesi. Sağlık Bilimleri Dergisi, 2013; 22 (1), 93-98.
Cousins, J.N, Fernández, G. The impact of sleep deprivation on declarative memory. Progress in brain research, 2019; 246: 27-53.
Keene, A.C, Duboue, E.R. The origins and evolution of sleep. Journal of Experimental Biology, 2018; 221 (11): jeb159533.
Bora, İ.H, Bican, A. Uyku fizyolojisi. Turkiye Klinikleri J Surg Med Sci, 2007; 3 (23): 1-6.
Carley, D.W, Farabi, S.S. Physiology of sleep. Diabetes Spectrum, 2016; 29 (1): 5-9.
Algın, D, Akdağ, G, Erdinç, O. Kaliteli uyku ve uyku bozuklukları. Osmangazi Tıp Dergisi, 2016; 38 (1): 29-34.
Sateia, M.J. International classification of sleep disorders. Chest, 2014; 146 (5): 1387-1394.
Keskin, N, Tamam, L. Uyku bozuklukları: Sınıflama ve tedavi. Arşiv Kaynak Tarama Dergisi, 2018; 27 (2): 241-260.
Ohayon, M.M. Epidemiological overview of sleep disorders in the general population. Sleep Medicine Research, 2011; 2 (1): 1-9.
McDermott, M, Brown, D.L, Chervin R.D. Sleep disorders and the risk of stroke. Expert review of neurotherapeutics, 2018; 18 (7): 523-531.
Yavuzşen, T, Alacacıoğlu, A, Çeltik, A. Kanser ve uyku bozuklukları. Türk Onkoloji Dergisi, 2014; 29 (3): 112-119.
Pazarcıkcı, F. Kemoterapi Alan Kanser Hastalarında Uyku Kalitesinin Değerlendirilmesi. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Health Sciences Institute, 2019; 5 (1): 11-21.
Bilsin, E, Özalp, G. Çocukluk Çağı Kanserlerinde Uyku Bozukluğu. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 2018; 11 (1): 61-64.
Nicholson, W.C, Pfeiffer, K. Sleep Disorders and Mood, Anxiety, and Post-Traumatic Stress Disorders: Overview of Clinical Treatments in the Context of Sleep Disturbances. Nursing Clinics, 2021; 56 (2): 229-247.
Steiger, A, Pawlowski, M. Depression and sleep. International journal of molecular sciences, 2019; 20 (3): 607.
Vgontzas, A, Pavlović, J.M. Sleep disorders and migraine: review of literature and potential pathophysiology mechanisms. Headache: The Journal of Head and Face Pain, 2018; 58 (7): 1030-1039.
Besedovsky, L, Lange, T, Haack, M. The sleep-immune crosstalk in health and disease. Physiological reviews, 2019; 99 (3): 1325-1380.
de Almeida, C.M.O, Malheiro, A. Sleep, immunity and shift workers: a review. Sleep science, 2016; 9 (3): 164-168.
Pereira, D, Progiante, P, Pattussi, M. Study on the association between sleep disorders versus oral health related variables. Medicina Oral, Patología Oral y Cirugía Bucal, 2021; 26 (2): 164.
Schroeder, K, Gurenlian, J.R. Recognizing poor sleep quality factors during oral health evaluations. Clinical medicine & research, 2019; 17 (1-2): 20-28.
Wetselaar, P, Manfredini, D, Jari Ahlberg, J. Associations between tooth wear and dental sleep disorders: a narrative overview. Journal of oral rehabilitation, 2019; 46 (8): 765-775.
Mukherjee, S, Galgali, S.R. Obstructive sleep apnea and periodontitis: A cross-sectional study. Indian Journal of Dental Research, 2021; 32 (1): 44.
Stazić, P, Roguljić, M, Đogaš, Z. Periodontitis severity in obstructive sleep apnea patients. Clinical Oral Investigations, 2021: 1-9.
Grover, V, Malhotra, R, Kaur, H. Exploring association between sleep deprivation and chronic periodontitis: A pilot study. Journal of Indian Society of Periodontology, 2015; 19 (3): 304.
Ramar, K, Dort, L, Katz, S. Clinical practice guideline for the treatment of obstructive sleep apnea and snoring with oral appliance therapy: an update for 2015: an American Academy of Sleep Medicine and American Academy of Dental Sleep Medicine clinical practice guideline. Journal of clinical sleep medicine, 2015; 11 (7): 773-827.
Keleş, M.A, Türker Ş.B., Obstruktif Uyku Apnesi ve Diş Hekimliği. Atatürk Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Dergisi; 26(4).
Taner, T. Ağız İçi Apareyler, Güncel Yaklaşımlar. Sleep, 1995; 18: 511-513.
Lazard, D.S, Blumen, M, Lévy, P. The tongue-retaining device: efficacy and side effects in obstructive sleep apnea syndrome. Journal of Clinical Sleep Medicine, 2009; 5(5): 431-438.
Sharples, L.D, Clutterbuck-James, A.L, Glover, M.J. Meta-analysis of randomised controlled trials of oral mandibular advancement devices and continuous positive airway pressure for obstructive sleep apnoea-hypopnoea. Sleep medicine reviews, 2016; 27: 108-124.
Soylan, İ. (2020) OSA’lı Çocuklarda Ortodontik Tedavi. Bitirme Tezi, İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi, İstanbul.
