Psikanalitik Eleştiri Bağlamında Süha ve Pervin’de Benliğin İzleri
Özet
Edebiyat-ı Cedide’nin önde gelen temsilcilerinden olan Tevfik Fikret’in Servet-i Fünun dergisinin önemli bir yere gelmesinde oldukça kıymetli bir rolü vardır. Şiirlerinde karamsar bir bakış açısına sahip olan şair, marazî, buhranlı ve sıkıntılı bir ruh hâline sahiptir. Bu da Fikret’in şiirlerine psikolojik açıdan yaklaşmaya uygun zemin hazırlamaktadır. 1897’de “Hayal-Hakikat” üst başlığıyla Servet-i Fünun’da yayımlanan “Süha ve Pervin” şiiri de Fikret’in benliğini yansıtan ve hayal-hakikat çatışması üzerinden şairin buhranlı, karamsar ve marazî ruh hâlini ortaya koyan bir şiirdir. Böylece ilgili şiirde de Fikret’in psikolojik buhranı ve sıkıntılı ruh hâli tespit edilmektedir. Süha ile hayalperest, Pervin ile gerçekçi ve materyalist yön ortaya konmuştur.
Sonuç olarak söylenebilir ki Süha ve Pervin’e yansıyan psikolojik ögeler tespit edildiğinde Fikret’in buhranlı ruh hâli anlaşılmış olacaktır. Süha ve Pervin’i adeta araç olarak seçen şair, kendi benliğinin sınırlarını metne yansıtmıştır. Çalışmada amaçlanan Süha ve Pervin üzerinden şairin benliğini tespit etmektir. Böylece Tevfik Fikret’in kişiliğinin şiire nasıl ve ne kadar yansıdığı anlaşılmış olacaktır. Buradan hareketle Edebiyat-ı Cedide’nin genel bir özelliği olan buhran ve sıkıntının Süha ve Pervin’e nasıl yansıdığı görülerek Fikret’in kendi benliğini şiire yansıttığı anlaşılacaktır.
Referanslar
Adler, A. (2002). Bireysel psikoloji. İstanbul: Hayat Yayıncılık.
Akyıldız, H. B. (2015). Tevfik Fikret’in şiiri ve psikolojik portresi üzerine. Asos Journal 3/11, 95-105.
Akyüz, K. (1947). Tevfik Fikret. Ankara: Sakarya Basımevi.
Andı, M. F, Taşçıoğlu, Y., Yorulmaz, H. (1999). Mektuplarla Tevfik Fikret ve çevresi. İstanbul: İBB Yayınları.
Aslan, M. Z, Aydemir M. (2021). Hasan Ali Toptaş’ın “Bir Gülüşün Kimliği” öyküsüne psikanalitik bir yaklaşım. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 25, 22-39.
Aydemir, M. (2021). Psikanalitik edebiyat kuramı bağlamında Hasan Ali Toptaş’ın “Şüphesiz Bir Şüpheli” öyküsünün incelenmesi. Haz. Murat Çalışoğlu, Âdem Akalın. Kültür Temelli Güncel İnterdisipliner Çalışmalar. Bursa: Ekin Yayınları.
Aydemir, M. (2019). Ahmet Haşim’in şiirlerine psikanalitik bir yaklaşım. Uluslararası Türkoloji Araştırmaları Sempozyumu.
Balık, M. (2015). “Süha ve Pervin”de narsist kimliğin görünümleri. Asos Journal 3/11, 160-175.
Baytimur, N. M. (2022). Şizoid kişilik bozuklukları üzerine : Nermin Yıldırım’ın Unutma Beni Apartmanı romanında Süreyya örneği. Karadeniz Araştırmaları XIX/73, 225-235.
Bilgegil, M. K. (1970). Tevfik Fikret’in ilk şiirleri. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Basımevi.
Borgna, E. (2014). Melankoli. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Cebeci, O. (2004). Psikanalitik edebiyat kuramı. İstanbul: İthaki Yayınları.
Emre, İ. (2006). Edebiyat ve psikoloji. Ankara: Anı Yayıncılık.
Freud, S. (2016). Sanat ve sanatçılar üzerine. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Güleç, C. (2016). Freud. Fikir Mimarları Dizisi. İstanbul: Say Yayınları.
Jung, C. G. (2006). Analitik psikoloji. İstanbul: Payel Yayınevi.
Jung, C. G. (2016). Analitik psikoloji Sözlüğü. İstanbul: Pinhan Yayıncılık.
Kaplan, M. (1985). Tevfik Fikret. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
Kaplan, M. (2017). Tevfik Fikret. İstanbul: Dergâh Yayınları.
Karabulut, M. (2015). Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin’in şiirlerinde melankoli. Turkish Studies 10/2, 507-520.
Kernberg, O. (2017). Aşk ilişkileri. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
Kılıç, S. (2013). Deleuze-Guattari şizoanaliz yaratıcı bir fark ve arzu ontolojisi. Bursa: Sentez Yayınları.
Korkmaz, A. (2021). Lacanyen psikanalizde travma ve düşlem. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi 8/2, 161-185.
Korkmaz, R. (1987). Bir tahlil denemesi: Sühâ ve Pervin. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 1/1, 131-145.
Loewenstein RJ. (1987). Experiential sampling in the study of multiple personality disorder. Am J Psychiatry.
Mehmed Fuad. (1918). Tevfik Fikret ve ahlakı. Dersaadet: Kanaat Matbaası.
Moran, B. (2002). Edebiyat kuramları ve eleştiri. İstanbul: İletişim Yayınları.
Okay, M. O. (2014). Edebiyat ve edebî eser üzerine. İstanbul: Dergâh Yayınları.
Ozan, S. (1946). Tevfik Fikret’i eşi anlatıyor. Yeşilay nu: 164. 9, 12.
Özdemir, F. (2015). Cehennem çölünde kıyameti beklemek Tevfik Fikret’in iktirâb şiirinde melankolinin tasviri. Asos Journal 3/11, 79-94.
Polat N. H. (2021). Tevfik Fikret bütün eserleri eleştirel basım. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Rıza Tevfik. (1945). Tevfik Fikret hayatı-sanatı-şahsiyeti. İstanbul: İnkılap Kitabevi.
Ruşen Eşref. (1919). Tevfik Fikret hayatına dair hatıralar. İstanbul: Hilal Matbaası.
Salih Nigâr Keramet. (1926). Fikret’in hayat ve eseri. İstanbul: İlhami-Fevzi Matbaası.
Şahin, S. (2017). Yeni Türk şiirinin bir kurucu öğesi olarak “Süha ve Pervin”. Haz. Bengisu Rona, Zafer Toprak. Bir Muhalif Kimlik Tevfik Fikret. İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları, 131-145.
Şen, C. (2020). Edebiyat incelemelerinde psikanaliz kullanımı. İstanbul: Divan Kitap.
Tamam, L., Özpoyraz, N., Ünal, M. (1996). Çoğul kişilik bozukluğu (Dissosiyatif kimlik bozukluğu): Bir gözden geçirme. 3P Dergisi 4/1, 45-53.
Tanpınar, A. H. (1977). Edebiyat üzerine makaleler. İstanbul: Dergâh Yayınları.
Teber, S. (2022). Aşiyan’daki kâhin. İstanbul: Okuyan Us Yayınları.
Törenek, M. (2011). Tevfik Fikret ve Âşiyân. Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları 3/5, 7-27.
Türk, H. (2014). Bir Servet-i Fünun masalı: Yeni Zelanda fikri ve Anadolu’ya avdet. Turkish Studies 9/3, 1499-1510.
Uşaklıgil, H. Z. (2008). Kırk yıl. İstanbul: Özgür Yayınları.
Referanslar
Adler, A. (2002). Bireysel psikoloji. İstanbul: Hayat Yayıncılık.
Akyıldız, H. B. (2015). Tevfik Fikret’in şiiri ve psikolojik portresi üzerine. Asos Journal 3/11, 95-105.
Akyüz, K. (1947). Tevfik Fikret. Ankara: Sakarya Basımevi.
Andı, M. F, Taşçıoğlu, Y., Yorulmaz, H. (1999). Mektuplarla Tevfik Fikret ve çevresi. İstanbul: İBB Yayınları.
Aslan, M. Z, Aydemir M. (2021). Hasan Ali Toptaş’ın “Bir Gülüşün Kimliği” öyküsüne psikanalitik bir yaklaşım. Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 25, 22-39.
Aydemir, M. (2021). Psikanalitik edebiyat kuramı bağlamında Hasan Ali Toptaş’ın “Şüphesiz Bir Şüpheli” öyküsünün incelenmesi. Haz. Murat Çalışoğlu, Âdem Akalın. Kültür Temelli Güncel İnterdisipliner Çalışmalar. Bursa: Ekin Yayınları.
Aydemir, M. (2019). Ahmet Haşim’in şiirlerine psikanalitik bir yaklaşım. Uluslararası Türkoloji Araştırmaları Sempozyumu.
Balık, M. (2015). “Süha ve Pervin”de narsist kimliğin görünümleri. Asos Journal 3/11, 160-175.
Baytimur, N. M. (2022). Şizoid kişilik bozuklukları üzerine : Nermin Yıldırım’ın Unutma Beni Apartmanı romanında Süreyya örneği. Karadeniz Araştırmaları XIX/73, 225-235.
Bilgegil, M. K. (1970). Tevfik Fikret’in ilk şiirleri. Erzurum: Atatürk Üniversitesi Basımevi.
Borgna, E. (2014). Melankoli. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Cebeci, O. (2004). Psikanalitik edebiyat kuramı. İstanbul: İthaki Yayınları.
Emre, İ. (2006). Edebiyat ve psikoloji. Ankara: Anı Yayıncılık.
Freud, S. (2016). Sanat ve sanatçılar üzerine. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Güleç, C. (2016). Freud. Fikir Mimarları Dizisi. İstanbul: Say Yayınları.
Jung, C. G. (2006). Analitik psikoloji. İstanbul: Payel Yayınevi.
Jung, C. G. (2016). Analitik psikoloji Sözlüğü. İstanbul: Pinhan Yayıncılık.
Kaplan, M. (1985). Tevfik Fikret. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
Kaplan, M. (2017). Tevfik Fikret. İstanbul: Dergâh Yayınları.
Karabulut, M. (2015). Tevfik Fikret ve Cenap Şahabettin’in şiirlerinde melankoli. Turkish Studies 10/2, 507-520.
Kernberg, O. (2017). Aşk ilişkileri. İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
Kılıç, S. (2013). Deleuze-Guattari şizoanaliz yaratıcı bir fark ve arzu ontolojisi. Bursa: Sentez Yayınları.
Korkmaz, A. (2021). Lacanyen psikanalizde travma ve düşlem. AYNA Klinik Psikoloji Dergisi 8/2, 161-185.
Korkmaz, R. (1987). Bir tahlil denemesi: Sühâ ve Pervin. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 1/1, 131-145.
Loewenstein RJ. (1987). Experiential sampling in the study of multiple personality disorder. Am J Psychiatry.
Mehmed Fuad. (1918). Tevfik Fikret ve ahlakı. Dersaadet: Kanaat Matbaası.
Moran, B. (2002). Edebiyat kuramları ve eleştiri. İstanbul: İletişim Yayınları.
Okay, M. O. (2014). Edebiyat ve edebî eser üzerine. İstanbul: Dergâh Yayınları.
Ozan, S. (1946). Tevfik Fikret’i eşi anlatıyor. Yeşilay nu: 164. 9, 12.
Özdemir, F. (2015). Cehennem çölünde kıyameti beklemek Tevfik Fikret’in iktirâb şiirinde melankolinin tasviri. Asos Journal 3/11, 79-94.
Polat N. H. (2021). Tevfik Fikret bütün eserleri eleştirel basım. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
Rıza Tevfik. (1945). Tevfik Fikret hayatı-sanatı-şahsiyeti. İstanbul: İnkılap Kitabevi.
Ruşen Eşref. (1919). Tevfik Fikret hayatına dair hatıralar. İstanbul: Hilal Matbaası.
Salih Nigâr Keramet. (1926). Fikret’in hayat ve eseri. İstanbul: İlhami-Fevzi Matbaası.
Şahin, S. (2017). Yeni Türk şiirinin bir kurucu öğesi olarak “Süha ve Pervin”. Haz. Bengisu Rona, Zafer Toprak. Bir Muhalif Kimlik Tevfik Fikret. İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları, 131-145.
Şen, C. (2020). Edebiyat incelemelerinde psikanaliz kullanımı. İstanbul: Divan Kitap.
Tamam, L., Özpoyraz, N., Ünal, M. (1996). Çoğul kişilik bozukluğu (Dissosiyatif kimlik bozukluğu): Bir gözden geçirme. 3P Dergisi 4/1, 45-53.
Tanpınar, A. H. (1977). Edebiyat üzerine makaleler. İstanbul: Dergâh Yayınları.
Teber, S. (2022). Aşiyan’daki kâhin. İstanbul: Okuyan Us Yayınları.
Törenek, M. (2011). Tevfik Fikret ve Âşiyân. Yeni Türk Edebiyatı Araştırmaları 3/5, 7-27.
Türk, H. (2014). Bir Servet-i Fünun masalı: Yeni Zelanda fikri ve Anadolu’ya avdet. Turkish Studies 9/3, 1499-1510.
Uşaklıgil, H. Z. (2008). Kırk yıl. İstanbul: Özgür Yayınları.
