Edebiyat ve Teknoloji
Özet
Edebiyat ve teknoloji arasındaki ilişki, yalnızca bugünün teknoloji anlayışı ile sınırlı değildir. Teknoloji, edebiyatın üretim, erişim ve alımlayım süreçlerinin her birinde rol sahibidir. Bu nedenle teknolojinin kavram alanına giren her türlü bilgi ve niteliği edebiyatla ilişkilendirmek mümkündür. Edebiyat ve teknoloji arasındaki ilişkinin art zamanlı ve eş zamanlı görünümlerine odaklanıldığında, üretim olanakları ve içerik bağlamında bir ilişki söz konusudur. Basım ve matbaa faaliyetleri, blog yazarlığı, kişisel ağ sayfaları, e-kitaplar, dijital hikâyeler, hiper-metinler, sanal yazarlar vd. üretim; bilim-kurgu, fantastik, ütopya, distopya gibi türler ise içerik açısından bu ilişkiyi somutlaştırmaktadır.
Referanslar
Aarseth, E. J. (1997). Cyber-text: Perspectives on Ergodic Literature. Baltimore: John Hopkins Üniversitesi Yay.
Ağın, B. (2022). Posthümanizm kavram, kuram, bilim-kurgu. Ankara: Siyasal Kitabevi.
Akbay, Bager (2019). Robot şair Deniz Yılmaz: bir yapay varlık oluşturma teşebbüsü. Kültür ve İletişim, 21(42), 195-204.
Artut, S. (2014). Teknoloji-İnsan Birlikteliği. İstanbul: Ayrıntı Yay.
Asutay, H. (2009). Elektronik Yazın Yeni Teknolojilerle Birlikte Yazın Dünyasında Ortaya Çıkan Yeni Yazınsal Tür ve Biçimler. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11 (2), 63-86.
Atasoy, E. (2020). Distopik kurgu ve ümitvar distopya bağlamında ütopyacılık geleneği. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(3), 1135-1147.
Ayaydın Cebe, G. Ö. (2009). 19. yüzyılda Osmanlı toplumu ve basılı Türkçe edebiyat: etkileşimler, değişimler, çeşitlilik. Doktora tezi. Bilkent Üniversitesi.
Bayraktutan Sütcü, G. (2010). Blog ortamı ve Türkiye'de blogosferdeki akademik entelektüeller örneği. Doktora Tezi. Ankara Üniversitesi.
Beydilli, K. (1995). Türk bilim ve matbaacılık tarihinde mühendishane, mühendishane matbaası ve kütüphanesi (1776-1826). İstanbul: Eren Yay.
Beydilli, K. (2015). İstanbul matbaaları (1453-1839). Antik Çağ’dan XXI. Yüzyıla Büyük İstanbul Tarihi. c.VII, İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür A.Ş.
Binark, M. ve Bayraktutan-Sütcü G. (2008). Kültür endüstrisi olarak dijital oyun. İstanbul: Kalkedon Yay.
Binark, M., Bayraktutan-Sütçü, G. ve Fidaner, İ. B. (Der.). (2009). Dijital oyun rehberi. İstanbul: Kalkedon.
Binark, M.ve Bayraktutan Sütcü, G. (2008). Dijital oyun kültürü ve Türkiye’de gençliğin internet kafe kullanım pratikleri: çevrim içi ve çevrim dışı kimlik egzersizleri, hareketsiz toplumsallaşma ve sanal kariyer yapma Ankara’da etnografik alan çalışması. Proje Raporu. Erişim Adresi: https://dijitaloyun.wordpress.com/wp-content/uploads/2016/02/107k039.pdf
Bolter, J. D. (1992). Literature in the electronic writing space. Tuman MC (ed.) Literacy online: thepromise (and peril) of reading and writing with computers içinde. Pittsburgh: Pittsburgh Üni. Yay., (19–42).
Bostan, B. (2021). Dijital oyunlar ve interaktif anlatı. İstanbul: THE Kitap.
Bulduk, N. (2022). Medyalararasılık yöntemi çerçevesinde 1980 sonrası Türk romanı. Doktora tezi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi.
Çetinkaya, G. (2022). Sözlü anlatıdan dijital oyuna yaratıcı kültürel endüstriler bağlamında “Uruz: Return Of The Er Kishi”. Folklor Akademi Dergisi, 5(3), 723-737.
Dağ, N. (2017). Cumhuriyet dönemi Türk romanında ütopya (1923-1950). Doktora tezi. Adıyaman Üniversitesi.
De Vries, M. J. (2005). An introduction to the philosophy of technology for non-philosophers. Hollanda: Springer.
Demirbaş, Y. (2017). Oyun çalışmalarında dijital anlatı ile oyun biçimi karşıtlığı ekseninde süren tartışmalara farklı bir bakış. Moment Dergi. 4 (2), 352 – 373.
Dusek, V. (2009). Introduction: Philosophy and Technology. J. K. B. Olsen, S. A. Pedersen ve V. F. Hendricks (Ed.). A Companion to the Philosophy of Technology içinde. Malden, MA: Blackwell Yayınları. (s. 131-140).
Ergün Atbaşı, N. (2017). Türk gazeteciliğinin yeni edebiyatın doğuşuna etkisi (1860-1876). Doktora Tezi. Hacettepe Üniversitesi.
Feenberg, A. (2010). Eleştirel teknoloji teorisi. Teknoloji ve toplum. İstanbul: Kalkedon Yay.
Gutiérrez Jones, C. (2022). İntihar ve bilimkurgu. İstanbul: Koç Üniversitesi Yay.
Hansen, S. B. (2023). Teknoloji felsefesi (Çev. M. Bayrak). İstanbul: Ketebe Yay.
Hayles, N. K. (2007). Electronic literature: new horizon for the literary. İndiana: Notre Dame Üniversitesi Yayınları.
Hayles, N.K. (2005). Deeper into the machine: the future of electronic literature. Culture Machine, 5. 05/07/2024 tarihinde erişildi, erişim adresi: https://culturemachine.net/the-e-issue/deeper-into-the-machine/.
Hollander, J. (2004). Literature and technology: nature’s ‘lawful offspring in man’s art’. Social Research: An International Quarterly, 71(3): s. 753-778.
İnuğur, M. N. (1999). Basın ve yayın tarihi, İstanbul: Der Yay.
Kabacalı, A. (2020). Başlangıcından günümüze Türkiye’de basın ve yayın, İstanbul: Literatür Yay.
Karadeniz, O. (2017). Oyun İncelemelerinde ludoloji - narratoloji tartışması ve alternatif kuramsal arayışlar. Galatasaray Üniversitesi İleti-ş-im Dergisi. 27, 57-78.
Kart, B. (2015). Aristoteles ve Heidegger’in sanat kuramlarında “poiesis” ve “phronesis”. Kaygı Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi, 25: 77-88.
Keser, C. (2023). Murat Gülsoy ile söyleşi: edebiyat ve yapay zekâ. İstDergi. Erişim Adresi: https://www.istdergi.com/guncel/edebiyat-ve-yapay-zeka
Kuralay, E.N. (2023). Kitabın dijitalleşme sürecinde yeni pratikler: Wattpad kullanıcıları üzerine bir araştırma. Yüksek lisans tezi. İstanbul: İstanbul Ticaret Üniversitesi.
Küçükcoşkun, Y. (2006). 1980-2005 dönemi Türk edebiyatında ütopik romanlar ve ütopyanın kurgusu. Doktora tezi. Süleyman Demirel Üniversitesi.
Mangen, A. (2008). Hypertext fiction reading: haptics and immersion. Journal of Research in Reading, 31 (4): 404-419.
Mangen, A ve van der Weel, A. (2017). Why don’t we read hypertext novels?. Convergence, 23(2), 166-181. https://doi.org/10.1177/1354856515586042
Nelson, T. H. (1992) Literary machines: the report on, and of, project Xanadu, concerning word processing, electronic publishing, hypertext, thinkertoys, tomorrow’s ıntellectual revolution, and certain other topics ıncluding knowledge, education and freedom. Sausalito: Mindful Press.
Özdağ, U. (2014). Çevreci eleştiriye giriş: doğa, kültür, edebiyat. Ankara: Ürün Yay.
Özdağ, U. (2017). Edebiyat ve toprak etiği: Amerikan doğa yazınında Leopold’cu düşünce. Ankara: Ürün Yay.
Özlük, N. (2011). Türk edebiyatında fantastik roman. İstanbul: Hiperlink Yay.
Öztürk, N. (1992). Çağdaş Türk edebiyatında ütopya. Doktora tezi. İnönü Üniversitesi.
Öztürk, A. (2022). Türk şiirinde mekanik söylemin başlangıcı: yapay zekâ şiirleri. Yüksek lisans tezi. Kars Kafkas Üniversitesi.
Patterson, N. G. (2015). “Hiper metin ve değişen okuyucu rolleri” (çev. Şevki Işıklı, Gamze Aksel). AJIT-e: Online Academic Journal of Information Technology, 6 (20): 65-74.
Sağlam, M. H. (2022). Distopik romanlarda kaygı. İstanbul: DBY.
Sarı, H. ve Koşar, Y. (2019) [Haz.] Edebiyatta ütopya distopya. İstanbul: Ihlamur Kitap.
Sezen, T. İ. (2011). Dijital interaktif ortamlarda anlatının yeri ve inşası. Doktora tezi. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Sipahioğlu, B. (2006). 1980 sonrası fantastik Türk romanı. Hacettepe Üniversitesi.
Stock, A. (2018). Modern dystopian fiction and political thought: narratives of world politics. United Kingdom: Taylor & Francis.
Swift, E. (2014). The hypertextual experience: digital narratives, spectator, performance. Doktora Tezi. Exeter Üniversitesi.
Şenel Alpuğan, B. (2023). Bir popüler kültür mecrası olarak Wattpad. Doktora tezi. Hacettepe Üniversitesi.
Tan, C.; Kılıçarslan, C. ve Uyanık, S. (2022) [Ed.]. Bilimkurguyu anlamak alt türlere eleştirel yaklaşımlar. İstanbul: Nobel Yay.
Uğur, V. (2021). Türk bilimkurgu edebiyatı ve arketipler. Ankara: Günce.
Ural, Ş. (2002). Felsefe ve teknoloji. Kutadgubilig, 2, 237-247.
Üstün, K. (2022). Çağdaş Türk romanında teknolojik gerçeklik. Ankara: Nobel Yay.
Yalçınkaya, A. (2004). eğer’den meğer’e ütopya karşısında Türk romanı. Ankara: Phoenix Yay.
Referanslar
Aarseth, E. J. (1997). Cyber-text: Perspectives on Ergodic Literature. Baltimore: John Hopkins Üniversitesi Yay.
Ağın, B. (2022). Posthümanizm kavram, kuram, bilim-kurgu. Ankara: Siyasal Kitabevi.
Akbay, Bager (2019). Robot şair Deniz Yılmaz: bir yapay varlık oluşturma teşebbüsü. Kültür ve İletişim, 21(42), 195-204.
Artut, S. (2014). Teknoloji-İnsan Birlikteliği. İstanbul: Ayrıntı Yay.
Asutay, H. (2009). Elektronik Yazın Yeni Teknolojilerle Birlikte Yazın Dünyasında Ortaya Çıkan Yeni Yazınsal Tür ve Biçimler. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11 (2), 63-86.
Atasoy, E. (2020). Distopik kurgu ve ümitvar distopya bağlamında ütopyacılık geleneği. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(3), 1135-1147.
Ayaydın Cebe, G. Ö. (2009). 19. yüzyılda Osmanlı toplumu ve basılı Türkçe edebiyat: etkileşimler, değişimler, çeşitlilik. Doktora tezi. Bilkent Üniversitesi.
Bayraktutan Sütcü, G. (2010). Blog ortamı ve Türkiye'de blogosferdeki akademik entelektüeller örneği. Doktora Tezi. Ankara Üniversitesi.
Beydilli, K. (1995). Türk bilim ve matbaacılık tarihinde mühendishane, mühendishane matbaası ve kütüphanesi (1776-1826). İstanbul: Eren Yay.
Beydilli, K. (2015). İstanbul matbaaları (1453-1839). Antik Çağ’dan XXI. Yüzyıla Büyük İstanbul Tarihi. c.VII, İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür A.Ş.
Binark, M. ve Bayraktutan-Sütcü G. (2008). Kültür endüstrisi olarak dijital oyun. İstanbul: Kalkedon Yay.
Binark, M., Bayraktutan-Sütçü, G. ve Fidaner, İ. B. (Der.). (2009). Dijital oyun rehberi. İstanbul: Kalkedon.
Binark, M.ve Bayraktutan Sütcü, G. (2008). Dijital oyun kültürü ve Türkiye’de gençliğin internet kafe kullanım pratikleri: çevrim içi ve çevrim dışı kimlik egzersizleri, hareketsiz toplumsallaşma ve sanal kariyer yapma Ankara’da etnografik alan çalışması. Proje Raporu. Erişim Adresi: https://dijitaloyun.wordpress.com/wp-content/uploads/2016/02/107k039.pdf
Bolter, J. D. (1992). Literature in the electronic writing space. Tuman MC (ed.) Literacy online: thepromise (and peril) of reading and writing with computers içinde. Pittsburgh: Pittsburgh Üni. Yay., (19–42).
Bostan, B. (2021). Dijital oyunlar ve interaktif anlatı. İstanbul: THE Kitap.
Bulduk, N. (2022). Medyalararasılık yöntemi çerçevesinde 1980 sonrası Türk romanı. Doktora tezi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi.
Çetinkaya, G. (2022). Sözlü anlatıdan dijital oyuna yaratıcı kültürel endüstriler bağlamında “Uruz: Return Of The Er Kishi”. Folklor Akademi Dergisi, 5(3), 723-737.
Dağ, N. (2017). Cumhuriyet dönemi Türk romanında ütopya (1923-1950). Doktora tezi. Adıyaman Üniversitesi.
De Vries, M. J. (2005). An introduction to the philosophy of technology for non-philosophers. Hollanda: Springer.
Demirbaş, Y. (2017). Oyun çalışmalarında dijital anlatı ile oyun biçimi karşıtlığı ekseninde süren tartışmalara farklı bir bakış. Moment Dergi. 4 (2), 352 – 373.
Dusek, V. (2009). Introduction: Philosophy and Technology. J. K. B. Olsen, S. A. Pedersen ve V. F. Hendricks (Ed.). A Companion to the Philosophy of Technology içinde. Malden, MA: Blackwell Yayınları. (s. 131-140).
Ergün Atbaşı, N. (2017). Türk gazeteciliğinin yeni edebiyatın doğuşuna etkisi (1860-1876). Doktora Tezi. Hacettepe Üniversitesi.
Feenberg, A. (2010). Eleştirel teknoloji teorisi. Teknoloji ve toplum. İstanbul: Kalkedon Yay.
Gutiérrez Jones, C. (2022). İntihar ve bilimkurgu. İstanbul: Koç Üniversitesi Yay.
Hansen, S. B. (2023). Teknoloji felsefesi (Çev. M. Bayrak). İstanbul: Ketebe Yay.
Hayles, N. K. (2007). Electronic literature: new horizon for the literary. İndiana: Notre Dame Üniversitesi Yayınları.
Hayles, N.K. (2005). Deeper into the machine: the future of electronic literature. Culture Machine, 5. 05/07/2024 tarihinde erişildi, erişim adresi: https://culturemachine.net/the-e-issue/deeper-into-the-machine/.
Hollander, J. (2004). Literature and technology: nature’s ‘lawful offspring in man’s art’. Social Research: An International Quarterly, 71(3): s. 753-778.
İnuğur, M. N. (1999). Basın ve yayın tarihi, İstanbul: Der Yay.
Kabacalı, A. (2020). Başlangıcından günümüze Türkiye’de basın ve yayın, İstanbul: Literatür Yay.
Karadeniz, O. (2017). Oyun İncelemelerinde ludoloji - narratoloji tartışması ve alternatif kuramsal arayışlar. Galatasaray Üniversitesi İleti-ş-im Dergisi. 27, 57-78.
Kart, B. (2015). Aristoteles ve Heidegger’in sanat kuramlarında “poiesis” ve “phronesis”. Kaygı Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi, 25: 77-88.
Keser, C. (2023). Murat Gülsoy ile söyleşi: edebiyat ve yapay zekâ. İstDergi. Erişim Adresi: https://www.istdergi.com/guncel/edebiyat-ve-yapay-zeka
Kuralay, E.N. (2023). Kitabın dijitalleşme sürecinde yeni pratikler: Wattpad kullanıcıları üzerine bir araştırma. Yüksek lisans tezi. İstanbul: İstanbul Ticaret Üniversitesi.
Küçükcoşkun, Y. (2006). 1980-2005 dönemi Türk edebiyatında ütopik romanlar ve ütopyanın kurgusu. Doktora tezi. Süleyman Demirel Üniversitesi.
Mangen, A. (2008). Hypertext fiction reading: haptics and immersion. Journal of Research in Reading, 31 (4): 404-419.
Mangen, A ve van der Weel, A. (2017). Why don’t we read hypertext novels?. Convergence, 23(2), 166-181. https://doi.org/10.1177/1354856515586042
Nelson, T. H. (1992) Literary machines: the report on, and of, project Xanadu, concerning word processing, electronic publishing, hypertext, thinkertoys, tomorrow’s ıntellectual revolution, and certain other topics ıncluding knowledge, education and freedom. Sausalito: Mindful Press.
Özdağ, U. (2014). Çevreci eleştiriye giriş: doğa, kültür, edebiyat. Ankara: Ürün Yay.
Özdağ, U. (2017). Edebiyat ve toprak etiği: Amerikan doğa yazınında Leopold’cu düşünce. Ankara: Ürün Yay.
Özlük, N. (2011). Türk edebiyatında fantastik roman. İstanbul: Hiperlink Yay.
Öztürk, N. (1992). Çağdaş Türk edebiyatında ütopya. Doktora tezi. İnönü Üniversitesi.
Öztürk, A. (2022). Türk şiirinde mekanik söylemin başlangıcı: yapay zekâ şiirleri. Yüksek lisans tezi. Kars Kafkas Üniversitesi.
Patterson, N. G. (2015). “Hiper metin ve değişen okuyucu rolleri” (çev. Şevki Işıklı, Gamze Aksel). AJIT-e: Online Academic Journal of Information Technology, 6 (20): 65-74.
Sağlam, M. H. (2022). Distopik romanlarda kaygı. İstanbul: DBY.
Sarı, H. ve Koşar, Y. (2019) [Haz.] Edebiyatta ütopya distopya. İstanbul: Ihlamur Kitap.
Sezen, T. İ. (2011). Dijital interaktif ortamlarda anlatının yeri ve inşası. Doktora tezi. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Sipahioğlu, B. (2006). 1980 sonrası fantastik Türk romanı. Hacettepe Üniversitesi.
Stock, A. (2018). Modern dystopian fiction and political thought: narratives of world politics. United Kingdom: Taylor & Francis.
Swift, E. (2014). The hypertextual experience: digital narratives, spectator, performance. Doktora Tezi. Exeter Üniversitesi.
Şenel Alpuğan, B. (2023). Bir popüler kültür mecrası olarak Wattpad. Doktora tezi. Hacettepe Üniversitesi.
Tan, C.; Kılıçarslan, C. ve Uyanık, S. (2022) [Ed.]. Bilimkurguyu anlamak alt türlere eleştirel yaklaşımlar. İstanbul: Nobel Yay.
Uğur, V. (2021). Türk bilimkurgu edebiyatı ve arketipler. Ankara: Günce.
Ural, Ş. (2002). Felsefe ve teknoloji. Kutadgubilig, 2, 237-247.
Üstün, K. (2022). Çağdaş Türk romanında teknolojik gerçeklik. Ankara: Nobel Yay.
Yalçınkaya, A. (2004). eğer’den meğer’e ütopya karşısında Türk romanı. Ankara: Phoenix Yay.
